I SA/Wa 246/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie: WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) WSA Maria Tarnowska Protokolant referent Agnieszka Bieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2011 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat M. J tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] o odmowie przyznania J. P. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłków celowych na: opłacenie kosztów oceny stanu technicznego [...] wraz z dojazdem montera, zakup [...] wraz z jej wniesieniem, opłacenie kosztów demontażu starej [...] oraz podłączenia nowej. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] listopada 2010 r. zapadła przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2010 r., doprecyzowanym pismem z dnia [...] lipca 2010 r., J. P. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy finansowej przeznaczonej na: opłacenie kosztów przeglądu [...] w kwocie [...] złotych, zakupu nowej [...] w kwocie [...] złotych, wniesienie zakupionej [...] do mieszkania w kwocie [...] złotych, rozmontowanie zużytej [...] w kwocie [...] złotych oraz podłączenie nowej [...] w kwocie [...] złotych. Do wniosku strona dołączyła pismo Zakładu Gospodarki Nieruchomościami w Dzielnicy [...] W. z dnia [...] lipca 2010 r, w którym poinformowano ją, iż w czasie corocznego obowiązkowego przeglądu instalacji [...] w 2009 r. stwierdzono, że instalacja w zajmowanym przez nią lokalu jest szczelna, a więc bezpieczna. Jednocześnie, w związku z podnoszonymi przez J. P. zastrzeżeniami co do koloru [...] wskazano, że może to świadczyć o prawdopodobnej konieczności regulacji [...] przez uprawnionego montera. Prace takie obciążają zaś najemcę lokalu. W związku ze złożonym wnioskiem, pracownik socjalny podjął w dniu [...] lipca 2010 r. próbę przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, w miejscu zamieszkania strony, jednakże wnioskująca o pomoc odmówiła wyrażenia zgody na jego przeprowadzenie. Przy czym w piśmie z [...] lipca 2010 r. strona podniosła, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie u niej wywiadów środowiskowych co trzy tygodnie. W tym stanie rzeczy decyzją z [...] sierpnia 2010 r. nr [...] Prezydent W. odmówił przyznania J. P. wnioskowanej pomocy społecznej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, iż w związku z odmową wyrażenia zgody na aktualizację wywiadu środowiskowego, dochód strony ustalono w oparciu o dane pochodzące z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] czerwca 2010 r. w toku rozpoznawania wniosku strony o przyznanie pomocy finansowej na zakup [...], opłatę [...] oraz [...]. Dochód ten wynosił wówczas [...] złotych i przekraczał kryterium dochodowe określone w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175., poz. 1362 ze zm.; dalej: "u.p.s."), uprawniające do uzyskania pomocy finansowej na zasadach ogólnych. W związku z powyższym ewentualne przyznanie obecnie wnioskowanych świadczeń mogło być rozpatrywane w kontekście szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 u.p.s., uprawniającego do przyznania pomocy osobom, których dochód przekracza ustawowe kryterium. W rozpoznawanej sprawie nie znaleziono jednak podstaw do uznania, że zgłaszana przez J. P. potrzeba stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, jak również nie znaleziono wystarczających okoliczności, które wskazywałyby na zasadność przyznania wnioskowanej pomocy. Przede wszystkim z przedłożonego przez stronę pisma Z. nie wynika konieczność ponoszenia wydatków, o pokrycie których strona wnioskuje. Dokument ten bowiem jednoznacznie wskazuje, że instalacja [...] w miejscu jej zamieszkania jest sprawna i bezpieczna. Ponadto, gdyby strona chciała dokonać najpierw przeglądu, a dopiero następnie wymiany kuchni [...], mogłaby to uczynić po znacznie niższych kosztach, niż te które wskazuje we wniosku. Pracownik socjalny ustalił bowiem, że koszt dokonania przeglądu [...] wraz z dojazdem montera oscyluje w granicach [...] złotych. Koszty demontażu i montażu nowej [...] wynoszą zaś ok. [...] złotych, a koszt najtańszej [...] w sklepach [...] wynosi [...] złotych. Prezydent W. podkreślił przy tym, że strona dysponuje stałymi własnymi dochodami i mimo prowadzenia samodzielnego gospodarstwa domowego nie jest osobą samotną, gdyż posiada rodzinę, która deklaruje na jej rzecz pomoc. Jako przykład takiej pomocy organ wskazał uzyskaną przez J. P. w 2009 r pomoc od rodziny w kwocie ok. [...] tysięcy złotych. Dodatkowo organ wskazał, na ograniczone środki finansowej przeznaczone w budżecie na wypłaty zasiłków celowych, co uniemożliwia mu realizacje wszystkich wnioskowanych potrzeb. Podniósł przy tym, że średni miesięczny zasiłek celowy przyznawany w okresie od stycznia do lipca 2010 r. wynosił [...] złotych dla osoby). W konkluzji uzasadnienia Prezydent W. stwierdził że w sprawie istotne jest również to, że Strona odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co jest jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym i może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Od decyzji tej J. P. wniosła odwołanie, w którym zarzuciła pracownikom Ośrodka Pomocy Społecznej kłamstwo i nieprawidłowe jej traktowanie. Wskazywała również na zły stan swojego zdrowia oraz podnosiła, iż nie ma podstaw do przeprowadzania u niej wywiadu środowiskowego co trzy tygodnie. W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] listopada 2010 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zdaniem Kolegium wprawdzie posiadanie [...] uznać należy za niezbędna potrzebę życiową, o której mowa w art. 39 u.p.s., na zaspokojenie której można w myśl art. 41 tej ustawy przyznać pomoc finansową także osobom niespełniającym kryterium dochodowego, jednakże nie zwalnia to organu z obowiązku ustalenia, czy w konkretnej sytuacji życiowej strony wnioskującej o pomoc, konieczność wymiany [...] rzeczywiście istnieje. Nastąpić to mogło poprzez przeprowadzenie w miejscu zamieszkania strony rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jego przeprowadzenie było niezbędny po pierwsze w celu ustalenia na miejscu, czy zgłaszana przez stronę potrzeba istotnie istnieje, a po drugie - w celu ustalenia, czy (jeśli przeprowadzenie kontroli [...] jest uzasadnione) strona nie może uzyskać pomocy na ten cel z innego źródła. Tym bardziej, że ma ona rodzinę i osoby, które w 2009 roku wsparły ją znaczną kwotą. Na tę okoliczność organ I instancji miał więc prawo i obowiązek domagać się oświadczenia strony. Kolegium zwróciło przy tym uwagę, iż z treści art. 106 ust. 4 u.p.s. wynika zasada poprzedzania wywiadem środowiskowym wydawanych w sprawach pomocy społecznej decyzji. Odmowa zatem zgody na jego przeprowadzenia jest, zdaniem organu odwoławczego, wystarczającą podstawą do odmowy przyznania pomocy na wskazany przez stronę cel. Jednocześnie, zdaniem Kolegium, przedwczesne są obecnie rozważania na temat zakupu nowej [...]. Nie ma bowiem żadnego dowodu na to, że [...] wymaga naprawy, nie mówiąc o jej wymianie. Na powyższą decyzję J. P. wniosła skargę, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła przewodniczącej składu orzekającego Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. stronniczość przy rozpatrywaniu jej spraw i bezduszne trzymanie się przepisów ustawy. Wskazywała ponadto na konieczność niezwłocznego przeprowadzenia badania stanu technicznego kuchni przez osobę dysponująca stosownymi uprawnieniami, a nie niekompetentnego jej zdaniem pracownika socjalnego. Użytkowana przez nią [...] zamontowana została bowiem w 1970 r., a okres jej użytkowania wynosi 10 lat. Podniosła również, iż jej sytuacja dochodowa i zdrowotna znana jest pracownikom Ośrodka Pomocy Społecznej od lat i nie ulega ona zmienia, a więc nie ma potrzeby przeprowadzania u niej wywiadów środowiskowych co trzy tygodnie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości pogląd przedstawiony w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 25 maja 2011 r. pełnomocnik skarżącej złożył pismo procesowe, w którym wniósł on o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, podtrzymując w całości zarzuty skargi. Pełnomocnik wyjaśnił, że skarżąca odmówiła wyrażenia zgody na wywiad, wyłącznie z tego względu, że obawia się wpuszczania obcych osób do lokalu. Zarzucił on jednocześnie organom, iż w toku rozpoznawania sprawy pominęły one kwestię istoty przyznania zasiłku celowego i jego charakteru, jakimi są zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej umożliwiającej życie osoby występującej o wsparcie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Wskazywał również na konieczność rozważenia możliwości przyznania stronie pomocy finansowej w trybie art. 41 u.p.s. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem oceny Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2010 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. odmawiającą przyznania J. P. pomocy społecznej w formie zasiłków celowych przeznaczonych na: opłacenie kosztów oceny stanu technicznego [...] wraz z dojazdem montera, zakup [...] wraz z jej wniesieniem, opłacenie kosztów demontażu starej [...] oraz podłączenia nowej. Zasadniczym powodem odmowy przyznania świadczeń był brak współdziałania J. P. z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej, przejawiający odmową wyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.; dalej: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy finansowej w formie zasiłków celowych (art. 39 u.p.s.), przyznawanych osobom spełniającym kryterium dochodowe określone w art. 8 ust.1 (dla osoby samotnie gospodarującej wynosi ono 477 złotych) oraz zasiłków celowych specjalnych (art. 40 i art. 41 u.p.s.), które mogą być przyznane osobom albo rodzinom o dochodach przekraczających kryteria dochodowe. Przepisy tej ustawy nakładają jednocześnie na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.). Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności, wyrażonej w art. 2 ust. 1 ustawy, który stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Współpraca ta przejawie się między innymi w umożliwianiu organom prowadzącym postępowanie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, względnie aktualizacji uprzednio przeprowadzonego wywiadu, w toku którego ustalona będzie przede wszystkim aktualna sytuacja osobista i majątkowa osoby zawracającej się o udzielanie wsparcia jak również istotne okoliczności faktyczne, wskazujące na zaistnienie określonych w przepisach ustawy o pomocy społecznej przesłanek pozwalających organowi na przyznanie świadczenia. Brak zaś współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić, stosownie do art. 11 ust. 2 u.p.s. podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Bezsporne jest bowiem, że wnioskująca o przyznanie pomocy społecznej J. P. nie wyraziła zgody na przeprowadzenie w jej miejscu zamieszkania wywiadu środowiskowego. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, w związku z żądanym zakresem pomocy finansowej oraz zakreślonym przez stronę celem na jaki ma ona być przeznaczona (ocena stanu technicznego [...], zakup i montaż nowej [...] oraz demontaż starej), zaistniała nie tylko konieczność ustalenia sytuacji osobistej i majątkowej strony, ale również konieczność zweryfikowania realności wskazywanej we wniosku potrzeby, tj. ustalenia czy istnieją obiektywne przesłanki wskazujące na zasadność przeprowadzenia badania stanu technicznego [...], ze względu na zagrożenie dla życia lub zdrowia jej użytkownika, a w dalszej kolejności zakupu nowej. W świetle bowiem załączonego do wniosku dokumentu (tj. pisma Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami z dnia [...] lipca 2010 r. ), brak było podstaw do przyjęcia, że stan [...] może budzić wątpliwości co do jej sprawności, co uzasadniałoby rozważenie przyznanie stronie, w trybie art. 41 u.p.s., choćby części z wnioskowanych świadczeń, np. zasiłku celowego przeznaczonego na opłacenie kosztów kontroli stanu [...] przez specjalistę. Okoliczności te nie mogły być ustalone w oparciu o dane zawarte w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym ze stroną miesiąc wcześniej (wywiadzie z dnia [...] czerwca 2010 r.), gdyż przeprowadzany on był wówczas w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie pomocy na finansowej na zakup [...] i pokrycie kosztów [...] i opłat za [...]. Organ nie miał zatem, możliwości w oparciu o dane zawarte w tym wywiadzie ustalenia czy wskazywana obecnie potrzeba jest potrzebą realną, co w dalszej kolejności umożliwiłoby dokonanie oceny czy stanowi ona szczególnie uzasadniony przypadek, warunkujący przyznanie stronie świadczenia, mimo przekroczenia przez nią kryterium dochodowego. Zważyć przy tym należy, że przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (aktualizacji tego wywiadu), jest niezbędnym elementem postępowania dowodowego w sprawach o przyznanie pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W tym stanie rzeczy podniesiony przez stronę zarzut nieuzasadnionego dążenia przez organy do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przed upływem trzech tygodni od ostatniego wywiadu nie ma usprawiedliwionych podstaw. Częstotliwość tych czynności wynika zaś z ilości wnoszonych przez stronę wniosków, a nie jak sugeruje to strona z szykan jej osoby. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela ocenę Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż uniemożliwienie organowi przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Podnoszone zaś w piśmie procesowym z dnia [...] maja 2011 r. motywy jakimi kierowała się strona odmawiając wstępu do zajmowanego lokalu pracownikowi socjalnemu (lęk przed wpuszczaniem do domu obcych osób), nie mogą usprawiedliwiać braku zgody na przeprowadzenie wywiadu. Strona wnioskująca o pomoc społeczną musi się bowiem liczyć z tym, że uzyskanie pomocy Państwa wiązać się będzie również z koniecznością aktywnego jej uczestnictwa w czynnościach podejmowanych w tych sprawach przez organy administracji publicznej w ramach postepowania dowodowego. Odmowa podjęcia współdziałania strony z pracownikiem socjalnym, uprawniała zatem Prezydenta W. do negatywnego załatwienia jej wniosku. Tym samym decyzja organu pierwszej instancji, w ocenie Sądu, odpowiada prawu i nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego. Nie narusza więc również prawa utrzymująca to rozstrzygnięcie w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2010 r. Ustalenia stanu faktycznego sprawy znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym, a w toku rozpoznawania wniosku organy nie uchybiły zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).