I SA/Wa 247/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Jolanta Dargas (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2012 r., Nr [...] odmawiającą potwierdzenia Z. B. oraz J. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. i F. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości M. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 10 października 1998 r. A. B. i Z. B. wystąpili o przyznanie im rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez rodziców S.B. i F. B. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości M. pow. [..], województwo[...]. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w T. Wydział I Cywilny z dnia [...] października 2000 r., sygn. akt[...] , spadek po A. B., zmarłym w dniu [...] listopada 1999 r. nabyła w całości córka J. P.. W dniu 15 grudnia 2008 r. Z. B. działający w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik J. P. ponowił wniosek do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości min. w M., w postaci [...] ha gruntów rolnych zabudowanych częściowo budynkiem mieszkalnym oraz mienie ruchome. W trakcie prowadzonego postępowania jako dowody mające świadczyć na okoliczność pozostawienia nieruchomości poza granicami RP, strona wnioskująca przedstawiła następujące dokumenty: - wyrok Sądu Wojewódzkiego w T., Wydziału I Cywilnego z dnia [...] grudnia 1994 r., sygn. akt [...], - postanowienie Sądu Okręgowego w T., Wydziału I Cywilnego z dnia [...] października 2011 r., sygn. akt[...] , dokonujące wykładni wyroku Sądu Wojewódzkiego w T. z dnia [...] grudnia 1994 r., sygn. akt[...], - postanowienie Sądu Apelacyjnego w [...]., Wydziału I Cywilnego z dnia [...] stycznia 2012 r., sygn. akt[...], oddalające zażalenie Z. B., - oświadczenie A. B. złożone w dniu 30 sierpnia 1993 r. przed A. C. notariuszem w X., Rep. A[...], - oświadczenie świadka J. B. złożone w dniu 28 września 1993 r. przed M. W. notariuszem w X., Rep. A[...], - oświadczenie świadka L. C. złożone w dniu 29 października 1993 r. przed D. K. notariuszem w X., Rep. A Nr[...], - wykaz strat z dnia 9 lipca 1990 r. potwierdzony przez świadka L. C., - wykaz strat z dnia 9 lipca 1990 r. potwierdzony przez świadka A. B., - protokół z przesłuchania Z. B. przeprowadzonego w dniu 29 sierpnia 2011 r. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań w [...] Urzędzie Wojewódzkim. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2012 r., Nr [...] odmówił potwierdzenia Z. B. oraz J. P. prawa do rekompensaty, gdyż zdaniem organu nie udowodniono w przedmiotowym postępowaniu, aby F. i S. B. przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości M. , jak również rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Pismem z dnia 22 października 2012 r. Z. B. wniósł do Ministra Skarbu Państwa odwołanie od decyzji organu I instancji. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2012 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do art. 2 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz posiada obywatelstwo polskie. Minister Skarbu Państwa podkreślił, iż prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W przedmiotowej zaś sprawie Wojewoda [...] słusznie podniósł, że fakt ten nie został udowodniony. Minister wskazał, że w myśl przepisu art. 6 ust. 1 ww. ustawy zabużańskiej do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty strona winna dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn wskazanych w art. 1 ustawy oraz dowody świadczące o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Rodzaje dowodów, które w szczególności mogą być w tego rodzaju sprawie zgłaszane zawiera przepis art. 6 ust. 4 ustawy. Przepis ten w pkt 1 wymienia urzędowy opis mienia a w pozostałych punktach - określa inne rodzaje dokumentów. Przepis art. 6 ust. 5 przewiduje również możliwość przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność pozostawienia składników majątku, za pomocą oświadczeń dwóch świadków złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej, ale dowód ten może być przeprowadzany w przypadku braku urzędowego opisu mienia lub orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny. Wnioskodawcy na dowód pozostawienia nieruchomości przez S. B. i F. B. w M. przedstawili wyrok Sądu Wojewódzkiego w[...], Wydziału I Cywilnego z dnia [...] grudnia 1994 r., sygn. akt [...], z którego wynikało, że F. i S. małżonkowie B. pozostawili w miejscowości M. powiat [...] województwo [...] leżącej na obszarze II Rzeczypospolitej masę majątkową w postaci: budynku mieszkalnego leśniczówki składającego się z 8 izb stanowiących: kuchnię, jadalnię, sypialnię, salon, kancelarię, kuchnię gospodarczą oraz gospodarcze poddasze. Część majątku [...] stanowiło gospodarstwo rolne oraz stodoła, spiżarnia, piwnice i budynek gospodarczy. Sąd Okręgowy w [...], Wydział I Cywilny postanowieniem z dnia [...] października 2011 r., sygn. akt[...], dokonał wykładni ww. wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] grudnia 1994 r., orzekając, że z wyroku tego nie wynika, aby F. i S. małżonkowie B. byli właścicielami nieruchomości położonej w miejscowości M. powiat K.. Sąd Okręgowy w [...] wskazał, że wyrok z dnia [...] grudnia 1994 r. świadczy jedynie o pozostawieniu przez nich masy majątkowej, tj. mienia, w skład którego wchodziły również nieruchomości. Dodatkowo Sąd Apelacyjny w [...], Wydział I Cywilny postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 r., sygn. akt [...], oddalił zażalenie Z. B. na postanowienie z dnia[...] października 2011 r. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa Wojewoda [...], czyniąc zadość dyspozycji zawartej w art. 77 § 1 Kpa, w sposób należycie staranny dążył do zebrania całości materiału dowodowego. W szczególności organ I instancji ocenił znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia świadków, a odmawiając im mocy dowodowej należycie to uzasadnił w oparciu o art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W ocenie organu również za wystarczający dowód potwierdzający prawo własności nieruchomości pozostawionych nie stanowi wykaz strat z dnia 9 lipca 1990 r. potwierdzony przez świadka L. C. oraz wykaz strat z dnia 9 lipca 1990 r. potwierdzony przez świadka A. B.. Dokumenty powyższe zawierają opis utraconych przez F. B. ruchomości, nie obejmują natomiast swym zakresem żadnych nieruchomości pozostawionych w M. Z akt przedmiotowej sprawy wynika równocześnie, iż organ I instancji podjął wszelkie możliwe czynności w celu konwalidacji przedstawionych uprzednio przez stronę oświadczeń świadków, jak również zgodnie z art. 7 i 77 Kpa podjął wszelkie działania mające na celu odnalezienie dokumentów świadczących o pozostawieniu nieruchomości przez ww. osoby. W tym celu wystąpił bowiem do Archiwum Akt Nowych, Archiwum Państwowego w K., Oddziału w Tarnowie Archiwum Państwowego w K. oraz dwukrotnie do Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej w [...]. Z otrzymanych odpowiedzi od ww. instytucji wynika, że nie odnaleziono żadnych dokumentów w sprawie pozostawionego przez S. i F. B. mienia. Ponadto w dniu 9 września 2010r. Wojewoda wezwał Z. B. do wskazania świadków, którzy mogliby złożyć oświadczenia potwierdzające, iż S. i F. B. pozostawili poza obecnymi granicami RP nieruchomość oraz wyjaśnił stronie przyczyny, które uniemożliwiają przyznanie oświadczeniom A. B., J. B. i L. C. mocy dowodowej. Na powyższą decyzję Z. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie i zarzucając organom: - naruszenie art. 6 ustawy zabużańskiej poprzez jej niewłaściwą i zawężającą wykładnię, wskutek której pominięto oraz błędnie oceniono całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób umożliwiający przyjęcie po stronie organu brak istnienia przez wnioskodawców postępowania prawa własności pozostawionej nieruchomości, - naruszenie przepisów proceduralnych tj. zasady prawdy obiektywnej, w tym wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz jego całokształtu w tym art. 7, art. 8 art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. W ocenie skarżącego organy obu instancji niesłusznie odmówiły mocy dowodowej przedstawionym przez stronę dowodom w szczególności zeznaniom świadków, którzy posiadali wiedzę na temat pozostawionego przez jego poprzedników nieruchomości z uwagi na fakt, że nie są one spójne z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy. Oświadczenia te były bowiem składane w różnym czasie, przez osoby starsze, które pojęciami w nich zawartymi posługiwały się w sposób w jaki one je rozumiały, co należy odnieść w szczególności do pojęć "posiadania nieruchomości", "dzierżawcy"; czy też "posiadacza". Ponadto pojęcia te w okresie międzywojennym miały nieco inne znaczenie. Również wykładnia wyroku dokonana została na dzień dzisiejszy, a nadto nie wykluczała ona istnienia prawa własności. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentacje przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną Z przepisów art. 1, art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji (Dz. U. nr 169, poz. 1418 ze zm.) – zwanej dalej ustawą, wynika, że prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej może zrealizować będący obywatelem polskim spadkobierca właściciela tychże nieruchomości tylko wówczas, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w związku z jedną z poniższych przyczyn: 1) w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie umów z lat 1944 -1945; (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 1 pkt 1-4 tej ustawy); 2) wskutek pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską, a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. (art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 1a tej ustawy); 3) w wyniku przymusowego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 2 tej ustawy). Spadkobierca, aby spełnić powyższe wymogi obowiązany był do ich udokumentowania w oparciu o dowody, o których mowa w art. 6 ustawy. Do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty lub w wykonaniu wezwania organu (art. 6 ust. 6 ustawy) osoba ubiegająca się o to prawo winna dołączyć m.in. dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy). Dowodami, o których mowa wyżej mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw oraz wydane przez władze polskie (art. 6 ust. 1 pkt 1, ust. 4 pkt 1-3 tej ustawy). W przypadku braku dokumentów, o których mowa wyżej, dowodami mogły być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 i nr 281, poz. 2782 oraz z 2005 r. nr 130, poz. 1087) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 tej ustawy). W przedmiotowej sprawie kwestią sporną jest fakt pozostawienia przez S. i F. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Sądu rację należy przyznać Ministrowi Skarbu Państwa, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że jego poprzednikom prawnym przysługiwało prawo własności do nieruchomości pozostawionych w M. , nie wykazał również rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Sąd zauważa, że w postępowaniu administracyjnym organ I instancji podjął szereg działań zmierzających do ustalenia mienia pozostawionego przez S. i F. B. tj. wystąpił w tym celu do Archiwum Akt Nowych, Archiwum Państwowego w K., Oddziału w [...] Archiwum Państwowego w K. oraz dwukrotnie do Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej w [...]. Jednakże nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających pozostawienie przez S. i F. B. mienia. Sąd podziela stanowisko organu, że same zeznania złożone przez stronę Z. B., dotyczące tytułu własności pozostawionego mienia przez S. i F. B., nie są wystarczające do wykazania pozostawienia mienia poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Należy zgodzić się z dokonaną przez organ oceną materiału dowodowego, w szczególności dotyczy to oceny zeznań strony, poza tym dowodem inne dowody nie potwierdzają również faktu pozostawienia przez S. i F. B. nieruchomości poza obecnymi granicami nieruchomości, do której przysługiwałby im tytuł własności. Jak słusznie stwierdziły organy oświadczenia świadków A. B. i J. B. nie spełniają dyspozycji art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż świadkowie ci byli rodzeństwem wskazywanego współwłaściciela nieruchomości pozostawionej. Również oświadczenie L. C. nie spełnia wymogów ww artykułu, gdyż nie określono w nim stopnia pokrewieństwa lub jego braku w stosunku do współwłaścicieli nieruchomości pozostawionej oraz wnioskodawców i nie wskazano miejsca zamieszkania świadka w okresie poprzedzającym wybuch II wojny światowej. Ponadto jak słusznie zauważyły organy oświadczenia ww osób obejmują swym zakresem jedynie ruchomości stanowiące własność F. B. i nie wynika z nich by F. B. był właścicielem [...] w której zamieszkiwał z rodziną. Również wykazy strat z dnia 9 lipca 1990 r. zawierają wyłącznie opis utraconych przez F. B. ruchomości, nie wymieniają zaś żadnych nieruchomości pozostawionych w M. Jak wynika z akt sprawy organ I instancji w piśmie z dnia 9 września 2010 r. wezwał skarżącego do wskazania świadków, którzy mogliby potwierdzić pozostawienie przez jego rodziców mienia i jednocześnie wyjaśnił przyczyny odmowy przyznania mocy dowodowej znajdującym się w aktach sprawy oświadczeniom A. B., J. B. i L. C.. Także zdaniem Sądu zasadnie organy przyjęły, że wyrok Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] grudnia 1994 r. sygn. akt [...] nie może stanowić podstawy do potwierdzenia prawa własności nieruchomości, gdyż Sąd Okręgowy w [...] dokonując wykładni ww wyroku w prawomocnym postanowieniu z dnia [...] X 2011 r. stwierdził, że z wyroku tego nie wynika, aby F. i S. małżonkowie B. byli właścicielami nieruchomości położonej w miejscowości M, powiat [...] województwo [.. ]. Nie można zatem dopatrzyć się błędu w rozumowaniu organu administracji. Kontrolując zaskarżoną decyzję należy także podkreślić, że kodeksowa zasada swobodnej oceny dowodów przez organy administracyjne, wynikająca z art. 80 k.p.a., wyłącza zasadniczo możliwość odmiennej oceny przez sąd administracyjny wiarygodności i mocy dowodowej zebranego w sprawie materiału, chyba że ustalenia zawarte w decyzji mają charakter dowolnych (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 1998 r., sygn. akt III SA520398; LEX nr 44809). Sąd administracyjny nie jest bowiem organem III instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór, w ramach realizacji zasady swobodnej (a nie dowolnej) oceny dowodów, jest słuszny, gdyż Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 1998 r., sygn. akt l SA/Kr 36/97; LEX nr 34108). Innymi słowy, jeżeli postępowanie dowodowo-wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy są przeprowadzone poprawnie, to nie narusza prawa decyzja odmawiająca przyznania prawa do rekompensaty. Wówczas Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż, jak to wyżej wskazano, sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności. Nie można zatem uznać za uzasadniony zarzut naruszenia swobodnej oceny dowodów tylko dlatego, że wnioski organu oparte o materiał dowodowy zgromadzony w aktach są inne, niż twierdzenia strony, przy zachowaniu przez organ administracji reguł logiki prawniczej, jednoznacznego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia, a także oparcia się na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą. Doktryna, jak też orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje w sposób jednoznaczny, iż organy winny kierować się wówczas wiedzą oraz tzw. doświadczeniem życiowym, przy zastosowaniu reguły logiki prawniczej i wynikającego z nich imperatywu uwzględniania wpływu udowodnienia jednej okoliczności na inne. Przy spełnieniu wyżej wymienionych przesłanek organ administracji publicznej może odmówić mocy dowodowej tym środkom dowodowym, nawet jeśli spełniają przepisane prawem wymagania. W tej sytuacji zarzuty skargi należało uznać za chybione i skargę jako nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.