I SA/Wa 2498/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Małgorzata Miron (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2014 r. sprawy ze skargi A. K. i A. Ż. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących: A. K. i A. Ż. solidarnie kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] znak: [...] na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) dalej k.p.a., po rozpatrzeniu odwołań A. K. oraz A. Ż. - od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] znak: [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Kontrolowana decyzja jest wynikiem rozpoznania wniosku A. K. i M. Ż. (następczynie prawne I. z D.D.) wystąpiły do Wojewody [...] o stwierdzenie, iż dwór położony w Ł. wraz z otaczającym go parkiem oznaczony jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni [...] ha stanowiący przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa współwłasność I. z D. D. i A. D. nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ I instancji wskazał, że celem niniejszego postępowania było ustalenie zasadności przejęcia przez Skarb Państwa w trybie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nieruchomości oznaczonej aktualnie jako działka ewidencyjna nr [...] (objęta Kw Nr [...]) poł. w Ł., tworzącej część tzw. zespołu dworsko - parkowego, wchodzącej w skład dawnej nieruchomości ziemskiej "Ł." (objętej dawnym wykazem hipotecznym lwh [...] księgi tabularnej gm. kat. Ł.), stanowiącej przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa współwłasność I. z D. D. i A. D. Organ I instancji orzekając w niniejszej sprawie zaznaczył, iż był obowiązany do badania stanu faktyczno - prawnego przedmiotowej nieruchomości ziemskiej na dzień 13 września 1944 r. (tj. na dzień wejścia w życie dekretu) gdyż z tą datą dekret wywoływał skutki prawne. Wojewoda [...] stwierdził, że ze znajdującej się w aktach sprawy kopii mapy ewidencyjnej nadesłanej przez Starostwo Powiatowe w [...] przy piśmie z dnia [...] znak: [...] wynika jakoby działka ewidencyjna [...] została podzielona na działki nr nr [...] i [...]. Jednak przeprowadzone postępowanie wyjaśniające w powyższym zakresie wykazało, iż do dnia [...] podział działki ewidencyjnej [...] nie został jeszcze przeprowadzony. W oparciu o wykaz porównawczy oznaczeń katastralnych z oznaczeniami aktualnej ewidencji gruntów gmina katastralna Ł., obręb Ł., sporządzony przez geodetę uprawnionego W. W. dnia [...] ustalono, iż działka ewidencyjna nr [...] (jak wykazało postępowanie wyjaśniające do podziału nie doszło) odpowiada dawnym parcelom katastralnym pb nr nr [...], część [...], część [...] oraz pgr nr nr [...], część [...] część [...]. Jednak wykaz porównawczy sporządzony dla projektowanej działki ewidencyjnej nr [...] pozostaje taki sam również dla działki ewidencyjnej nr [...] (tj. w skład przedmiotowej działki wchodzą wyłącznie ww. parcele katastralne) co potwierdzają załączone w aktach sprawy mapy katastralne i ewidencyjne. Według organu I instancji znajdujący się w aktach przedmiotowej sprawy materiał dowodowy wykazuje, iż nieruchomość ziemska "Ł." przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa jak i w dacie przejęcia (tj. [...]) stanowiła współwłasność I. D. z d. D. i A. D. Dla tej nieruchomości prowadzona była księga hipoteczna Iwh [...] księgi tabularnej gm. kat. Ł. oraz księgę gruntową lwh [...] gm. kat. Ł. Następnie po znacjonalizowaniu nieruchomości ziemskiej "Ł." z dóbr tabularnych lwh [...] utworzono nowe ciało hipoteczne lwh [...] gm. kat. Ł. (dowód: odpis z lwh [...] gm. kat. Ł.). Organ I instancji ustalił również, że w dniu 13 września 1944 r. (tj. w dniu wejścia w życie omawianego dekretu) powierzchnia całkowita nieruchomości wynosiła [...] ha, w tym m.in.: [...] ha stanowiły grunty orne; [...] ha - stanowiły łąki; [...] ha - stanowił pastwiska; [...] ha stanowiły lasy (dowód: dokumentacja archiwalna pochodząca z Archiwum Państwowego w [...] : ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6.IX.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, sporządzona przez Urząd Wojewódzki w [...], Dział Rolnictwa i Reform Rolnych. Powiat [...][...] sygn. PWRN Roi. Kr (Ns); wykaz państwowych nieruchomości o charakterze rolnym sygn. arch. PWRN Kr [...] (Roi - NS). Nieco inaczej ilość poszczególnych użytków została przedstawiona w odpisie z protokołu nr [...] z dnia [...], mianowicie wykazano w nim [...] ha użytków rolnych, w tym: [...] ha - grunta orne, [...] ha - łąki dwukośne, [...] ha — pastwiska, [...] ha - sady, [...] ha - szkółki d. owocowych oraz [...] ha innych użytków, w skład których zaliczono ni.in. [...] ha lasów. Ponadto jak wynika z ww. protokołu [...] ha (bądź [...] ha - dokonano skreślenia) z majątku ziemskiego "Ł." projektowano wyłączyć spod parcelacji z przeznaczeniem na gospodarstwo nasienne, stacje doświadczalną (dowód: odpis protokołu Nr [...], pochodzący z Archiwum Państwowego w [...] Oddział w i [...] sygn.[...]). Majątek "Ł.", położony po obu stronach rzeki j Ł., obejmował [...] folwarków tj. Ł., Ł., B., B. i R., j położone w dwóch gminach katastralnych tj. w gminie kat. Ł. i gminie kat. B. (dowód: pismo komisarza ziemskiego w [...] z dnia [...]. - opis i majątku Ł.) Z kolei z zestawienia majątków powiatu [...] jak wskazuje organ I instancji wynika, że obszar ogólny majątku Ł. jako wynoszący [...] ha, w tym [...] ha użytków rolnych [...] ha wyłączono z parcelacji. Natomiast z zestawienia rozparcelowanych majątków o powierzchni ponad [...] ha w pow. [...] (sygn. arch. WUZ Kr [...]), wynika iż ogólny obszar przedmiotowego majątku wynosił [...] ha, wyłączono [...] ha, rozparcelowano [...] ha. Jak wskazał organ I instancji w skład majątku ziemskiego "Ł.", stanowiącego w dacie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa współwłasność I. z D. (w ½) i A. D. (w ½) wchodziły także lasy o powierzchni znacznie przekraczającej [...] ha. Zatem lasy o tak dużej powierzchni nie mogły zostać objęte przepisami dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Według organu I instancji zastosowanie do nich miał inny akt PKWN, mianowicie dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 15, poz. 82). Stosownie do art. 1 dekretu "o lasach" na własność Skarbu Państwa z mocy prawa przechodziły lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25. ha. stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych. Organ I instancji stwierdził, iż przesłanka normy obszarowej (nawet z wyłączeniem powierzchni lasów i gruntów leśnych) zawarta art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu z dnia 6 września 1944 r. (tj. [...] ha użytków rolnych lub [...] ha powierzchni ogólnej a na terenie województw [...] [...] ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni), pomimo rozbieżności w wykazach powierzchni ogólnej została spełniona. Jednoznaczne organ I instancji wskazał, że ustalenie powierzchni majątku nie było przedmiotem niniejszego postępowania, a rozbieżności w powierzchni majątku ziemskiego powołane w ww. dokumentach mogą wynikać z dokładności metod pomiarów w terenie jak i metod obliczeń powierzchni. W niniejszej sprawie organ I instancji zaznaczył, że ujawnienie w księgach wieczystych Skarbu Państwa jako właściciela majątku ziemskiego "Ł.'" nastąpiło na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] L.P.[...]. Uchwałą z dnia 28 września 1946 r. L.tab. 484/46 Sąd Okręgowy w [...], działając na. mocy art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu oraz ww. zaświadczenia z dnia 21.09.1946 r. zezwolił i zarządził wydzielenie z majętności ziemskiej Ł. objętej lwh [...] ks. tab. gm. kat. Ł. wszystkich parcel katastralnych i utworzenie z tychże parcel nowego wykazu hipotecznego w księdze gruntowej gm. kat. Ł. przy Sądzie Grodzkim w [....] prowadzonej i wpisanie prawa własności tego nowopowstałego ciała hipotecznego w miejsce I. D. zam. D. i A. D. na rzecz Skarbu Państwa (dowód: uchwała z dnia 28 września 1946 r. L.tab. [...] wydana przez Sąd Okręgowy w [...], z zasobów Archiwum Państwowego w [...] Oddział w [...] sygn.[...]). Organ I instancji podkreślił, iż dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 Nr 3, poz. 9 ze zm.), cytowany wyżej przepis art. 2 ust. l lit. e uległ zmianie polegającej na skreśleniu wyrazów o "charakterze rolniczym". Zmiana ta wskazuje jednoznacznie, iż wolą ówczesnego prawodawcy było przejęcie na rzecz Skarbu Państwa z powołaniem się na cele reformy rolnej także nieruchomości, które nie mają ściśle charakteru rolnego. Według organu I instancji w przedmiotowej sprawie bezspornym był fakt, iż przesłanka normy obszarowej nieruchomości ziemskiej "Ł." została spełniona, zatem zasadniczą kwestią w rozstrzygnięciu niniejszej sprawy było ustalenie pojęcia "nieruchomość ziemska", użytego w art. 2 ust. 1 lit. e omawianego dekretu. Dekret z dnia 6 września 1944 r. "o reformie rolnej", jak również wydane do niego rozporządzenie wykonawcze Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. nie zawiera legalnej definicji pojęcia "nieruchomości ziemskiej". Organ I instancji wydając decyzję oparł się w tej kwestii na uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., o sygn. Akt W 3/89 OTK 1990/1/26. Organ I instancji orzekł, że zebrany w aktach sprawy materiał dowodowy nie wykazał aby parcele katastralne będące przedmiotem niniejszego postępowania (tworzące część tzw. zespołu dworsko - parkowego) objęte były przed dniem 1 września 1939 r. zatwierdzonym planem parcelacji, co uprawniałoby do sformułowania stwierdzenia, iż parcele te były odrębnymi od nieruchomość ziemskiej "Ł." przedmiotami własności, nie podlegającymi przejęciu przez Skarb Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Według organu I instancji na będących przedmiotem żądania wnioskodawczyń parcelach katastralnych pb nr nr [...] część [...] część [...] oraz pgr nr nr [...],część [...] i część [...] (objętych w dacie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa wykazem hipotecznym lwh [...] księgi tabularnej gminy katastralnej Ł.), mieszczących się w granicach aktualnie oznaczonej w operacie ewidencji gruntów działki nr [...], w dniu wejścia w życie dekretu "o reformie rolnej" mieściła się część tzw. zespołu dworsko - parkowego, usytuowana w południowo - zachodniej części wsi, od północnej strony drogi prowadzącej z Ł., przez Ż. w kierunku L. Na parceli katastralnej pb nr [...] zlokalizowany był budynek dworu wraz z otaczającym go parkiem, który to budynek istnieje do dnia dzisiejszego. Ponadto dwór otaczały parcele gruntowe nr nr [...] (rola), [...] (rola), [...] (pastwisko), [...] (rola), [...] (ogród), które wedle § 4 ww. rozporządzenia stanowiły użytki rolne. Organ I instancji miał trudności w ustaleniu charakteru parcel budowlanych pb nr nr [...] i [...], które jak wynika z map katastralnych łącznie miały małą powierzchnię – [...] ha. Również wnioskodawczynie w piśmie z dnia [...] podniosły, iż nie potrafią jednoznacznie określić charakteru zabudowań usytuowanych na powyższych parcelach, a to z uwagi na małą powierzchnię tychże parcel. Z kolei na parceli budowlanej pb nr [...] - mieszczącej się po północnej stronie dworu - znajdowały się zabudowania gospodarcze, takie jak: stajnie z XIX wieku, stodoła i magazyn z XX wieku. Część pb nr [....], która weszła w skład będącej przedmiotem żądania wnioskodawczyń działki ewidencyjnej nr [...], nie była zabudowana. Organ I instancji wskazał jednak, że całość zespołu dworsko - parkowego (poza przedmiotową działką) tworzą ponadto działki ewidencyjne nr nr [...] i [...]. Po stronie zachodniej dworu i parku usytuowane były zabudowania gospodarcze (folwark). Zabudowane były one w czworoboku przy pb nr [...] obszernym dziedzińcu gospodarczym. Składały się z trzech budynków, mianowicie: budynku rządcówki z początku XIX wieku (parcela katastralna pb nr [...]), spichlerza - magazynu z połowy XIX wieku (pb nr [...]), obory z XIX wieku (pb nr [...]). Po stronie północnej dworu mieściły się także zabudowania gospodarcze, składające się z budynków: stajni, stodoły, magazynu. Wszystkie wyżej wymienione budynki tworzyły jeden kompleks przestrzenny. Organ I instancji stwierdził na podstawie zeznań przesłuchiwanego w niniejszej sprawie świadka – J. L. (ur. W 1952 r.),że w majątku ziemskim "Ł." zatrudniony był rządca o nazwisku [...], który zarządzał majątkiem w imieniu właściciela. Zamieszkiwał w budynku zwanym "rządcówką ", który to budynek mieścił się w części rolnej majątku. Informację na temat majątku świadek posiada z przekazów rodzinnych, gdyż spokrewniony jest z wnioskodawczyniami. Pierwszy raz na terenie przedmiotowej nieruchomości był w 1990 roku. Źródłem utrzymania wg świadka był majątek, świadka część rolna majątku odgrodzona była od zespołu dworsko - parkowego żywopłotem. W latach 1939 - 1944 dwór zamieszkiwany był przez współwłaścicielki i ich rodziny, przebywali też w nim artyści. We dworze schronienie znajdowali także uciekinierzy wschodu. Organ I instancji stwierdził, że zebrany w aktach sprawy materiał dowodowy potwierdza, iż majątek "Ł." stanowił jedyne źródło utrzymania rodziny właścicielek majątku. O powyższym świadczy treść postanowienia Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...][...] przyznającego - w myśl art. 17 dekretu PKWN z dnia 6 września 19441 o przeprowadzeniu reformy rojnej – A. D. Ż. zaopatrzenie miesięczne w wysokości uposażenia urzędnika państwowego VI grupy z dodatkiem rodzinnym małoletniej córki M. W uzasadnieniu postanowienia powołano się m.in. zaświadczenie Zarządu Gminy w [...] z dnia [...] stwierdzające, że A. D. Ż. nie posiada żadnego majątku ani stałego źródła dochodu jak i oświadczenie własne A. z D. Z. stwierdzające, że nie otrzymała gospodarstwa w trybie art. 17 dekretu o reformie rolnej. Ponadto organ I instancji wskazał, że w aktach spraw znajduje się zaświadczenie wydane przez Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] L.dz. [...] świadczące, iż A. z D. nie prącuje zarobkowo i nie posiada stałego źródła dochodu. Powyższe okoliczności sprawiły, iż organ I instancji doszedł do wniosku, że skoro gospodarstwo rolne przejęte przez Skarb Państwa dawało środki na utrzymanie dworu i jego mieszkańców, to tym samym dwór nie mógł prawidłowo funkcjonować bez rolnej części majątku. Organ I instancji, odnosząc się do kwestii związanej z badaniem istnienia bądź braku istnienia tzw. związku funkcjonalnego pomiędzy przedmiotowym zespołem dworsko-parkowym a pozostałą część gospodarczą nieruchomości ziemskiej "Ł.", stwierdził, iż szczegółowych kryteriów ustalania takiego związku powoduje konieczność powołania się na dorobek orzecznictwa i doktryny w powyższym zakresie. Organ I instancji ustalił w trakcie przedmiotowego postępowania, że dwór w Ł. służył jako miejsce zamieszkania właścicieli – A. D. i I. z D. D. oraz ich rodziny. W czasie okupacji wojennej w dworze tym - jak w większości dworów w Polsce - przebywali uchodźcy wojenni, uciekinierzy ze wschodu. Jak zeznał świadek – J. Ł. - zarząd nad "Ł." sprawował rządca - agronom o nazwisku [...]. Dwór utrzymywany był z majątku, który to majątek stanowił jedyne źródło utrzymania rodziny właścicieli. A. K. z d. D. nie pracowała zarobkowo i nie posiadła stałego źródła dochodu. Według organu I instancji znajdujące się w aktach sprawy mapy katastralne jak również dokumentacja pochodząca z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...] wykazuje, iż na terenie zespołu dworsko parkowego znajdowały się także zabudowania gospodarcze, stanowiąc jeden kompleks przestrzenny o charakterze mieszkalno - gospodarczym. Organ I instancji nie zanegował faktu, iż sam budynek dworu pełnił funkcje mieszkalne jednak podkreślić warto, iż sąsiadujące z budynkiem dworu parcele pgr nr nr [...] stanowiły użytki rolne. Poza tym na terenie zespołu dworskiego znajdowały się zabudowania gospodarcze ni.in. stajnia, stodoła. Wnioskodawczynie natomiast ograniczyły swój wniosek do nieruchomości zabudowanej wyłącznie budynkiem dworu i otaczającym go parkiem, wyłączając tym samym tę część zespołu dworskiego, na której posadowione były zabudowania gospodarcze. Natomiast samo wyeksponowanie dworu oraz otaczającego go parku (zrozumiane wobec roli dworu/pałacu w całym majątku) poprzez elementy wyodrębnienia fizycznego np. ogrodzenie, bramy, droga nie może być traktowane jako oznaka braku powiązania funkcjonalnego tego zespołu z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej. Było to bowiem zjawisko typowe dla tego okresu. Do akt przedmiotowej sprawy, wnioskodawczynie na poparcie swoich twierdzeń w przedmiocie wykazania braku związku funkcjonalnego zespołu dworsko - parkowego z częścią rolną majątku (poprzez jego wyodrębnienie od zabudowy gospodarczej, prywatno - rekreacyjny charakter dworu) załączyły m.in. opinię sporządzoną przez mgra inż. A. S. - Dyrektora Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w [...] z dnia [...] nr [...]. Organ I instancji stwierdził, że iż wnioski przedstawione w powyższej opinii z dnia [...] częściowo - (w kwestii istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko-parkowym a gospodarstwem rolnym) - pozostają w sprzeczności z ustaleniami dokonanymi w oparciu o zebrany materiał dowodowy w niniejszej sprawie i nie mogą stanowić podstawy do podjęcia przez organ ustaleń w tym zakresie. Analiza powołanych wyżej faktów doprowadziła organ I instancji do wniosku, iż przedmiotowe parcele katastralne pb nr nr [...] część [...], część [...] oraz pgr nr nr [...] część [...] część [...], stanowiące część zespołu dworsko - parkowego (po przejęciu na rzecz Skarbu Państwa tzw. "resztówka") odpowiadające aktualnie działce ewidencyjnej nr [...], będące przedmiotem żądania wnioskodawczyń posiadały charakter nieruchomości powiązanej terytorialnie, organizacyjnie i finansowo z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej "Ł."' wykorzystywaną do produkcji rolnej. Pomiędzy częścią dworsko-parkową (składającą się z przedmiotowych parcel), a częścią rolną nieruchomości ziemskiej "Ł." zachodziła ścisła zależność zarówno pod I względem finansowym, terytorialnym jak i organizacyjnym (pomimo, iż zatrudniony był rządca to właściciel nie wyzbył się władztwa nad rzeczą). Wszystkie czynniki tworzyły jedną całość. Powyższe doprowadziło organ I instancji do stwierdzenia, iż parcele katastralne pb nr nr [...] część [...], część [...] oraz pgr nr [...], część [...], część [...] objęte dawny wykazem hipotecznym Iwh [...] ks. tab. gm. kat. Ł., składające się na część zespołu dworsko - parkowego, oznaczonego aktualnie w operacie ewidencji gruntów jako działka nr [...], stanowiły część nieruchomości ziemskiej "Ł.", integralnie związaną z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej o charakterze rolnym, bez której nie mogły prawidłowo funkcjonować. Organ I instancji przyjął, iż skoro dwór był stałą siedzibą zamieszkania właścicielek majątku ziemskiego to stanowił on główny ośrodek decyzyjny prowadzonego gospodarstwa. To właścicielki decydowały o głównych kierunkach jego rozwoju, prowadzonych przedsięwzięciach gospodarczych, zaciąganiu zobowiązań czy przeznaczeniu poszczególny gruntów. Zatrudniony przez właścicielki zarządca, miał za zadanie w sposób profesjonalny wspierać, co jednak nie zmienia faktu, iż musiał się on stosować do ich poleceń. Ponadto organ I instancji wskazał, iż to właścicielki decydowały o personalnej obsadzie poszczególnych stanowisk i zakresie ich obowiązków. Okoliczność, iż w majątku zatrudniony był rządca i pozwala na przyjęcie, iż w ten sposób właścicielki się wyzbyły wszystkich władczych kompetencji w stosunku do swojego majątku ziemskiego. Ówczesne posługiwanie się przez właściciela majątku rządcą jak również innymi pracownikami, a nie wykonywanie funkcji kierowniczych osobiście było powszechnie stosowaną normą, a nie czymś szczególną i nadzwyczajnym. Nadmienić należy, iż to właściciel decydował o osobie zarządcy i mógł odwołać w każdym czasie, podobnie jak władczo decydował o sposobie wykonywa obowiązków przez zarządcę, czy też o miejscu wykonywania tych obowiązków. Organ I instancji ustalił, iż będąca przedmiotem niniejszego postępowania część zespołu dworsko - parkowego, stanowiła część tzw. "resztówki" majątku Ł. wydzielonej z całości majątku. W wyniku parcelacji z całości majątku o powierzchni [...] ha, wyłączono od nadziału na rzecz indywidualnych nabywców (beneficjentów) ponad [...] ha. W skład wyłączonej od parcelacji na rzecz osób fizycznych części majątku, wchodził m.in. cały zespół dworsko - parkowy, w tym m.in. dwór wraz z parkiem, jak i zabudowania folwarczne. Resztówka ta została przeznaczona na potrzeby szkoły nasiennej/państwowego gospodarstwa rolnego (w latach 1946 - 1948 ), a na zasadzie art. 15 ww. dekretu z majątku [...] wyłączono [...] ha z przeznaczeniem na cele regulacji rzek. Następnie na przedmiotowym terenie zespołu dworsko - parkowego (cześć tzw. "resztówki") mieściło się kolejno: Kółko rolnicze. Szkoła a ostatnio - tj. od lat siedemdziesiątych do dziewięćdziesiątych XX wieku - Instytut [...] w [...] - Gospodarstwo Szkółkarskie w [...]. Według organu I instancji powyższe okoliczności wskazały, iż po przejęciu przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa, została ona wykorzystana zgodnie z celami określonymi w dekrecie o reformie rolnej. Mając na uwadze organu I instancji stwierdził, iż w stosunku do przedmiotowych parcel katastralnych (tworzących część zespołu dworsko-parkowego) - jak również i do całości zespołu dworsko-parkowego - przejętych przez Skarb Państwa w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, cel określony w art. 1 ust. 2 omawianego dekretu został osiągnięty. Zagospodarowanie siedliskowe zespołu dworsko-parkowego, pełniącego funkcję mieszkalno - gospodarczą, niewyodrębnionego prawnie przed 1 września 1939 r. oraz przeznaczonego i wykorzystanego na realizację celów reformy rolnej, przemawia jednoznacznie za przyjęciem wniosku, iż zespół ten stanowił część nieruchomości ziemskiej powiązaną funkcjonalnie z pozostałą jej częścią służącą do produkcji rolnej i stanowił "ośrodek centralny" przedmiotowej nieruchomości ziemskiej "Ł.". Odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] złożyły A. K. oraz A. Ż. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organ II Instancji decyzją z dnia [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Według organu odwolawczego wydana decyzja organu I instancji nie odnosiła się do całości żądania stron, zawartego we wniosku z dnia [...]. Wniosek odnosił się bowiem do całej działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni [...] ha, położonej w Ł. W wydanej decyzji nie zbadano dogłębnie, które parcele z księgi hipotecznej Iwh [...] gm. kat. Ł., wchodziły w skład obecnych działek ewidencyjnych o nr [...] i [...] - powstałych w [...] po podziale działki nr [...], będącej przedmiotem wniosku stron. Wojewoda stwierdził - "w oparciu o wykaz porównawczy oznaczeń katastralnych z oznaczeniami aktualnej ewidencji gruntów gmina katastralna Ł., obręb Ł., sporządzony przez geodetę uprawnionego W. W. dnia [...], że działka ewidencyjna [...] - objęta wnioskiem stron - obejmowała dawne parcele pb nr [...] część [...], część [...] oraz pgr nr [...] część [...] i część [...]. Tymczasem z ww. materiału dowodowego wynika, że obecna działka ewidencyjna nr [...] obejmowała również część wyodrębnionej parceli, która w zakresie objętym żądaniem stron nie została oznaczona na kopii mapy katastralnej żadnym numerem. Powyższy grunt usytuowany był pomiędzy parcelami o nr [...] i nr [...] z jednej strony, a nr [...] nr [...], nr [...] oraz nr [...] z drugiej strony. Kwestie te wymagają wyjaśnienia, gdyż niewątpliwie fragment ww. parceli - przechodzącej przez zespół dworsko-parkowy w Ł. - objęty był wnioskiem stron. Ponadto organ II instancji stwierdził, iż w wydanej decyzji I instancji nie wyjaśniono różnic powierzchniowych, związanych z zagospodarowaniem parceli nr [...], która została zaklasyfikowana w wykazie hipotecznym nr [...] w arkuszu posiadłości gruntowej, jako ogrody o łącznej powierzchni [...] m2. Tymczasem z zebranego materiału dowodowego wynika, że na powyższej parceli zlokalizowany był park, którego powierzchnia - zgodnie z protokołem przejęcia nr [...] ww. nieruchomości z dnia [...] - wynosiła [...] ha. Z dokumentacji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wynika natomiast, że budynek dworu zajmował [...] m2 powierzchni zabudowanej, w tym [...] m2 powierzchni użytkowej. Łącznie więc budynek dworu, wraz z powierzchnią parkową, obejmował orientacyjny obszar ok. [...] m2. Powyższe wskazuje, że parcela katastralna nr [...],na której był posadowiony dwór wraz z parkiem - zawierała również inne grunty. Poza parkiem i bryłą budynku dworu mógł się zatem znajdować obszar ok. [...] m2. Pozostaje zatem ustalenie jakie było faktyczne zagospodarowanie dawnej parceli nr [...]. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] wniosły A. K. oraz A. Ż. wnosząc o uchylenie jej w całości oraz o orzeczenie o kosztach postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1. naruszenie art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. oraz art. 12 § 1 k.p.a. w związku z art. 136 k.p.a., poprzez zaniechanie zastosowania przepisu art. 136 k.p.a. przewidującego przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego przez organ odwoławczy, mimo iż zgodnie z powołanymi przepisami organ odwoławczy winien podejmować również z urzędu wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, 2. naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, podczas gdy nie zachodziły przesłanki wskazane w tym przepisie, a organ odwoławczy winien - wobec powziętych wątpliwości - zastosować instytucję przewidzianą w art. 136 k.p.a. W uzasadnieniu skargi skarżące wskazały, bezzasadne jest stanowisko organu II instancji, iż decyzja Wojewody [...] nie odnosi się do całości żądania stron. Wniosek strony w niniejszej sprawie dotyczył nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], zaś w decyzji organu I instancji wyraźnie wskazano właśnie tę działkę nr [...], jako obejmującą wymienione w decyzji dawne parcele, jak również wskazano obszar przedmiotowej działki, który jest przedstawiony na mapach ewidencyjnych. Z powyższej decyzji jednoznacznie wynika, że przedmiotem rozstrzygnięcia organu I instancji była nieruchomość odpowiadająca działce nr [...], zaś skoro parcela co do której istnienia organ odwoławczy zgłosił zastrzeżenia włączona została do przedmiotowej działki, to tym samym jest objęta decyzją organu I instancji. Skarżące twierdzą, że sama analiza map w niniejszej sprawie prowadzi do wniosku, że dostrzeżona przez organ odwoławczy parcela, którą jakoby pomija wykaz porównawczy oznaczeń katastralnych z oznaczenie aktualnej ewidencji gruntów, w rzeczywistości nie istnieje. Linie interpretowane przez organ odwoławczy jako osobna parcela w rzeczywistości takiej parceli nie tworzą, a zatem z samej swej istoty błędnym jest twierdzenie organu odwoławczego, że takowa parcela na mapie jest uwidoczniona. Organ odwoławczy wskazuje na grunt jakoby usytuowany pomiędzy parcelami o nr [...] i nr [...] z jednej strony i nr [...] nr [...] oraz [...] z drugiej strony. Z analizy map katastralnych przed przekształceniem parcel w działkę nr [...], wynika że domniemana "parcela" stanowić ma wąski pas gruntu nieoznaczonym żadnym numerem. Według skarżących organ odwoławczy nie podjął jednak żadnej próby wyjaśnienia, czym jest ów nieoznaczony pas, to jest czy stanowi on rzeczywiście parcelę, czy też jest to innego rodzaju zaznaczenie na mapie. Skarżący twierdzą, że dokonując analizy, mapy katastralnej można dojść do jednoznacznego wniosku, iż sporny pas gruntu stanowi wody płynące, drogę lub też zaznaczenie rodzaj użytku. Najbardziej prawdopodobnie jest to pewien rodzaj użytku w postaci drogi wewnętrznej nieruchomości. Powyższą tezę potwierdza fakt, iż na mapach katastralnych widnieją również inne "wąskie" pasy gruntu stanowiące alejki i drogi na działce [...], co do których organ odwoławczy nie miał zastrzeżeń. Skarżący dalej argumentując, że linie tworzące domniemaną "parcelę" w południowej ich części krzyżują się z dwiema innymi liniami, tworzącymi działkę nr [...]. Oczywistym jest według skarżących, że nie może dochodzić do "krzyżowania" się dwóch działek ze sobą, a zatem linie interpretowane przez organ odwoławczy jako wyznaczające działkę, w rzeczywistości działki takiej tworzyć nie mogą. Przypisanie im takiego znaczenia prowadziłoby do wniosku, że we wskazanej południowej ich części wskutek ich skrzyżowania się z liniami wyznaczającymi działkę nr [...], oprócz działki nr [...] i działki nieoznaczonej numerem, której istnienie domniemuje organ odwoławczy - istnieją trzy działki o minimalnej powierzchni, dwie w formie trójkąta i jedna w formie równoległoboku, również nieoznaczone żadnym numerem. Wniosek wydaje się oczywiście błędny. Skarżący podkreślają, że nawet jeśli organ odwoławczy dopatrzył się pewnych wątpliwości co do interpretacji mapy, to organ odwoławczy miał nie tylko możliwość, ale i obowiązek wyjaśnienia powyższych wątpliwości poprzez zastosowanie art. 136 k.p.a., przewidującego w toku postępowania odwoławczego przeprowadzanie z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie. Według skarżących zastosowanie art. 136 k.p.a. było w pełni uzasadnione i konieczne, gdyż uzupełnienie dowodów pozwalających uzyskać informacje na temat nieoznaczonej parceli, a tym samym umożliwiających dokonanie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, nie wymagało od organu dużych nakładów środków i pracy, a wymagało jedynie zwrócenia się do geodety o stosowne wyjaśnienie do sporządzonego przez geodetę "wykazu porównawczego oznaczeń katastralnych z oznaczeniami aktualnej ewidencji gruntów" z dnia [...] powołanego w decyzji organu odwoławczego. Niewątpliwie pozwoliłoby to na szybkie ustalenie, czy przedmiotowy pas gruntu stanowił odrębną nieruchomość, czy też wchodzi on w skład któreś z wymienionych w wykazie działek. Według skarżących organ odwoławczy nie wykazał, że wady postępowania dowodowego przed organem I instancji wymagają przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Sytuacja jest wręcz odwrotna, gdyż jak już wcześniej wskazano, wyjaśnienie kwestii niejasnych dla organu odwoławczego wymagały jedynie uzyskania od geodety stosownych wyjaśnień, które mogły nastąpić w formie pisemnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest zasadna i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji. Podstawą prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia był art. 138 § 2 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych jak i piśmiennictwie utrwalił się pogląd, że kompetencja organu II instancji do wydania decyzji o charakterze kasacyjnym jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, zaś skorzystanie z niej jako jedyne zostało obwarowane przesłankami, które nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Analiza przesłanek uprawniających organ drugiej instancji do uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia wskazuje na to, że uprawnienie to aktualizuje się jedynie wówczas, gdy popełnione przez organ I instancji błędy proceduralne spowodowały, że stan faktyczny sprawy nie został wyjaśniony w stopniu wystarczającym, by wydać zgodne z prawem i uwzględniające całokształt okoliczności faktycznych rozstrzygnięcie merytoryczne. Jeśli zatem organ odwoławczy uchyla decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, to musi wykazać, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (tak m.in. NSA w wyroku z dnia 9 lutego 2012 r., sygn. akt Il OSK 1823/11, dostępne na http://:orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie organ odwoławczy rozpoznając odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, którą Wojewoda [...] - co wymaga podkreślenia – negatywnie rozpoznał wniosek o stwierdzenie, że cześć zespołu dworsko - parkowego położona w [...] nie podpada pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej stwierdził, że decyzja ta nie odnosiła się do całości żądania albowiem nie objęto nią fragmentu nieruchomości położonej pomiędzy parcelami [...] i [...] z jednej strony oraz [...] oraz [...] z drugiej strony. Drugą przyczyna, dla której – w ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi należało zastosować art. 138 § 2 k.p.a. jest niewyjaśnienie przez organ pierwszej instancji różnic powierzchniowych związanych z zagospodarowaniem parceli o nr [...]. Twierdzenia organu odwoławczego o konieczności wyjaśnienia ww. kwestii i to w stopniu obligującym do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji są co najmniej przedwczesne. Po pierwsze, co raz jeszcze należy podkreślić, zaskarżona decyzja została wydana na skutek rozpoznania odwołania od decyzji odmawiającej stwierdzenia, że wskazana we wniosku nieruchomość nie podpada pod działanie przepisów dekretu o o przeprowadzeniu reformy rolnej. Uzasadnienie takiego stanowiska zostało oparte na twierdzeniu, że istnieje związek funkcjonalny pomiędzy ww. nieruchomością a pozostała częścią majątku ziemskiego. Jeśliby uznać za prawidłowe ww. stanowisko (przy czym Sąd zwolniony jest od oceny decyzji w ww. zakresie albowiem organ odwoławczy nie odniósł się w uzasadnieniu rozstrzygnięcia do ww. kwestii), to niezrozumiałym dla Sądu (a zatem również z pewnością dla stron postępowania) jest twierdzenie organu odwoławczego o konieczności wyjaśnienia sprawy zarówno w zakresie brakującej części nieruchomości opisanej w uzasadnieniu jak i sposobu zagospodarowana parceli nr [...]. Osnowa decyzji organu pierwszej instancji nie pozostawia wątpliwości, że organ rozstrzygnął co do działki o nr ewidencyjnym – obecnie [...]. Jeśli nawet rację ma organ odwoławczy, że obejmuje ona dodatkowo, oprócz wskazanych parcel ([...] oraz część [...]), także dodatkową nieruchomość, to okoliczność ta mogą być "sprostowana" nawet w uzasadnieniu organu odwoławczego. Skoro organ pierwszej instancji odmownie rozpoznał wniosek skarżących, to bez znaczenia pozostaje czy w sposób prawidłowy określił dawne parcele wchodzące w skład nieruchomości w obecnym kształcie będącym przedmiotem oceny albowiem nie budzi wątpliwości co do jakiej nieruchomości orzekał. Niezależnie od powyższego opisane nieścisłości - nawet jeśliby uznać, że miały znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku skarżących, mogły z całą pewnością zostać uzupełnione przez organ odwoławczy. W aktach sprawy znajduje się bowiem kopia mapy katastralnej, która wskazuje, że rację ma organ odwoławczy twierdząc, że działka nr [...] (na mapie oznaczona jako [...]) składa się z dawnych parcel wymienionych w osnowie decyzji organu pierwszej instancji oraz wąskiego pasa gruntu stanowiącego przedłużenie działki o nr [...] (nieczytelna numeracja). Rzeczą organu byłoby zatem wyjaśnienie czy brakujący pas gruntu to część działki o nr [...] czy też odrębna działka ewidencyjna bez numeru stanowiąca przedłużenie tej ostatniej działki. W każdym z tych przypadków ustalenia mogłyby być poczynione przez organ odwoławczy w oparciu o kompetencje przyznane mu przez ustawodawcę w art. 136 k.p.a. Podobnie należało ocenić zarzut organu odwoławczego o nienależytym wyjaśnieniu sposobu zagospodarowania parceli o nr [...]. Okoliczność ta – szczegółowy sposób zagospodarowania ww. parceli mogłaby co najwyżej mieć znaczenie w sytuacji pozytywnego rozpoznania wniosku skarżących. Skoro Wojewoda twierdzi, że brak jest związku funkcjonalnego to jedynie odmienne stanowisko organu odwoławczego mogłoby uzasadniać twierdzenie o konieczności uzupełnieniu postępowania wyjaśniającego w ww. zakresie. Konkludując żadna z przyczyn wskazanych przez organ odwoławczy nie mogła stanowić podstawy do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Jeśliby bowiem organ odwoławczy uznał za trafne rozważania organu pierwszej instancji co do braku związku funkcjonalnego pomiędzy nieruchomością objętą wnioskiem, a pozostałą częścią majątku ziemskiego, to wskazane nieprawidłowości w decyzji organu pierwszej instancji pozostawałyby bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Mogłyby być one również uzupełnione przez organ odwoławczy w ramach uzupełniającego postępowania wyjaśniającego. Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji decyzję tę należało wyeliminować z obrotu prawnego. Rozpoznając ponownie odwołanie organ odwoławczy związany będzie wskazaną wyżej oceną prawną co do możliwości uzupełnienia postępowania wyjaśniającego w sytuacji podzielenia poglądów prawnych przedstawionych przez organ pierwszej instancji o podpadaniu nieruchomości objętej wnioskiem pod działania przepisów dekretu. Natomiast obowiązkiem organu rozpoznającego merytorycznie zarzuty zawarte w odwołaniu będzie ocena zasadności wniosku w kontekście stanowiska wyrażonego przez NSA w uzasadnieniu uchwały z dnia 5 czerwca 2006 r. w sprawie I OPS 2/06 (LEX 193652). Sąd ten stwierdził wszak, że "na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko "nieruchomości ziemskie", których charakter czy też przydatność odpowiadają celom wskazanym w "art. 1, część druga" dekretu (zdanie zamykające ust. 1). Nie chodzi tu więc o wszystkie nieruchomości, które mogły być określone jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a), b), c), d) i e) w art. 1 ust. 2 dekretu. Punkty a), b) i c) tego ustępu nie budzą raczej wątpliwości, że może tu chodzić o nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, to znaczy o grunty rolne, skoro mają być przeznaczone na upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych oraz tworzenie nowych gospodarstw rolnych czy też na tworzenie gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej. Natomiast dwa następne punkty, d) i e), są niekiedy wskazywane jako dające podstawę do przejmowania w ramach reformy rolnej innych nieruchomości niż nieruchomości ziemskie, na przykład pałaców, dworów czy też budynków mieszkalnych, co rzekomo odpowiada celom tam określonym. Nie zwraca się jednak uwagi na to, że mowa jest tam o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" na realizację określonych celów, a nie o zarezerwowaniu odpowiednich obiektów. Wyraz "teren" w języku polskim jest jednoznaczny (...). To, że niekiedy w ramach reformy rolnej przejmowano pałace, dwory czy też inne obiekty o wartości historyczno-kulturalnej na siedziby władz, domów kultury, bibliotek, kółek rolniczych, państwowych gospodarstw rolnych czy też różnych organizacji społecznych, świadczy tylko o tym, że w praktyce dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej był nierzadko tylko pretekstem, a rzeczywiste cele działania ówczesnych władz były odległe od wskazanych w art. 1 ust. 2 dekretu". Obowiązkiem organu będzie zatem ocena czy zakres wyodrębnienia nieruchomości objętej wnioskiem (zespołu pałacowo - parkowego) pozwala na przyjęcie związku funkcjonalnego uzasadniającego twierdzenie o podpadaniu pod działanie przepisów o reformie rolnej. Dopiero ponowna ocena ww. okoliczności i ewentualne wydanie decyzji pozytywnie rozpoznającej wniosek może uzasadniać konieczność uzupełnienia postępowania wyjaśniającego we wskazanym przez organ odwoławczy zakresie. Jedynie na marginesie natomiast wskazać należy, że wprawdzie organ w postępowaniu opartym o § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) związany jest zakresem wniosku jednakże oznacza to jedynie ze nie może orzec w zakresie nieruchomości takim wnioskiem nieobjętym. Przepisy ustawy nie stoją natomiast na przeszkodzie aby uwzględnić wniosek w węższym zakresie jeśli postępowanie wyjaśniające prowadzi do konieczności takiego rozstrzygnięcia sprawy. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 135 § 1 pkt 1 lit. c oraz 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 200 i 205 tej ustawy.