I SA/Wa 2463/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Przemysław Żmich WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A.W., utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta O., z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] orzekającą o odmowie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. Decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. przyznał A.W. świadczenia rodzinne na G.W., R.W. i P.W. na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. Świadczenia rodzinne przyznane zostały z uwzględnieniem dochodu wyliczonego na podstawie zaświadczenia z dnia [...] lipca 2005 r. o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, z którego wynikało, że dochód rodziny w 2004 r. wyniósł [...] zł (w tym [...] zł – dochód męża skarżącej i [...] zł – dochód skarżącej). Następnie w dniu 14 sierpnia 2007 r. A.W. złożyła oświadczenie w którym podała, że mąż pracował za granicą w firmie "B.". Z przedłożonej informacji o dochodach wynikało, że J.W. osiągnął dochód w kwocie [...] zł. Fakt ten potwierdziło w późniejszym okresie dołączone do akt sprawy zaświadczenie wydane przez Urząd Skarbowy w O. dnia [...] sierpnia 2005 r. W związku z rozbieżnościami występującymi pomiędzy zaświadczeniem z dnia [...] lipca 2005 r. oraz z dnia [...] sierpnia 2005 r., jak również mając na uwadze oświadczenie A.W., iż rodzina nie osiągnęła dochodów wykazanych w pouczeniu oświadczenia członka rodziny o wysokości dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy niepodlegających opodatkowaniu, obejmujące m.in. dochody uzyskiwane za granicą Rzeczypospolitej Polski, pomniejszone odpowiednio o zapłacone za granicą RP: podatek dochodowy oraz składki na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w O. wystąpił z prośbą do Urzędu Skarbowego w O. o wydanie zaświadczenia o dochodach osiągniętych zarówno w kraju jaki i za granicą przez A.W. i jej męża w 2004 r. Z otrzymanego z Urzędu Skarbowego zaświadczenia wystawionego dnia [...] sierpnia 2009 r. wynikało, iż w zeznaniu podatkowym PIT-36 za 2004 rok dotyczącym dochodów osiągniętych przez skarżącą i jej męża wykazano łączny dochód w kwocie [...] zł. Po ponownym przeliczeniu przez organ I instancji dochodu rodziny organ ustalił, że wyniósł on [...] zł ([...] zł miesięcznie), tj. w przeliczeniu na osobę w rodzinie składającej się z pięciu osób – [...] zł i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do korzystania ze świadczeń rodzinnych. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej powoływanej jako "ustawa", zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504,00 zł. W myśl art. 3 pkt 2 ustawy przez dochód rodziny należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. A.W. nie dopełniła obowiązku wynikającego z art. 25 ust. 1 ustawy, tj. nie powiadomiła niezwłocznie organu wypłacającego świadczenia rodzinne o zmianach dotyczących uzyskanego dochodu, dlatego Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. uznał, że świadczenia rodzinne pobrane przez skarżącą w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. były świadczeniami nienależnymi i podlegają zwrotowi. Niniejsza okoliczność rozstrzygnięta została ostatecznie decyzją Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...], w której świadczenia nienależnie pobrane ustalono na kwotę [...] zł należności głównej i [...] zł odsetek naliczonych na dzień wydania decyzji. Wnioskiem z dnia 23 kwietnia 2010 r. A.W. wystąpiła do organu I instancji o umorzenie kwoty ustalonej ww. decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy, orzekł o odmowie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu organ wskazał, że łączny miesięczny dochód pięcioosobowej rodziny A.W. w miesiącu lipcu 2010 r. wyniósł [...] zł. Na kwotę tę złożyły się: dodatek mieszkaniowy przyznany od 1 maja 2010 r. na okres 6 miesięcy w wysokości [...] zł, zasiłek dla bezrobotnych przyznany od 17 czerwca 2010 r. decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. ([...] zł miesięcznie w okresie pierwszych 3 miesięcy posiadania prawa do zasiłku, a następnie w wysokości [...] zł miesięcznie), pobrany w wysokości [...] zł za okres od 1 do 7 lipca 2010 r., wynagrodzenie męża skarżącej uzyskane w miesiącu lipcu 2010 r. – [...] zł (umowa o pracę na czas określony od 8 lipca 2010 r. do 30 września 2010 r.). Dodatkowo organ wyjaśnił, że jak wynika z karty informacyjnej sporządzonej przez pracownika socjalnego w dniu 20 sierpnia 2010 r., opłaty związane z eksploatacją mieszkania wynoszą miesięcznie [...] zł (czynsz – [...] zł, gaz – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, woda – [...] zł oraz telefon stacjonarny – [...] zł). Ponadto organ stwierdził, że członkowie rodziny mają problemy zdrowotne, jednak rodzina nie ponosi znacznych i stałych wydatków związanych z leczeniem. Nikt też nie posiada orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Sama skarżąca od dnia [...] sierpnia 2008 r. zarejestrowana jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w O. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku z tytułu zatrudnienia, jednak – zdaniem organu – nie wyklucza to możliwości podjęcia zatrudnienia przez A.W., jako że jest osobą w wieku aktywności zawodowej. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności organ stwierdził, iż rodzina skarżącej osiąga wystarczający dochód, aby spłacić zadłużenie z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, bez drastycznego wpływu na jej sytuację materialną. Od powyższej decyzji z dnia [...] sierpnia 2010 r. A.W. wniosła odwołanie. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 30 ust. 9 ustawy oraz art. 7, 8, 9, 10 § 1, art. 73 § 1 i 2 i art. 77 Kpa. Stwierdziła, że organ I instancji popełnił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji przez nieuzasadnione przyjęcie, że skarżąca zawiniła przy ubieganiu się o świadczenia rodzinne. Zdaniem skarżącej winę za wadliwe zaświadczenie o dochodzie ponosi Urząd Skarbowy w O., które to pismo urzędu przyznającego się do pomyłki było w posiadaniu organu I instancji. Ponadto A.W. wyjaśniła, że jej sytuacja materialna jest trudna. Dotychczasowe poszukiwania zatrudnienia nie przyniosły rezultatów. Skarżąca podkreśliła, że nie wiadomym jest również, czy mąż – J.W., uzyska stałą pracę. Decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie z dnia [...] sierpnia 2010 r. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji wyrażone w zaskarżonej decyzji przyjmując w całości przedstawione w niej ustalenia co do sytuacji materialnej i zdrowotnej zobowiązanej. Dodatkowo organ wyjaśnił, że przedmiotem niniejszego postępowania jest kwestia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, których wysokość ostatecznie ustalona została decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...]. W związku z powyższym okoliczności dotyczące prawidłowości wydanych przez Urząd Skarbowy w O. zaświadczeń nie mają wpływu na wynik niniejszego postępowania, a mogły mieć znaczenie w postępowaniu zakończonym ostatecznie ww. decyzją. W związku z powyższy, skoro dochód rodziny A.W. za miesiąc lipiec 2010 r. wyniósł [...] zł na osobę w rodzinie znacznie przewyższa kryterium dochodowe uprawniające do skorzystania z pomocy społecznej świadczonej przez państwo, to Kolegium nie przychyliło się do żądania skarżącej odnośnie umorzenia zadłużenia. Organ odwoławczy zaznaczył jednak, że zachodzą przesłanki do rozłożenia należności na raty, o co jednak musi zawnioskować sama skarżąca. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A.W. zarzuciła skarżonej decyzji naruszenie art. 140 w zw. z art. 107 § 3 Kpa, art. 7, 77 § 1 Kpa oraz art. 30 ust. 9 ustawy. Skarżąca stwierdziła, że Kolegium nie odniosło się do zarzutów zawartych w odwołaniu, w szczególności odnośnie wystawienia przez Urząd Skarbowy w O. nieprawidłowego zaświadczenia o zarobkach. Następnie wskazała, że jest w szczególnie trudnej sytuacji, jej rodzina żyje poniżej minimum socjalnego a ona nie jest w stanie z uzyskiwanych dochodów spłacić kwoty [...] zł wraz z odsetkami. W uzasadnieniu skargi A.W. ponownie przedstawiła swoją sytuację rodzinną, zdrowotną i materialną akcentując, że organ II instancji wybiórczo bazował na dochodach rodziny, biorąc za podstawę dochody uzyskane jedynie w lipcu 2010 r., kiedy to mężowi skarżącej po wielu miesiącach pozostawania bez pracy udało się znaleźć czasowe zatrudnienie. Bazowanie jedynie na ostatnim miesiącu (tj. lipcu 2010 r.) i pomijanie miesięcy wcześniejszych (tj. od stycznia 2010 r.), działa na niekorzyść skarżącej i jej rodziny. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] października 2010 r., nr [...] oraz poprzedzająca ją decyzja Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta O., z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] wydane zostały zgodnie z prawem. W pierwszym rzędzie należy wskazać, że wydane w sprawie decyzje dotyczyły odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Podstawę rozstrzygnięcia organów obu instancji stanowił przepis art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Wyjaśnić należy, że w myśl art. 30 ust. 1 ustawy obowiązuje zasada zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W związku z powyższym umorzenie zadłużenia może nastąpić tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach dotyczących sytuacji rodziny wnioskodawcy, zgodnie z art. 30 ust. 9. Rozpoznając taki wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organ administracji powinien dokonać oceny, czy sytuacja życiowa wnioskodawcy, w tym stan rodzinny, majątkowy, wiek, stan zdrowia (choroby w rodzinie, niepełnosprawność) mieszczą się w ustawowym pojęciu "szczególnie uzasadnionych okoliczności". Sama trudna sytuacja rodzinna i majątkowa nie uzasadnia umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle przedstawionych powyżej norm Sąd doszedł do przekonania, że organy obu instancji przeprowadziły wyczerpującą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i dokonały wnikliwej analizy sytuacji majątkowej oraz rodzinnej skarżącej w kontekście przesłanek z art. 30 ust. 9 ustawy. Tym samym nie naruszyły przepisów art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 Kpa. Należy podzielić stanowisko organu, że w rodzinie skarżącej nie wystąpiły "szczególne okoliczności", o jakich mowa w art. 30 ust. 9. A.W. jest bowiem osobą całkowicie zdolną do pracy. We wspólnym gospodarstwie pozostaje razem z mężem i trójką dzieci, które, jak wynika z wywiadu środowiskowego, nie wymagają kosztownego, specjalistycznego leczenia (brak odpowiednich zaświadczeń lekarskich). Skarżąca posiada dochody z tytułu wynagrodzenia męża (w miesiącu lipcu 2010 r. w wysokości [...] zł), dodatku mieszkaniowego i zasiłku dla bezrobotnych, które to dochody są wystarczające, by móc spłacić kwotę nienależnych świadczeń oraz odsetki. Należy wskazać, że organy orzekające w sprawie przesądziły jedynie o braku możliwości umorzenia zadłużenia nie wykluczając rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Do powyższego niezbędny jest jednak wniosek skarżącej. Odnosząc się do argumentu A.W. co do wybiórczego uwzględnienia przez Kolegium dochodów rodziny wyjaśnić należy, że organ brał pod uwagę najbardziej aktualną sytuację rodziny skarżącej. Organy orzekające w sprawie nie miały obowiązku oceniania wcześniejszego stanu majątkowego rodziny A.W. Ponadto, skoro decyzja organu I instancji datowana jest na dzień [...] sierpnia 2010 r., a umowa J.W. o pracę zawarta była na czas określony do końca września 2010 r., zaś Kolegium orzekało [...] października 2010 r., to w sytuacji pogorszenia się warunków finansowych skarżąca miała możliwość przedłożenia przed organem II instancji nowych dowodów w sprawie, czego nie uczyniła. Również w skardze skarżąca nie podniosła, by mąż stracił pracę, a co się z tym wiąże, by sytuacja rodziny uległa pogorszeniu. Bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje kwestia zarzutu wystawienia przez Urząd Skarbowy w O. nieprawidłowego zaświadczenia o zarobkach i braku świadomości skarżącej o pobieraniu nienależnego świadczenia. Okoliczności te mogły być bowiem podnoszone w postępowaniu, którego przedmiotem był zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W obecnej sytuacji, gdy w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...], stronie przysługują jedynie uprawnienia z art. 30 ust. 9 ustawy. Zatem, jeżeli rodzina skarżącej osiąga dochody powyżej granicy minimum socjalnego i nie występują żadne inne szczególne okoliczności, tj. choroba, niepełnosprawność, to brak było podstaw do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.