I SA/Wa 2525/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) Protokolant specjalista Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 października 2023 r. nr KOC/5994/Op/23 w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 22 sierpnia 2023 r. nr OPS.FII.ZRŚ.5100.157.2023. Przedmiotem skargi R. O. (zwanego dalej "skarżącym"), reprezentowanego w postępowaniu przez adw. M. M., jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (zwanego także dalej "Kolegium") z 24 października 2023 r. nr KOC/5994/Op/23, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 22 sierpnia 2023 r. nr OPS.FII.ZRŚ.5100.157.2023, którą odmówiono skarżącemu przyznania zasiłku stałego. Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z 2 sierpnia 2023 r. skarżący wystąpił do Prezydenta m.st. Warszawy m.in. o przyznanie zasiłku stałego. Załącznikiem do wniosku skarżący uczynił dokumenty obejmujące wyciąg z konta datowany na 25 lipca 2023 r., zestawienie należności za energię elektryczną, jak również zaświadczenie wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie. Treść dołączonego zaświadczenia wskazywała na rodzaj świadczenia pobieranego przez skarżącego (renta), datę od której świadczenie skarżącemu przysługuje (1 lutego 2021 r.), wraz ze wskazaniem konkretnych okresów i wyszczególnieniem konkretnych kwot świadczenia, potrącenia oraz kwoty przeznaczonej do wypłaty. Wskazana tamże kwota brutto świadczenia wraz z dodatkami wyniosła 2 195,80 zł; kwota zaliczki na podatek 0,00 zł; kwota składki na ubezpieczenie zdrowotne 197,62 zł; kwota potrącenia z tytułu alimentów 1316,21 zł; kwota do wypłaty 681,97 zł. Materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy zawiera również pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w [...] M. K., datowane na 1 czerwca 2023 r., którym wskazano wysokość dokonywanych od skarżącego potrąceń z tytułu należności alimentacyjnych w łącznej kwocie 1 316,21 zł. W dniu 7 sierpnia 2023 r. przeprowadzono ze skarżącym wywiad środowiskowy. Podczas wywiadu ustalono sytuację skarżącego, rodzinną jak i finansową. Decyzją z 22 sierpnia 2023 r. nr OPS.FII.ZRŚ.5100.157.2023 Prezydent m.st. Warszawy odmówił przyznania skarżącemu zasiłku stałego. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ pierwszej instancji wskazał że źródło dochodu skarżącego stanowi renta ZUS w wysokości 1 998,18 zł netto, która obciążona jest zajęciem komorniczym w wysokości 540 zł z tytułu bieżących alimentów, na dowód czego organ powołał pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w [...] z 1 czerwca 2023 r. znajdujące się w aktach sprawy. Zatem ustalono, że dochód skarżącego stanowiła kwota renty wypłacana w wysokości 1 458,18 zł, która przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotę 776 zł. Pismem z 18 września 2023 r. skarżący wniósł odwołanie od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 22 sierpnia 2023 r. nr OPS.FII.ZRŚ.5100.157.2023. Skarżący zarzucił błędne ustalenie przez organ jego realnego dochodu na kwotę 1 458,18 zł. Do odwołania dołączył zaświadczenie z 7 września 2023 r. uzyskane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie. Kolegium decyzją z 24 października 2023 r. nr KOC/5994/Op/23 utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 22 sierpnia 2023 r. Kolegium uzasadniając wydane rozstrzygnięcie powołało przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie. Jednocześnie organ odwoławczy powtórzył ustalenia dokonane przez organ pierwszej instancji odnoszące się do sytuacji materialnej oraz rodzinnej skarżącego. Organ ten wskazał, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z renty ZUS – która po potrąceniu wynosi 1 458,18 zł – a tym samym przekracza kryterium dochodowe określone ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 t.j.), dalej jako "ustawa o pomocy społecznej" lub "u.p.s.", wynoszące 776,00 zł. Pismem z 15 listopada 2023 r. skargę na decyzję Kolegium z 24 października 2023 r. nr KOC/5994/Op/23 wniósł skarżący. Treścią swojej skargi skarżący objął szereg zarzutów skierowanych wobec rozstrzygnięcia Kolegium, w szczególności wskazując błędnie dokonane ustalenia dotyczące jego dochodu. Powołał przy tym przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, mające w jego ocenie wskazywać na zasadność podniesionego zarzutu. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Jednocześnie skarżący wniósł o dopuszczenie w charakterze dowodu (cyt.): "poniesionych kosztów w 2020 r. z Ośrodka Pomocy Społecznej [...] w [...] przy ul. [...] dla M. (O.) K. od Dyrektora mgr W. G.". W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. W ramach swej kognicji sąd administracyjny bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do dyspozycji art. 134 § 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli pod względem legalności jest decyzja Kolegium z 24 października 2023 r. nr KOC/5994/Op/23, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 22 sierpnia 2023 r. nr OPS.FII.ZRŚ.5100.157.2023, którą odmówiono skarżącemu przyznania zasiłku stałego. Podstawę prawa materialnego zaskarżonej decyzji Kolegium, jak również decyzji organu pierwszej instancji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91 tej ustawy, przysługuje osobie gospodarującej samotnie, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł (kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej). Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek stały, który - zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. - jest przyznawany pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Artykuł 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej definiuje dla celów pomocy społecznej pojęcie dochodu, stanowiąc, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Natomiast art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że do dochodu ustalonego w myśl ust. 3 nie wlicza się m.in.: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Uwzględniając powyżej wskazane przepisy prawa należy wyjaśnić, że ustalenia dokonane przez organy obu instancji, odnoszące się do wysokości uzyskiwanego dochodu, budzą wątpliwości. Przedstawiona przez Prezydenta m.st. Warszawy, kolejno powtórzona przez Kolegium wysokość dochodu skarżącego ustalona została w kwocie 1 458,18 zł, co w istocie przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, o którym stanowi art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Jednakże analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że źródło dochodu skarżącego stanowi renta ZUS – uzyskiwana w wysokości 2 195,80 zł. Świadczenie to zostało pomniejszone o kwotę 197,62 zł, stanowiącą składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Oznacza to, że kwota netto uzyskiwanego przez skarżącego świadczenia rentowego wynosi 1 998,18 zł. Natomiast ostateczna kwota wypłacana skarżącemu doznaje dodatkowo potrącenia z tytułu należności alimentacyjnych w łącznej wysokości 1 316,21 zł – ostatecznie stanowiąc kwotę 681,97 zł. Przedstawiony w sprawie materiał dowodowy, zgromadzony w aktach sprawy, wskazuje na to, że właśnie to ta ostatnia kwota stanowi wysokość dochodu skarżącego. Bowiem jak wynika to z pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w [...] z 1 czerwca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych tytułem potrącenia przekazuje na konto komornika kwotę 1 316,21 zł, nie zaś kwotę 540,00 zł, którą to w treści uzasadnienia wskazały organy obu instancji. Na łączną wysokość wymienionego potrącenia składa się rata bieżąca alimentów (540,00 zł), natomiast jest ona powiększona o kwotę 678,71 zł z tytułu należności przeznaczanych na fundusz alimentacyjny oraz kwotę stanowiącą opłatę stosunkową w wysokości 97,50 zł. Zgodnie z dotychczasową linią orzeczniczą sądów administracyjnych odliczeniu podlega kwota alimentów świadczonych na rzecz innych osób, w tym kwota alimentów zaległych, jeżeli jest ona wyegzekwowana od wnioskodawcy środkami przymusu. Artykuł 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. wyraźnie stanowi o alimentach świadczonych na rzecz innych osób, nie precyzując czy świadczenie to ma być dobrowolne, czy nie, a także czy mają to być alimenty zaległe czy bieżące. Przepis ten stanowi, że przychód ma być pomniejszony o alimenty. Ustawodawca w tym zakresie nie przewidział żadnych wyłączeń (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2009 r. sygn. akt I OSK 94/09; oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 17 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 465/13; jak również Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 25 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Sz 250/10). Zatem ocena kolejnych przesłanek, warunkujących prawidłowość odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, jest przedwczesna. Kwestią bowiem zasadniczą w niniejszej sprawie jest prawidłowe ustalenie dochodu skarżącego. Nieprawidłowy wynik obliczeń dochodu skarżącego, wynikający z nieprawidłowej wykładni przepisu art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, zaważył na przekroczeniu przez skarżącego kryterium dochodowego, którego przekroczenie stanowiło, jak wynika to z treści uzasadnienia, zasadniczy powód odmowy przyznania zasiłku stałego. Natomiast odnosząc się do złożonego przez skarżącego wniosku dowodowego, należy wskazać że zgodnie z brzmieniem art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Wobec powyższego, wniosek skarżącego dotyczący dopuszczenia w charakterze dowodu informacji na temat pomocy finansowej udzielonej byłej żonie skarżącego, która jest prawnie irrelewantna z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, nie zasługiwał na uwzględnienie. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego o przyznanie zasiłku stałego Prezydent m.st. Warszawy dokona wykładni art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej w sposób przedstawiony przez Sąd, a tym samym w sposób prawidłowy ustali dochód skarżącego i oceni zasadność jego wniosku o przyznanie wnioskowanej pomocy, orzekając w tym przedmiocie decyzją spełniającą wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w wyroku.