I SA/Wa 2477/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Łukasz Trochym Asesor WSA Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z [...] września 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent") z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] przyznającą R. P. (dalej jako "skarżący") świadczenie w formie specjalnego zasiłku celowego na opłatę czynszu w sierpniu 2020 r. w kwocie 30 zł. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżący w dniu 27 lipca 2020 r. wystąpił do Centrum Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] z prośbą o przyznanie pomocy finansowej na wyżywienie, środki czystości, kartę miejską, leki, czynsz i opłaty. Prezydent decyzją z [...] sierpnia 2020 r., działając na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", przyznał skarżącemu specjalny zasiłek celowy na opłatę czynszu w sierpniu 2020 r. w kwocie 30 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że zapłacony przez niego w sierpniu 2020 r. czynsz wyniósł 220 zł, wobec czego wniósł o zwrot tej kwoty. Kolegium decyzją z [...] września 2020 r. utrzymało w mocy decyzję z [...] sierpnia 2020 r. i wskazało, że z przeprowadzonej w dniu 3 sierpnia 2020 r. rozmowy oraz złożonych oświadczeń wynika, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i w dacie przeprowadzania wywiadu jego dochód, ustalony zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s., wynosił 822,08 zł i przekraczał ustawowe kryterium, tj. 701 zł. Jednakże, jak wskazuje art. 41 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Prezydent ustalił, że skarżący jest długotrwale chory, co uzasadnia przyznanie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Odnosząc się do zarzutów skarżącego co do wysokości przyznanej pomocy Kolegium wskazało, że organy pomocy społecznej nie są związane wysokością kwoty, wskazaną we wniosku. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Tak więc nie tylko potrzeby danej osoby wyznaczają granice udzielanej pomocy, ale też możliwości pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi i ich zadaniem jest zabezpieczenie środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb osób i rodzin ubiegających się o pomoc społeczną w ciągu całego roku 2020. Pomoc społeczna ma przy tym charakter subsydiarny, co oznacza, że winna prowadzić jedynie do wsparcia osób i rodzin w podejmowanych wysiłkach, lecz nie może ich w tym zastępować. Z kolei z art. 41 pkt 1 u.p.s. wynika, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. uznania administracyjnego, swobodnie decydując o tym, czy w indywidualnej sprawie wystąpił przypadek uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. W ocenie organu, Prezydent przyznał skarżącemu pomoc adekwatną do jego potrzeb i możliwości pomocy społecznej. Niezależnie bowiem od pomocy przyznanej zaskarżoną decyzją, skarżący uzyskał pomoc na pokrycie bieżących kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego w lipcu 2020 r. (decyzja z [...] lipca 2020 r. nr [...]), na opłatę energii elektrycznej w sierpniu 2020 r. (decyzja z [...] sierpnia 2020 r. nr [...]), na zakup artykułów spożywczych, sanitarnych, kosmetycznych, higienicznych, czystościowych (decyzja z [...] sierpnia 2020 r. nr [...]), na opłatę gazu w sierpniu 2020 r. (decyzja z [...] sierpnia 2020 r. nr [...]), na zakup środków czystości w sierpniu 2020 r. (decyzja z [...] sierpnia 2020 r. nr [...]), na zakup odzieży w sierpniu 2020 r. (decyzja z [...] sierpnia 2020 r. nr [...]), na zakup obuwia w sierpniu 2020 r. (decyzja z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...]), na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia w sierpniu 2020 r. (decyzja z [...] sierpnia 2020 r. nr [...]) oraz na zakup żywności w sierpniu 2020 r. (decyzja z [...] sierpnia 2020 r. nr [...]). W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o zwrot na jego rzecz kwoty 220 zł tytułem opłaconego czynszu i wskazał, że w przypadku niezapłacenia tej kwoty, odebrany zostałby mu dodatek mieszkaniowy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z 26 lipca 2021 r. pełnomocnik skarżącego wyznaczony z urzędu wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając im naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do ustalenia pełnego stanu faktycznego sprawy, tj. ustalenia, że przyznanie skarżącemu specjalnego zasiłku celowego powinno zaspokajać rzeczywisty cel, na który przedmiotowy zasiłek został przeznaczony, co skutkowało przyznaniem pomocy w wysokości 30 zł, a nie wskazywanej przez skarżącego kwoty 220 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. Ustawa o pomocy społecznej, na podstawie której wydano kontrolowane decyzje, w art. 2 stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zgodnie natomiast z art. 39 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Stosownie z kolei do art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z treści powyższych przepisów wynika, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek, uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje użyty w tym przepisie zwrot "zasiłek może być przyznany", czy też "może być przyznany specjalny zasiłek celowy". Przyznanie zasiłku celowego czy też specjalnego zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka. W tej kwestii, z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że choć skarżący przekroczył ustawowe kryterium dochodowe (dochód skarżącego wyniósł 822,08 zł, zaś kryterium ustawowe wynosi 701 zł), to jednak otrzymał pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego na opłatę czynszu w sierpniu 2020 r. w wysokości 30 zł. Organ wziął bowiem pod uwagę trudną sytuację skarżącego oraz jego stan zdrowia. Skarżący otrzymał również w sierpniu 2020 r. dodatkowe wsparcie ośrodka pomocy społecznej w formie zasiłków celowych: na opłatę energii elektrycznej, na zakup artykułów spożywczych, sanitarnych, kosmetycznych, higienicznych, czystościowych, na opłatę gazu, na zakup środków czystości, na zakup odzieży, na zakup obuwia, na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia oraz na zakup żywności (decyzje z [...] sierpnia 2020 r.). Łączna pomoc przyznana skarżącemu w sierpniu 2020 r., jak wynika z uzasadnienia decyzji Prezydenta, wyniosła 719,83 zł. Jednocześnie Prezydent wskazał, że w lipcu 2020 r. Centrum Pomocy Społecznej wydatkowało kwotę 139 912,18 zł na realizację zasiłków celowych (w tym specjalnych zasiłków celowych na zakup żywności), udzieliło pomocy 455 środowiskom, przyznało 945 świadczeń, a średnia wysokość świadczenia wyniosła 148,06 zł. Zaznaczyć należy, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła finansowania jego wszystkich zobowiązań finansowych i w oczekiwanej wysokości. Skarżący powinien przede wszystkim w zakresie własnych możliwości dążyć do finansowania swoich potrzeb i pokrywania bieżących opłat. Przy ograniczonych środkach finansowych jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej nie jest bowiem możliwe zaspokojenie wszystkich żądań skarżącego, gdyż spowodowałoby to niemożność zaspokojenia potrzeb innych osób przez Ośrodek. Jak już natomiast wskazano powyżej, skarżący objęty jest różnymi formami pomocy społecznej. Otrzymuje stale zasiłki celowe z przeznaczeniem na zakup żywności, odzieży, pokrycie opłat mieszkaniowych, itp., dodatek mieszkaniowy i dodatek energetyczny. Taka też pomoc przyznana została skarżącemu kwestionowanymi w niniejszej sprawie decyzjami. Nie można zatem zgodzić się z zarzutami podniesionymi w skardze, że organ powinien przyznać mu zasiłek na pokrycie czynszu w pełnej wysokości. To, że skarżący otrzymuje regularnie pomoc finansową, nie oznacza, że pomoc taką będzie otrzymywał za każdym razem, gdy wystąpi z wnioskiem i zawsze w oczekiwanej wysokości. Uwzględnianie każdego żądania skarżącego i wypłata na jego rzecz zasiłków celowych na sfinansowanie wszelkich jego potrzeb i w kwocie żądanej przez stronę, spowodowałoby ponadto wypaczenie celów pomocy społecznej i zwolniłoby z aktywności i odpowiedzialności świadczeniobiorcę, co jest niezgodne z zasadą subsydiarności pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze uznać należy, że organy obu instancji wydały decyzje w oparciu o obowiązujące przepisy, nie przekraczając granic uznania administracyjnego, dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały wyczerpująco uzasadnione w decyzjach organów obu instancji, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji nie można organom zarzucić naruszenia art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku zobowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a brak jest możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem rozpoznanie sprawy stało się konieczne z uwagi na datę wpływu skargi do sądu i dotychczasowy okres oczekiwania stron na zakończenie postępowania sądowego. Brak było jednocześnie możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. ----------------------- 5