I SA/Wa 2528/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Przemysław Żmich WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2014 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat W. A., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Decyzją z [...] września 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania T. G. od decyzji Prezydenta [...] z [...] czerwca 2013 r., nr [...] orzekającej o odmowie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup biletów komunikacji miejskiej – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z [...] kwietnia 2013 r., T. G. zwróciła się do Prezydenta [...] o udzielenie pomocy finansowej przeznaczonej m.in. na pokrycie opłat na przejazdy komunikacja miejską każdego dnia" w wysokości [...] złotych. Decyzją z [...] czerwca 2013 r. Prezydent [...] odmówił przyznania wnioskodawczyni oczekiwanej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem. Są oni osobami bezdomnymi, w związku z eksmisją, mającą miejsce [...] września 2012 r., z dotychczas zajmowanego przez nich lokalu mieszkalnego. W okresie od 17 do 23 maja 2013 r. rodzina przebywała w "[...]" przy ul. [...] w W. Łączny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego wnioskodawczyni wynosi [...]złote, a stanowią go uzyskiwana przez nią renta ([...]złote) i alimenty otrzymywane przez syna ([...] złotych). Dochód ten przekraczał kryterium dochodowe dla dwuosobowej rodziny ustalone w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), a w konsekwencji wniosek strony rozpoznany został w aspekcie uregulowania zawartego w art. 41 tej ustawy, który to przepis przewiduje, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Odwołując się do treści tego przepisu, organ ocenił, że zgłaszane przez stronę potrzeby w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy nie mogą być uznane za szczególny przypadek, a tym samym nie mogą stanowić podstawy do udzielenia stronie wnioskowanej pomocy. Prezydent wskazał jednocześnie, że przy rozstrzyganiu sprawy wziął pod uwagę nie tylko zgłoszone przez stronę potrzeby i jej sytuacje materialną, ale również sytuację życiową innych osób i rodzin, często bez żadnego dochodu, zgłaszających się w tym czasie po pomoc na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb bytowych, jak także ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje Centrum Pomocy Społecznej. Wyjaśnił ponadto, że w maju 2013 r. Centrum na realizację zasiłków celowych oraz pomoc w naturze dysponowało kwotą [...] złotych i w oparciu o ten budżet udzieliło pomocy [...] rodzinom, przyznając [...] świadczeń, których średnia wysokość wynosiła [...] złote. Od decyzji tej T. G. wniosła odwołanie podnosząc, że z powodu bezdomności znacznie wzrosły koszty utrzymanie jej rodziny. Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., wskazując na istotę i cele pomocy społecznej wywodziło, że osoba ubiegająca się o pomoc winna przede wszystkim we własnym zakresie podejmować wszelkie działania w celu poprawienia swojej sytuacji życiowej i materialnej, a ośrodki pomocy społecznej nie mogą ponosić wszelkich kosztów utrzymania wnioskodawcy. Dokonując zaś oceny sytuacji życiowej strony pod kątem ewentualnego zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku"., o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, Kolegium uznało, że w jej przypadku taka sytuacja nie zachodzi. Z tego też względu, decyzją z [...] września 2013 r. utrzymało rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji w mocy. Na tę decyzje T. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi podnosiła ona, że w efekcie negatywnej decyzji ograniczono jej możliwości korzystania z przejazdów do lekarzy na badania i do urzędów. Wskazywała na bezdomność rodziny. Zarzucała także urzędnikom złą wolę przy rozpoznawaniu jej wniosków i opieszałość.. Kwestionowała również umocowanie osób podpisujących decyzje do ich wydawania, a to wobec braku brak powołania się na stosowne upoważnienie wydane przez Prezydentam.st. Warszawy dla osoby sygnującej decyzję organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta m.st. Warszawy nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.; przywoływana dalej jako: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 2 u.p.s., wynoszącego dla osoby w rodzinie 456 złotych, co przy dwuosobowej rodzinie – a taką jest rodzina skarżącej, prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe z synem – oznacza, że warunkiem uzyskania świadczenia z pomocy społecznej na zasadach ogólnych jest uzyskiwanie przez tę rodzinę dochodu na poziomie nieprzekraczającym łącznie 912 złotych. Tymczasem łączny miesięczny dochód skarżącej i jej pełnoletniego syna wynosi [...] złote, a więc przekracza on wspomniane kryterium dochodowe. Okoliczność ta jest niekwestionowana przez skarżącą i znajduje potwierdzenie w dokumentach sprawy. W tym stanie rzeczy organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącej w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 powołanej ustawy. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem, jak trafnie zauważyło Kolegium, sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie jest zaś "szczególnym przypadkiem" obiektywnie niski (choć przekraczający kryterium ustawowe) dochód powiązany z dysfunkcją w postaci bezdomności, która co jest istotne trwa już od dłuższego okresu czasu (od września 2012 r.) Okoliczności te wprawdzie wskazują na bardzo trudną sytuację życiową skarżącej, której organy rozstrzygające sprawę ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można ich traktować jako szczególne, a więc odbiegającą od typowych sytuacji w jakich znajdują się inni bezdomni korzystający z pomocy społecznej. Tym bardziej w sytuacji, gdy gros takich osób nie posiada jakichkolwiek dochodów i to ich potrzeby związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb bytowych winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie, co przy niedostatecznej ilości środków jakimi dysponują organy pomocy społecznej także nie zawsze jest możliwe. Konieczność ponoszenia wydatków na opłaty za komunikację miejską (którą rodzina musi się przemieszczać przy udawaniu się do lekarza, czy załatwieniu spraw urzędowych w miejscach oddalonych od miejsc ich zwykłego pobytu) przez osobę posiadającą własne dochody przekraczające kryterium dochodowe (nawet w sytuacji gdy jest ona osobą bezdomną) nie może być więc traktowane jako wywołana okolicznościami, przewidzianymi w hipotezie normy zawartej w art. 41 pkt 1 u.p.s. Już tylko te względy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy. Tym samym rozstrzygnięcia organów obydwu instancji nie naruszają prawa i mieszczą się granicach uznania administracyjnego. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że pomoc ma wspierać osoby potrzebujące w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a nie je wyręczać w zaspokajaniu tych potrzeb. Nie jest więc i nigdy niebyło jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, a tym bardziej zaspokajania każdej zgłaszanej potrzeby nawet wówczas, gdy osoba o nią występująca przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy i ma możliwość jej zaspokojenie w ramach posiadanych środków - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Nie znajduje potwierdzenia w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zarzut braku powołania się przez osobę sygnującą rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji na upoważnienie do wydawania decyzji. Treść pieczęci jaką posłużył się Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej Centrum Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] przy podpisywaniu decyzji z [...] czerwca 2013 r. wskazuje bowiem w sposób wyraźny, że działał on z upoważnienia Prezydenta m.st. Warszawy, a w osnowie tej decyzji powołano się także na takie upoważnienie. Sam zaś brak załączenia do decyzji organu pierwszej instancji egzemplarza tego upoważnienia, nie może być interpretowany jako istotne naruszenie przepisów postępowania, tym bardziej że ustawa o pomocy społecznej w art. 110 ust. 7 przewidziała obligatoryjną dekoncentracją kompetencji z wójta (tu Prezydenta m.st. Warszawy) na kierowników ośrodków pomocy społecznej do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach indywidualnych. Nie ma więc podstaw do kwestionowania umocowania podpisanego pod decyzja Kierownika Działu Pomocy Społecznej do wydania kontrolowanej decyzji. Stan faktyczny sprawy, w kluczowych z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięcia elementach został ustalony w sposób prawidłowy i znajduje oparcie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy (w tym aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonej ze stroną [...] maja 2013 r.), który to materiał został przez organy właściwie oceniony. Kwestia ewentualnej opieszałości organu przy załatwianiu sprawy objętej niniejszą skargą, mogła być natomiast zwalczana odrębnie wnoszoną w tym przedmiocie skargą. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461).