I SA/Wa 2477/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogdan Wolski (spr.) Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant referent Agnieszka Bieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2011 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej E. B. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. B. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], odmawiającej przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. W dniu 25 lipca 1988 r. E. B. złożyła do Urzędu [...] w N. wniosek o przyznanie działki budowlanej w zamian za pozostawioną w S. nieruchomość. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2004 r. Prezydent Miasta K. przekazał akt sprawy Wojewodzie [...]. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 7 ust. 2 w związku z art. 1, art. 2, art. 3 ust. 2 oraz art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. odmówił potwierdzenia posiadania przez E. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. A. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej S. przy ul. [...]. Organ pierwszej instancji stwierdził, iż S. A. powróciła do S. po wybuchu II wojny światowej, we wrześniu 1939 r., a zatem nie został spełniony wymóg wynikających z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. E. B. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając, iż rozstrzygnięcie Wojewody [...] jest dla skarżącej krzywdzące. Minister Skarbu Państwa, utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy wskazał, iż po analizie materiału dowodowego należy przychylić się do stanowiska zawartego w zaskarżonej decyzji. Organ pierwszej instancji słusznie bowiem uznał, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. przez właściciela nieruchomości na byłych terytoriach RP. Z dowodów zebranych w sprawie wynika, iż centrum życiowe właścicielki mienia S. A. od początku 1939 r. skupiało się na obecnym terytorium RP. Od stycznia 1939 r. wyżej wymieniona zatrudniona były w [...] w N. Na obecnym terytorium Polski, w H., zatrudniony był również jej mąż. W kwietniu 1939 r. w K. urodziła się z kolei jej córka, będąca stroną niniejszego postępowania. Ponadto z listy osób zamieszkałych w S. przy ul. [...] wynika, iż S. A. jeszcze w sierpniu 1939 r. nie zamieszkiwała w domu, którego była współwłaścicielem; przesłanka zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP tym bardziej nie mogła być więc spełniona. Ponadto z zeznań M. C. wynika, iż pobyt S. A. o okresie od czerwca 1939 r. do końca sierpnia 1939 r. w miejscowości J. podyktowany był wyłącznie wyjazdem wakacyjnym, a więc nie wolą zmiany miejsca zamieszkania. Biorąc powyższe pod uwagę sama fizyczna obecność w dniu 1 września 1939 r. w S., gdzie S. A. przyjechała po zakończeniu wakacji, nie świadczy o spełnieniu przesłanki zamieszkiwania na byłym terytorium RP w rozumieniu art. 2 ustawy. E. B. wniosła skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżając decyzję w całości E. B. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a.) poprzez: a) brak ustosunkowania się do wszystkich zebranych w sprawie dowodów i dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego w zakresie przesłanki "zamieszkiwania" w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 w. sprawie realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP; b) brak odniesienia się do zarzutów zawartych w odwołaniu; c) błędną wykładnię przesłanki "zamieszkiwania" w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji organu pierwszej instancji wraz z zasądzeniem od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazano, iż organ nie odniósł się w żaden sposób do części dowodów, to jest zeznań świadków K. M. i M. C. Treść tych zeznań jednoznacznie potwierdziła fakt zamieszkiwania S. A. w S. w dniu 1 września 1939 r. Również organ drugiej instancji, dokonując ponownej analizy materiału dowodowego, dokonał tego w sposób wybiórczy i niepełny. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") potwierdza, iż organy administracji uchybiły prawu w sposób uzasadniający uchylenie wydanych decyzji. Z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz.1418 ze zm.; dalej: "ustawa"), wynika, iż przepisy ust. 1 tego artykułu stosuje się także wobec osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Nadto w art. 2 ustawy określono warunki uzyskania prawa do rekompensaty. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy, co wynika z art. 3 ust. 2 ustawy. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy administracyjnej wyjaśnić w pierwszej kolejności należy, iż art. 3 ust. 2 ustawy nie powinien w ogóle znaleźć zastosowania w sprawie dotyczącej wniosku skarżącej. S. A. nie opuściła bowiem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a wobec tego osoba ta nie mogła także pozostawić nieruchomości poza tym terytorium. W konsekwencji, skoro w stosunku do S. A. nie zachodzą wszystkie przesłanki określone w art. 2 ustawy, to także spadkobiercy tej osoby nie są uprawnieni do uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy. Okoliczność ta nie wyklucza per se możliwości uwzględnienia podania E. B. z 25 lipca 1988 r. Z ustalonych okoliczności sprawy wynika, iż S. A. została [...] w 1941 r. a jej córka – E. B., pod opieką swojej krewnej, opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej w 1944 r. W S. pozostała nieruchomość, której współwłaścicielką przed śmiercią była S. A. Matka E. B. zamieszkiwała w dniu 1 września 1939 r. w S. co w sposób jednoznaczny wynika z oświadczeń K. M., M. W., a także M. C. Nie jest bowiem istotne jaki był cel wyjazdu S. A. z miejsca dotychczasowego zamieszkania, a więc czy wyjazd do J. miał wyłącznie wakacyjny, tymczasowy charakter. Istotne jest czy S. A. w sierpniu 1939 r. przebywała w S. z zamiarem stałego pobytu, a przede wszystkim czy stan ten nie uległ zmianie do dnia 1 września 1939 r. Potwierdzenie tego faktu, co zostało już podkreślone, wynika z oświadczeń wymienionych osób. Niewątpliwy fakt wcześniejszego zamieszkiwania S. A. w K. nie oznacza, iż matka skarżącej nie zdecydowała o zmianie miejsca stałego zamieszkania i powrocie do miejscowości, w której mogła zamieszkać korzystając z nieruchomości, której była współwłaścicielką. Decyzja taka nie może budzić wątpliwości w kontekście stanu zagrożenia wybuchem wojny i powołania S. A. do wojska. Potwierdzenie woli stałego zamieszkiwania w S. w dniu 1 września 1939 r. wynika także w pośredni sposób z faktu zamieszkiwania w tej miejscowości aż do chwili [...], a więc do sierpnia 1941 r. Jeżeli wymienione w decyzjach osoby podały, iż S. A. zamieszkiwała w S. w dniu 1 września 1939 r., a matka S. B. przebywała w tej miejscowości od sierpnia 1939 r. do sierpnia 1941 r., to niewątpliwie w dniu 1 września 1939 r. matka skarżącej zamieszkiwała na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ustalenie to jest istotne dla oceny zasadności podania E. B., gdyż skarżącej przysługuje prawo do rekompensaty, jeżeli zamieszkiwała w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Warunek ten został spełniony skoro matka E. B. zamieszkiwała w dniu 1 września 1939 r. w S. Ustawa nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Należy wobec tego przyjąć, iż ustalenie miejsca zamieszkania powinno następować w sposób wynikających z przepisów Kodeksu cywilnego, w tym z art. 25 § 2 k.c. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2007 r., I OW 69/07, niepubl.) Organy obu instancji błędnie oceniły znaczenie administracyjnej listy osób zamieszkałych w S. przy ul. [...] dla ustalenia faktu zamieszkiwania S. A. w wymienionej miejscowości w dniu 1 września 1039 r. Niezależnie od tego, iż listy te mają wskazywać na stan istniejący w dniu 21 i 25 sierpnia 1939 r., a więc dotyczą daty nieistotnej na gruncie ustawy, to ponadto listy te potwierdzają jedynie ewentualne niedopełnienie przez S. A. obowiązku administracyjnego wynikającego z przepisów Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 309 ze zm.). Naruszenie obowiązków w tym zakresie nie wyklucza możliwości przebywania przez S. A. w S. z zamiarem stałego pobytu; odpowiednio potwierdzony fakt zameldowania nie stanowiłby niepodważalnego dowodu zamieszkania w tej miejscowości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2006 r., I OW 231/05, niepubl.; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2006 r., I OW 265/05, niepubl.). E. B. niewątpliwie spełnia warunki określone w art. 2 pkt 1 i 2 ustawy. W toku postępowania administracyjnego należało nadto rozważyć czy wnioskodawczyni spełnia warunki określone w art. 1 ust. 1 i w art. 2 in principio ustawy. Przedstawiając stanowisko w tym zakresie Sąd stwierdza, iż zdarzenia przedstawione w uzasadnieniu decyzji, a więc fakt [...] matki wnioskodawczyni i okoliczności temu towarzyszące oraz ucieczka E. B. z dotychczasowego miejsca zamieszkania w 1944 r., potwierdzają , iż opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miało związek z wojną rozpoczętą w 1939 r. Natomiast niemożność uzyskania w czasie wojny urzędowego potwierdzenia faktu śmierci S. A., co prowadziło ostatecznie do ustalenia data śmierci S. A. w toku postępowania sądowego i wydania postanowienia [...] matki skarżącej [...] w dniu [...] maja 1945 r., powinna być uwzględniona przy ocenie czy E. B. w chwili opuszczenia S. pozostawiła nieruchomość poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ocena tej okoliczności, ograniczona jedynie się do uwzględnienia skutków prawnych wynikających postanowienia Sądu Grodzkiego w Z. z dnia [...] czerwca 1947 r., prowadziłaby bowiem do nieuzasadnionego pozbawienia skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wykładnia art. 2 in principio ustawy w zgodzie z Konstytucją, a więc także przy uwzględnieniu wzorca wynikającego z art. 32 ust. 1 Konstytucji, nakazuje zatem przyjąć, iż wykazanie faktu pozostawienia nieruchomości, nie musi oznaczać konieczności, w każdym przypadku i niezależnie od okoliczności towarzyszących opuszczeniu byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przedstawienia dokumentów potwierdzających przysługiwanie prawa własności nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Odnosząc powyższe stanowisko do przedmiotowej sprawy administracyjnej, Sąd wskazuje, iż E. B. opuszczając S. w 1944 r., a więc po dacie śmierci jej matki podanej w uzasadnieniu decyzji, pozostawiła nieruchomość poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu art. 2 ustawy, pomimo formalnego nabycia prawa do tej nieruchomości dopiero w dacie ustalonej w postanowieniu Sądu Grodzkiego w Z. z dnia [...] czerwca 1947 r. Sąd zaznacza w tym miejscu, iż określając wysokość rekompensaty należy także uwzględnić rozstrzygnięcie zawarte w postanowieniu Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] czerwca 1988 r. E. B. może bowiem uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty występując postępowaniu administracyjnym, co zostało już wcześniej podkreślone, nie jako spadkobierca osoby, która opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co nie miało oczywiście miejsca, ale jako osoba wymieniona w art. 2 ustawy. Skarżąca realizuje zatem w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym prawa bezpośrednio jej przysługujące, a w konsekwencji żądanie E. B. nie powinno podlegać rozpatrzeniu w oparciu o art. 3 ust. 2 ustawy. Stąd potwierdzenie prawa do rekompensaty może odnosić się do praw przysługujących bezpośrednio skarżącej. Powyższe potwierdza zasadność zarzutów skarżącej co do naruszenia przepisów postępowania w sposób prowadzący do błędnego ustalenia przez organy obu instancji, iż S. A. nie zamieszkiwała w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Uwzględnienie tego zarzutu ma bezpośrednie znaczenie dla ustalenia miejsca zamieszkania skarżącej, a więc zaistnienia jednej z przesłanek potwierdzenia prawa do rekompensaty, Przedstawione powyżej stanowisko właściwy organy uwzględni przy ponownym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy. Na rozprawie w dniu 12 maja 2011 r. Sąd nie uwzględnił wniosku o dopuszczenie dowodu z dokumentu prywatnego opisanego w piśmie procesowym z dnia 21 kwietnia 2011 r., gdyż przeprowadzenie tego dowodu nie było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie. Podsumowując, w toku postępowania administracyjnego naruszono przepisy postępowania (art. art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. oraz art. 2 ustawy poprzez jego błędne zastosowanie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 152 i 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.