I SA/Wa 2526/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) Protokolant specjalista Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 października 2023 r. nr KOC/5995/Op/23 w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 22 sierpnia 2023 r. nr OPS.FII.ZRŚ.5102.3011.2023. Przedmiotem skargi R. O. (zwanego dalej "skarżącym"), reprezentowanego w postępowaniu przez adw. R. M., jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (zwanego także dalej "Kolegium") z 24 października 2023 r. nr KOC/5995/Op/23, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 22 sierpnia 2023 r. nr OPS.FII.ZRŚ.5102.3011.2023, którą odmówiono skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłacenie czynszu za lipiec 2023 roku. Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z 2 sierpnia 2023 r. skarżący wystąpił do Prezydenta m.st. Warszawy m.in. o przyznanie pomocy finansowej na opłacenie czynszu za miesiąc lipiec 2023 r. w wysokości 942,36 zł. Załącznikiem do wniosku skarżący uczynił dokumenty obejmujące wyciąg z konta datowany na 25 lipca 2023 r., zestawienie należności za energię elektryczną, jak również zaświadczenie wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie. Treść dołączonego zaświadczenia wskazywała na rodzaj świadczenia pobieranego przez skarżącego (renta), datę od której świadczenie skarżącemu przysługuje (1 lutego 2021 r.), wraz ze wskazaniem konkretnych okresów i wyszczególnieniem konkretnych kwot świadczenia, potrącenia oraz kwoty przeznaczonej do wypłaty. Wskazana tamże kwota brutto świadczenia wraz z dodatkami wyniosła 2 195,80 zł; kwota zaliczki na podatek 0,00 zł; kwota składki na ubezpieczenie zdrowotne 197,62 zł; kwota potrącenia z tytułu alimentów 1316,21 zł; kwota do wypłaty 681,97 zł. W dniu 7 sierpnia 2023 r. przeprowadzono ze skarżącym wywiad środowiskowy. Podczas wywiadu ustalono sytuację skarżącego, rodzinną jak i finansową. Decyzją z 22 sierpnia 2023 r. nr OPS.FII.ZRŚ.5102.3011.2023 Prezydent m.st. Warszawy odmówił przyznania skarżącemu zasiłku celowego na opłacenie czynszu w wysokości 942,36 zł za lipiec 2023 r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ pierwszej instancji wskazał że źródło dochodu skarżącego stanowi renta ZUS w wysokości 1 998,18 zł netto, która obciążona jest zajęciem komorniczym w wysokości 540 zł z tytułu bieżących alimentów. Zatem dochód skarżącego w czerwcu 2023 r. stanowiła kwota renty w wysokości 1 458,18 zł, która przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotę 776 zł. Ponadto Prezydent m.st. Warszawy wyjaśnił okoliczności, wobec zaistnienia których, w jego ocenie, skarżący nie wykorzystał wszystkich możliwości do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej – w szczególności nie przyjął zaproponowanych lokalów o mniejszej powierzchni, które spowodowałyby zmniejszenie kosztów utrzymania mieszkania. Jednocześnie organ pierwszej instancji wyjaśnił, że wobec niezaistnienia zdarzenia o charakterze nagłym i nieprzewidywalnym, nie znalazł podstaw do przyznania świadczenia pomimo przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego. Pismem z 18 września 2023 r. skarżący wniósł odwołanie od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 22 sierpnia 2023 r. nr OPS.FII.ZRŚ.5102.3011.2023. Skarżący zarzucił błędne ustalenie przez organ jego realnego dochodu na kwotę 1 458,18 zł. Wskazał również, że decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z 18 lipca 2023 r. nr OPS.FII.ZRŚ.5100.134.2023 uchylony został przyznany mu zasiłek stały. Do odwołania dołączył zaświadczenie z 7 września 2023 r. uzyskane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie. Kolegium decyzją z 24 października 2023 r. znak: KOC/5995/Op/23 utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 22 sierpnia 2023 r. Kolegium uzasadniając wydane rozstrzygnięcie wskazało na szereg orzeczeń sądowoadministracyjnych, odnoszących się do trybu przyznawania zasiłków celowych. Jednocześnie organ odwoławczy powtórzył ustalenia dokonane przez organ pierwszej instancji odnoszące się do sytuacji materialnej oraz rodzinnej skarżącego. Organ ten wskazał jednak, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, oraz utrzymuje się z renty ZUS oraz zasiłku stałego, które łącznie po potrąceniu stanowi dochód w wysokości 814,86 zł – a tym samym przekracza kryterium dochodowe określone ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 t.j.), dalej jako "ustawa o pomocy społecznej", wynoszące 776,00 zł. Kolegium przyjęło również za prawidłowe stanowisko organu pierwszej instancji odnoszące się do ewentualnego przyznania specjalnego zasiłku celowego. Pismem z 15 listopada 2023 r. skargę na decyzję Kolegium z 24 października 2023 r. nr KOC/5995/Op/23 wniósł skarżący. Treścią swojej skargi skarżący objął szereg zarzutów skierowanych wobec rozstrzygnięcia Kolegium, w szczególności wskazując błędnie dokonane ustalenia dotyczące jego dochodu. Powołał przy tym przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, mające w jego ocenie wskazywać na zasadność podniesionego zarzutu. Ponownie zaznaczył również, powtarzając zarzut zawarty w odwołaniu, że decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z 18 lipca 2023 r. nr OPS.FII.ZRŚ.5100.134.2023 uchylony został mu zasiłek stały. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Jednocześnie skarżący wniósł o dopuszczenie w charakterze dowodu (cyt.): "poniesionych kosztów w 2020 r. z Ośrodka Pomocy Społecznej [...] w [...] przy ul. [...] dla M. (O.) K. od Dyrektora mgr W. G.". W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji, jednocześnie wnosząc o oddalenie skargi. Pismem z 24 lipca 2024 r. pełnomocnik skarżącego uzupełnił wniesione przez skarżącego zarzuty skierowane wobec decyzji wydanych w obu instancjach, w szczególności zarzucając: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 7 i art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że skarżącemu nie może zostać przyznany zasiłek celowy z uwagi na wysokość jego miesięcznych dochodów, które w ocenie organów przewyższają kryterium dochodowe określone ustawą o pomocy społecznej a sytuacja skarżącego, zarówno materialna jak i życiowa, nie wymaga przyznania zasiłku, podczas gdy dochody skarżącego nie przekraczają kryterium z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, a jego sytuacja życiowa wymaga przyznania zasiłku celowego, 2) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. a) art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej jako "k.p.a.", poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności dotyczących faktycznych dochodów jakimi comiesięcznie dysponuje skarżący i jego faktycznych możliwości zarobkowych, b) art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanych rozstrzygnięć. Wobec tak przedstawionych zarzutów pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. W ramach swej kognicji sąd administracyjny bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do dyspozycji art. 134 § 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli pod względem legalności jest decyzja Kolegium z 24 października 2023 r. nr KOC/5995/Op/23, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 22 sierpnia 2023 r. nr OPS.FII.ZRŚ.5102.3011.2023, którą odmówiono skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłacenie czynszu za lipiec 2023 roku. Podstawę prawa materialnego zaskarżonej decyzji Kolegium, jak również decyzji organu pierwszej instancji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91 tej ustawy, przysługuje osobie gospodarującej samotnie, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł (kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej). Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który - zgodnie z art. 39 ust. 2 u.p.s. - jest przyznawany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W sytuacji przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego, zasiłek celowy może zostać przyznany wyłącznie na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Artykuł 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej definiuje dla celów pomocy społecznej pojęcie dochodu, stanowiąc, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Natomiast art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że do dochodu ustalonego w myśl ust. 3 nie wlicza się m.in.: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Uwzględniając powyżej wskazane przepisy prawa należy wyjaśnić, że ustalenia dokonane przez organy obu instancji, odnoszące się do wysokości uzyskiwanego dochodu, budzą wątpliwości. Przedstawiony przez Prezydenta m.st. Warszawy dochód skarżącego wynoszący 1 458,18 zł, oraz następnie dochód skarżącego ustalony przez Kolegium wynoszący 814,86 zł, nie znajdują uzasadnienia w świetle przedstawionego materiału dowodowego. Organ pierwszej instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że dochód skarżącego stanowi kwota renty netto (1 998,18 zł) pomniejszona o kwotę zajętą komorniczo z tytułu bieżących alimentów (540 zł), ostatecznie stanowiąc kwotę 1 458,18 zł. Natomiast organ drugiej instancji ustalił, wskazując na to w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, dochód skarżącego otrzymywany z renty ZUS oraz zasiłku stałego – już po dokonanych potrąceniach – w wysokości 814,86 zł. Kolegium nie wyjaśniło przy tym w jaki sposób dokonało ww. ustalenia, treść akt i zgromadzonego tamże materiał dowodowy nie wskazują na jakikolwiek zasiłek stały, który mógłby zostać zsumowany i zaliczony wraz z rentą jako dochód skarżącego. Dokonana analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że źródło dochodu skarżącego stanowi renta ZUS – uzyskiwana w wysokości 2 195,80 zł. Świadczenie to zostało pomniejszone o kwotę 197,62 zł, stanowiącą składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Oznacza to, że kwota netto uzyskiwanego przez skarżącego świadczenia rentowego wynosi 1 998,18 zł. Natomiast kwota wypłacana skarżącemu doznaje dodatkowo potrącenia z tytułu należności alimentacyjnych w łącznej wysokości 1 316,21 zł, a nie jak wskazały organy 540 zł – ostatecznie stanowiąc kwotę 681,97 zł. Przedstawiony w sprawie materiał dowodowy, zgromadzony w aktach sprawy, wskazuje na to, że właśnie to ta ostatnia kwota stanowi wysokość dochodu skarżącego. Zatem ocena kolejnych przesłanek, warunkujących prawidłowość odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, jest przedwczesna. Kwestią bowiem zasadniczą w niniejszej sprawie jest prawidłowe ustalenie dochodu skarżącego. Nieprawidłowy wynik obliczeń dochodu skarżącego zaważył na przekroczeniu przez skarżącego kryterium dochodowego, którego przekroczenie stanowiło, jak wynika to z treści uzasadnienia, zasadniczy powód odmowy przyznania zasiłku celowego przeznaczonego na opłacenie czynszu za lipiec 2023 roku. Natomiast odnosząc się do złożonego przez skarżącego wniosku dowodowego, należy wskazać że zgodnie z brzmieniem art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Wobec powyższego, wniosek skarżącego dotyczący dopuszczenia w charakterze dowodu informacji na temat pomocy finansowej udzielonej byłej żonie skarżącego, która jest prawnie irrelewantna z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, nie zasługiwał na uwzględnienie. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego Prezydent m.st. Warszawy w sposób prawidłowy ustali dochód skarżącego, rozważając przy tym podnoszoną przez skarżącego kwestię uchylenia decyzji przyznającej mu zasiłek stały. Po dokonaniu powyższych ustaleń, organ oceni tym samym zasadność wniosku skarżącego o przyznanie wnioskowanej pomocy, orzekając w tym przedmiocie decyzją spełniającą wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w wyroku.