I SA/Wa 2528/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.), Protokolant: specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 9 października 2023 r. nr KOC/7290/Go/11 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z 9 października 2023 r. nr KOC/7290/Go/11, po rozpatrzeniu wniosku T. K. (dalej jako "skarżący") z 9 grudnia 2011 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] (dalej jako "Prezydium") z 17 marca 1956 r. nr ST/TN/15/0/9/56 o odmowie przyznania S. i B. małż. C. oraz J.J. prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...][...] nr hip. [...], na podstawie art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491), powoływanej dalej jako "ustawa zmieniająca", stwierdziło, że z dniem 16 września 2021 r. postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Przedmiotowa nieruchomość znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) i z dniem jego wejścia w życie, tj. 21 listopada 1945 r. przeszła na własność gminy [...]. Jak wynika z zaświadczenia Sądu Grodzkiego w [...] z [...] października 1949 r. Nr [....] tytuł własności ww. nieruchomości uregulowany był na: S. i B. małż. C. w 1/2 i I. J. w 1/2. W 1943 r. zaprojektowano przepisanie własności 1/8 nieruchomości przypadającej A. J. z tytułu spadku po zmarłej matce I. J., na rzecz B. i S. małż. C. Z kolei w dniu 15 kwietnia 1948 r. do sądu wpłynął wniosek o przepisanie 1/8 własności nieruchomości z małż. C. na J. J. Objęcie w posiadanie przedmiotowego gruntu przez gminę [...] nastąpiło w dniu 11 kwietnia 1949 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr 5 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy z 1949 r. Termin do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu, upłynął w dniu 11 października 1949 r. S. C. i J. J. złożyli w dniu 10 października 1949 r. wniosek do Zarządu Miejskiego [...] o przyznanie prawa własności czasowej do ww. nieruchomości. We wniosku wskazali własne adresu do doręczeń. Prezydium orzeczeniem administracyjnym z 17 marca 1956 r. odmówiło przyznania S. i B. małż. C. oraz J. J. prawa własności czasowej do ww. nieruchomości. Skarżący, działając przez pełnomocnika M. M., w dniu 9 grudnia 2011 r. wystąpił do Kolegium o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z 17 marca 1956 r. Do wniosku załączył odpis aktu notarialnego z 6 grudnia 2011 r. Rep. A nr [...], sporządzony przez notariusza M. D., w którym skarżący oświadczył, że jest spadkobiercą T. K., córki I. J., przeddekretrowej właścicielki 1/2 niepodzielnej części nieruchomości. Na dowód tego przedłożył do aktu postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej w dniu 1 grudnia 1939 r. I. J., po której spadek nabyły dzieci – J. J., S. J. A. J. i T.K. po 1/4 każde z nich (postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z [...] lutego 1978 r. sygn. akt [....]. T.K. zmarła w dniu [....] lutego 1994 r., a spadek po niej nabyli mąż W. K. , córka R. K. i syn T. K. po 1/3, na którą to okoliczność przedłożono postanowienie Sądu Rejonowego dla [...[ z 7 marca 1996 r. sygn. akt [...]. W dalszej części aktu notarialnego T. K. i M. M. oświadczyli, że zobowiązują się, w terminie do 30 grudnia 2012 r., zawrzeć umowę sprzedaży, mocą której skarżący sprzeda M. M. 4/10 swojego udziału w prawach i roszczeniach do ww. nieruchomości. Tym samym aktem skarżący udzielił M. M. pełnomocnictwa do reprezentowania go w postępowaniu administracyjnym, mającym na celu ustanowienie użytkowania wieczystego do ww. gruntu. Kolegium w dniu 21 kwietnia 2016 r. zwróciło się do M. M. o przedłożenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po T. K. oraz o podanie adresów pozostałych spadkobierców. Skarżący, działający przez pełnomocnika adw. K. S. w dniu 17 marca 2017 r. przedłożył odpisy postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po I. J. i T. K. Adresów pozostałych spadkobierców nie podał. Następnie w dniu 4 marca 2019 r. skarżący złożył oświadczenie, że cofnął pełnomocnictwo M. M. i poinformował, że 10% udziałów należących do niego w nieruchomości sprzedał M. M. W dniu 5 kwietnia 2023 r. swój udział w postępowaniu w charakterze pełnomocnika skarżącego zgłosił adw. P. K., który w dniu 19 czerwca 2023 r., w odpowiedzi na wezwanie organu, oświadczył, że nie doszło do zbycia roszczeń przez skarżącego na rzecz M. M. Kolegium decyzją z 9 października 2023 r., po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z 9 grudnia 2011 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z 17 marca 1956 r., na podstawie art. 158 § 1 K.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, stwierdziło, że z dniem 16 września 2021 r. postępowanie to uległo umorzeniu z mocy prawa. Jak wyjaśnił organ, w ww. dacie weszły w życie przepisy ustawy zmieniającej. Zgodnie zaś z jej art. 2 ust. 2 postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Organ zauważył, że choć w aktach brak jest dowodu doręczenia orzeczenia administracyjnego Prezydium i zachowała się jedynie koperta, w której wysłano orzeczenie do Państwa C., a które nie zostało doręczone (k-10 akt), to jednak orzeczenie to doręczono również administratorce domu, która w dniu 6 czerwca 1956 r. zwróciła się o odroczenie terminu przekazania budynku (k-14 akt). Następnie postanowieniem z 23 lipca 1956 r. Sąd Powiatowy dla [...] dokonał wpisu przeniesienia własności ww. nieruchomości na Skarb Państwa (k-26 akt). J. J. dowiedział się zaś o wydanym orzeczeniu najpóźniej w dniu 16 grudnia 1956 r. (k-24 akt). Tak więc należy przyjąć, że orzeczenie należy uznać za doręczone w 1956 r., najpóźniej 15 grudnia. Wniosek pełnomocnika skarżącego – M. M. o stwierdzenie jego nieważności wpłynął z kolei do organu w dniu 9 grudnia 2011 r. Miało to więc miejsce prawie 55 lat od dnia doręczenia orzeczenia. Następnie skarżący wniosek ten potwierdził w dniu 4 marca 2019 r. W ocenie Kolegium, z przedstawionych względów, w świetle art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie i stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia poprzez błędne przyjęcie, że orzeczenie z 17 marca 1956 r. zostało skutecznie doręczone J. J. najpóźniej w dniu 15 grudnia 1956 r. przez co w myśl art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa, podczas gdy w rzeczywistości: a) przedmiotowe rozstrzygnięcie nigdy nie zostało stronie doręczone co oznacza, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych uznawane jest ono jako nieistniejące w obrocie prawnym, przez co nie określa praw ani obowiązków strony, w tym prawa do wniesienia odwołania, skutkiem czego termin przewidziany do jego wniesienia nie rozpoczyna biegu; b) zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dla zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej konieczne jest ustalenie, czy decyzja została doręczona odbiorcy lub ogłoszona, jak również, kiedy doszło do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, które to okoliczności wprost stanowią o braku przesłanek uzasadniających stwierdzenie przez organ, że przedmiotowe postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa; ewentualnie, w razie uznania przez Sąd o dokonaniu skutecznego doręczenia przedmiotowego orzeczenia stronie: 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz dokonaniu jego oceny w sposób dowolny oraz wybiórczy, wyrażającej się zwłaszcza w pominięciu odwołania J. J. z 15 grudnia 1956 r. od orzeczenia z 17 marca 1956 r., które zostało odrzucone przez organ z uwagi na rzekome jego skuteczne doręczenie administratorowi domu, co stoi w opozycji do twierdzeń Kolegium, że do skutecznego doręczenia orzeczenia stronie doszło najpóźniej właśnie w dniu 15 grudnia 1956 r., które to okoliczności winny skutkować uchyleniem wadliwego orzeczenia z 17 marca 1956 r.; 3. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 158 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej poprzez ich błędne zastosowanie, co skutkowało umorzeniem postępowania w sprawie. W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ błędnie przyjął, że orzeczenie Prezydium z 17 marca 1956 r. zostało stronie skutecznie doręczone najpóźniej w dniu 15 grudnia 1956 r., podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wprost wynika, że nigdy do tego nie doszło. Nie ulega przy tym wątpliwości, że dokonaną próbę zastępczego doręczenia uznać należy za wadliwą, albowiem administrator budynku nie przekazał rzeczonego rozstrzygnięcia prawowitym właścicielom nieruchomości, tylko bezpodstawnie samodzielnie złożył odwołanie w ich imieniu, co bezwzględnie nie odpowiada prawu i w żadnym razie nie może stanowić o ziszczeniu się przesłanek niezbędnych do uznania tego doręczenia jako skuteczne. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że przedmiotowe rozstrzygniecie w ogóle nie zostało stronie doręczone, co zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych stanowi o jego nieważności i braku możliwości wywodzenia z niej negatywnych skutków prawnych dla strony postępowania. Decyzja wywołuje skutki prawne nie z chwilą jej wydania w dacie podanej w decyzji, lecz z datą prawidłowego doręczenia jej stronie. Co za tym idzie, dokonanie przez organ stwierdzenia, że przedmiotowe postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa z uwagi na art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, pozostaje nieuprawnione i bezpodstawne, albowiem immanentną przesłanką do jego zastosowania pozostaje ustalenie skutecznego doręczenia decyzji uprawnionemu, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. Hipotetycznie, nawet jeżeliby uznać stanowisko Kolegium, że do skutecznego doręczenia doszło najpóźniej w dniu 15 grudnia 1956 r. za zasadne, to stoi to w opozycji do twierdzeń wyrażonych w piśmie Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 22 kwietnia 1961 r., w którym odrzucono odwołanie złożone przez J. J. z 15 grudnia 1956 r. z uwagi na rzekome skuteczne, wcześniejsze doręczenie orzeczenia administratorowi budynku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji był art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, zgodnie z którym postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy (tj. 16 września 2021 r.) ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Stwierdzenie zatem przez organ w toku prowadzonego postępowania nadzorczego, że zostało ono wszczęte po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, stanowi obligatoryjną przesłankę do umorzenia postępowania. Należy przy tym podkreślić, że ustawodawca nie posłużył się zwrotem "doręczenia decyzji stronie", co świadczy o tym, że istotny z punktu widzenia zastosowania omawianego przepisu jest fakt wejścia decyzji do obrotu prawnego. W ocenie Sądu, należy zgodzić się z organem, że będąca przedmiotem wniosku decyzja weszła do obrotu prawnego najpóźniej w grudniu 1956 r. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych sprawy, orzeczenie administracyjne Prezydium z 17 marca 1956 r. zostało skierowane do S. C. (jednego ze współwłaścicieli gruntu) na adres wskazany przez niego we wniosku z 10 października 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu i wróciło niepodjęte z adnotacją doręczyciela "adresat nieznany". Orzeczenie to skierowane zostało również do Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych nr [...] oraz do Administracji Domu przy ul. [...][...] w [...] i choć brak jest w aktach potwierdzenia jego odbioru, to jednak pismem z 8 czerwca 1956 r. S. B. - Administrator Domu przy ul. [...][...] w [...] wniosła od niego odwołanie. Co więcej, pismem z 14 grudnia 1956 r. odwołanie od ww. orzeczenia administracyjnego wniósł także J. J., a w którym to wskazał, że orzeczenia tego nie otrzymał i dopiero obecnie powziął o nim informację i kwestionuje jego prawomocność. W konsekwencji prawidłowo organ uznał, że powyższe orzeczenie administracyjne zostało doręczone najpóźniej w grudniu 1956 r. Orzeczenie administracyjne z 17 marca 1956 r. zostało ponadto opatrzone opisem, że jest prawomocne (k-20 akt administracyjnych), zaś Prezydium w piśmie z 15 czerwca 1956 r. (k-21 akt administracyjnych) wystąpiło o ujawnienie Skarbu Państwa w księgach wieczystych jako właściciela przedmiotowej nieruchomości, co oznacza, że orzeczenie będące podstawą tego wniosku, musiało uprzednio wejść do obrotu prawnego. O wejściu tego orzeczenia do obrotu prawnego świadczy przy tym postanowienie Sądu Powiatowego dla [...] z [...] lipca 1956 r. L. dz. [...] i [...] o dokonaniu przeniesienia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ww. orzeczenia z 17 marca 1956 r. (k-25 akt administracyjnych), jak i pismo Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 15 maja 1961 r. znak MT-927/61 skierowane do J. J., wskazujące na brak podstaw do zmiany ww. orzeczenia Prezydium z 1956 r. w sprawie odmowy przyznania prawa własności czasowej (k-31 akt administracyjnych). Powyższe okoliczności, wynikające z akt administracyjnych, potwierdzają stanowisko organu, że orzeczenie administracyjne Prezydium z 17 marca 1956 r. weszło do obrotu prawnego jeszcze w 1956 r. Nie jest zaś sporne w tej sprawie, że wniosek o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia wpłynął do organu w dniu 9 grudnia 2011 r., a w związku z powyższym postępowanie nadzorcze zostało wszczęte po upływie 30 lat od doręczenia decyzji. Biorąc powyższe pod uwagę, należało uznać, że w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki wymienione w art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej obligujące organ do umorzenia postępowania nadzorczego. Zasadnie zatem organ umorzył postępowanie administracyjne zainicjowane wnioskiem skarżącego z 9 grudnia 2011 r. Organ, prowadząc postępowanie, prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawy, w szczególności zaś okoliczność wejścia będącego skutkiem wniosku dekretowego orzeczenia administracyjnego do obrotu prawnego, a w konsekwencji nie naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji.