I SA/Wa 2533/12
WyrokWSA w Warszawie2013-07-03
Skład orzekający: Iwona Owsińska-Gwiazda, Dorota Apostolidis, Dariusz Chaciński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może umorzyć postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego z powodu braku legitymacji wnioskodawcy, jeśli wnioskodawca nie przedstawił prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym właścicielu, a postępowanie spadkowe zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej nie może umorzyć postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego z powodu braku legitymacji wnioskodawcy, jeśli postępowanie spadkowe zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Brak prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie czyni postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym, lecz stanowi podstawę do jego zawieszenia. Ustalenie spadkobierców właściciela przejętej nieruchomości jest zagadnieniem wstępnym, od którego rozstrzygnięcia uzależnione jest prawidłowe przeprowadzenie postępowania nadzorczego.Stan faktyczny
Skarżący K. M. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z 1961 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego po swojej matce M. M. Postępowanie zostało zawieszone przez Wojewodę, a następnie uchylone przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wojewoda umorzył postępowanie z powodu braku legitymacji wnioskodawcy, który nie przedstawił prawomocnego postanowienia o nabyciu spadku. Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody. Skarżący zaskarżył decyzję Ministra, argumentując, że postępowanie spadkowe zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, co uniemożliwia mu przedstawienie prawomocnego postanowienia.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody, a także postanowienie Ministra uchylające postanowienie Wojewody o zawieszeniu postępowania. Stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu i zasądził zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2013 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...]; 2. uchyla postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...]; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 4. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego K. M. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
K. M. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w G. z dnia [...] sierpnia 1961 r., nr [...], o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego w miejscowości W., gm. K., stanowiącego własność M. M. i zapisanego w księdze wieczystej nr [...]. Do wniosku dołączył nieprawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] października 2008 r., [...], o nabyciu praw do spadku po M. M.
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. Wojewoda [...] zawiesił z urzędu postępowanie z wniosku K. M. i wezwał go do przedstawienia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej M. M.
Na skutek zażalenia wnioskodawcy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie Wojewody [...] stwierdzając, że postępowanie sądowe mające na celu ustalenie spadkobierców zmarłej M. M. nie jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. i dlatego organ pierwszej instancji niezasadnie zawiesił postępowanie na tej podstawie. Minister zalecił jednocześnie Wojewodzie [...] ustalenie wszystkich stron postępowania, a następnie rozpatrzenie sprawy, ewentualnie umorzenie postępowania z uwagi na brak legitymacji wnioskodawcy do wystąpienia z żądaniem.
Następnie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], umorzył postępowanie w sprawie ze względu na brak przymiotu strony przez wnioskodawcę, który nie udowodnił interesu prawnego do występowania w sprawie, w rozumieniu art. 28 K.p.a., co wypełniło przesłankę bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego (art. 105 § 1 K.p.a.).
Odwołanie od powyższej decyzji złożył K. M. zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 105 § 1 K.p.a., poprzez umorzenie postępowania mimo braku wystąpienia w sprawie przesłanek określonych w tym przepisie oraz art. 28 K.p.a. w zw. z art. 922 § 1, art. 925 i art. 1027 K.c., poprzez błędne przyjęcie, że możliwość uznania za strony wnioskodawcy oraz innych uczestników postępowania uzależniona jest od przedłożenia prawomocnego postanowienia sądu stwierdzającego nabycie spadku. Podniósł, iż w piśmie z dnia 23 marca 2011 r., jak i zażaleniu z dnia 16 maja 2011 r. wskazywał, że postanowienie Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny w G. z dnia [...] października 2008 r., [...], nie jest prawomocne. Wskazał, iż na wniosek K. M. Sąd Okręgowy w G.. postanowieniem z dnia [...] maja 2009 r., [...], zawiesił postępowanie apelacyjne w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po M. M., do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G.. z dnia [...] sierpnia 1961 r. K. M. wyraził opinię, że interes prawny uczestników postępowania wyraża się w tym, że dopiero jego rozstrzygnięcie i wydanie decyzji pozwoli na kontynuowanie postępowania spadkowego przed sądem drugiej instancji oraz ustalenie istotnej dla przedmiotowego postępowania okoliczności, a mianowicie czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne. Zdaniem K. M. okoliczność ta ma znaczenie dla wyniku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku ze względu na odmienne zasady dziedziczenia przez spadkobierców gospodarstw rolnych, nadal obowiązujące w odniesieniu do spadków otwartych przed dniem 14 lutego 2001 r.
Po rozpatrzeniu tego odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r.
W uzasadnieniu organ II instancji stwierdził, że w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji orzekających o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa osobami mającymi interes prawny w rozumieniu art. 28 K.p.a., posiadającymi przymiot strony, są następcy prawni byłych włascicieli. Wykazanie następstwa prawnego jest warunkiem koniecznym dla zbadania kwestionowanej w trybie nadzoru decyzji, w tym przypadku orzeczenia decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w G. z dnia [...] sierpnia 1961 r. Dlatego w okolicznościach tej sprawy należy uznać, iż Wojewoda [...] prawidłowo odmówił przymiotu strony K. M., który nie wykazał, iż jest następcą prawnym właściciela nieruchomości. Zgodnie z art. 1027 K.c. względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Organ pierwszej instancji działając na podstawie przepisów K.p.a. prawidłowo stwierdził, iż wobec braku udokumentowania następstwa prawnego, spełniona została przesłanka z art. 105 § 1 K.p.a. W świetle powyższego wywodu przyjęte przez Wojewodę stanowisko znajduje oparcie w obowiązujących przepisach prawa.
Ponadto z akt sprawy nie wynika, by Sąd Okręgowy zawieszający postępowanie spadkowe stwierdził, że powodem zawieszenia było oczekiwanie na rozstrzygnięcie wszczętego przez wnioskodawcę postępowania administracyjnego. Z okoliczności sprawy wynika, że w chwili śmierci M. M. nie była właścicielką gospodarstwa rolnego, ponieważ przejęte zostało ono na własność Skarbu Państwa. W celu rozpatrzenia wniosku K. M. nie jest potrzebne zatem orzeczenie sądu apelacyjnego w przedmiocie tego, czy gospodarstwo rolne wchodziło w skład masy spadkowej, jak uważa wnioskodawca.
Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł K. M. Zaskarżonej decyzji zarzucił, mające istotny wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów postępowania:
1. art. 28 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w oparciu o błędne ustalenie, iż w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji orzekających o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa, osobami mającymi interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. są wyłącznie osoby będące następcami prawnymi adresatów takich decyzji. Tymczasem w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji orzekających o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa, osobami posiadającymi w takim postępowaniu przymiot strony, są osoby, których interesów prawnych lub obowiązków dotyczy wadliwa decyzja;
2. art. 105 § 1 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka bezprzedmiotowości postępowania;
3. art. 6, 7, 77 § 1 oraz 80 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. poprzez nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący i prawidłowy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz nie wyjaśnienie w sposób dostateczny stanu faktycznego sprawy, w szczególności bezpodstawne przypisanie skarżącemu twierdzenia, iż w celu rozpatrzenia wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w G. z dnia [...] sierpnia 1961 r. potrzebne jest orzeczenie sądu apelacyjnego w przedmiocie tego, czy gospodarstwo rolne wchodziło w skład masy spadkowej.
W obszernym uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że zgodnie z art. 157 § 2 K.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Legitymację do żądania wszczęcia takiego postępowania ma podmiot, który wykaże, że wadliwa decyzja dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku i to niezależnie od tego, czy strona ta uczestniczyła w postępowaniu zwykłym, czy nie. Należy zatem w pierwszej kolejności ustalić, czy wnioskodawcy przysługuje przymiot strony. W sytuacji zaś ustalenia, że wnioskodawcy nie przysługuje przymiot strony, organ wydaje postanowienie w oparciu o art. 61 a § 1, który stanowi, że gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Postanowienie, o którym mowa nie zostało w niniejszej sprawie wydane. Co więcej, organ I instancji, stosownie do art. 61 § 4 k.p.a., zawiadomił wszystkich uczestników o wszczęciu postępowania w sprawie, uznając ich tym samym za strony.
Skarżący podaje, iż postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] października 2008 r., [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po M. M., nie jest prawomocne, gdyż wnioskodawca wniósł od niego apelację do Sądu Okręgowego w G. Sąd I instancji ustalił bowiem, iż w skład spadku po zmarłej M. M. nie wchodzi gospodarstwo rolne. Podstawą takiego ustalenia było orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1961 r. o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, stanowiącego własność M. M. Tymczasem K. M. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia. Wbrew błędnym ustaleniom organu skarżący nie uważa, że orzeczenie sądu odwoławczego w sprawie spadkowej, jest potrzebne do rozpatrzenia wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1961 r. Jest wręcz odwrotnie, a mianowicie merytoryczne rozstrzygnięcie niniejszej sprawy determinuje ustalenie, czy w skład spadku po zmarłej M. M. wchodzi gospodarstwo rolne, co jest istotne dla rozstrzygnięcia sprawy spadkowej. Dlatego też skarżący wniósł o zawieszenie postępowania spadkowego do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia wszczętego przez niego postępowania administracyjnego. Sąd Okręgowy w G. podzielił stanowisko skarżącego i postanowieniem z dnia [...] maja 2009 r. zawiesił postępowanie apelacyjne.
Zatem interes prawny skarżącego, jak i pozostałych uczestników niniejszego postępowania, wyraża się przede wszystkim w tym, że dopiero merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1961 r. pozwoli na kontynuowanie postępowania spadkowego przed Sądem II instancji oraz ustalenie istotnej dla tego postępowania okoliczności, a mianowicie czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne. Okoliczność ta ma znaczenie dla wyniku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku ze względu na odmienne zasady dziedziczenia przez spadkobierców gospodarstw rolnych nadal obowiązujące w odniesieniu do spadków otwartych przed dniem 14 lutego 2001 r.
Zgodnie z art. 922 § 1 K.c., prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej. Z kolei w myśl art. 925 K.c., spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. W tym stanie rzeczy nie ma podstaw, aby uzależniać możliwość ustalenia stron postępowania w przedmiocie wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1961 r., od przedłożenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej M. M., zwłaszcza, że do jego wydania niezbędne jest uprzednie rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej. Mając na względzie powyższe, utrzymanie w mocy zaskarżonego rozstrzygnięcia doprowadzi nie tylko do usankcjonowania błędnej interpretacji przepisów prawa przez organy administracyjne, ale również do powstania kuriozalnego impasu w postępowaniu cywilnym o stwierdzenie nabycia spadku, ze względu na brak rozstrzygnięcia istotnej kwestii dotyczącej przynależności do spadku gospodarstwa rolnego.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W ocenie sądu skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Za nietrafną należy uznać przy tym argumentację zarówno Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jak i skarżącego.
Skarżący uważa bowiem, że art. 922 § 1 i art. 925 K.c. stanowią wystarczającą podstawę do uznania jego interesu prawnego w postępowaniu z jego wniosku w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w G. z dnia [...] sierpnia 1961 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność matki skarżącego – M. M. Zatem, zdaniem skarżącego, sam fakt złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1961 r. w powiązaniu z powołanymi wyżej przepisami Kodeksu cywilnego uzasadnia uznanie go za stronę postępowania (art. 28 K.p.a.). Wychodząc z takich przesłanek skarżący uważa, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1961 r. powinno stanowić prejudykat dla postępowania spadkowego (które na jego wniosek zostało zawieszone przed sadem II instancji), ze względu na odmienne zasady dziedziczenia gospodarstw rolnych, obowiązujące w odniesieniu do spadków otwartych przed dniem 14 lutego 2001 r. Jeśli bowiem gospodarstwo rolne wejdzie w skład spadku po M. M., na skutek stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1961 r., to sąd powszechny będzie musiał to uwzględnić w postanowieniu spadkowym.
Punkt widzenia skarżącego nie uwzględnia jednak, że art. 922 § 1 K.c. przesądza tylko o tym, że "prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej", a z faktu, że "spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku" (art. 925 K.c.) nie wynika jeszcze, kto jest spadkobiercą. Spadkobierców M. M., a tym samym stron postępowania (w tym przymiotu strony wnioskodawcy) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] sierpnia 1961 r., organ administracji nie może domniemywać. Zgodnie z art. 1027 K.c. "Względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia."
Jeśli więc art. 157 § 2 K.p.a. stanowi, że "postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu", to aby mogło ono zostać przeprowadzone na żądanie K. M., "tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia" może on wykazać swój interes prawny w takim postępowaniu, wywodzony z art. 922 § 1 i art. 925 K.c. Jeśli "dowodem" spadkobrania ma być postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, musi ono być prawomocne.
Prawdą przy tym jest, że w odniesieniu do spadków otwartych przed dniem 14 lutego 2001 r. obowiązują odmienne zasady dziedziczenia gospodarstw rolnych, w porównaniu z zasadami ogólnymi (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r., P 4/99), w związku z tym ustalenie, czy decyzja PPRN z dnia [...] sierpnia 1961 r. nie jest obarczona wadami powodującymi jej nieważność ze skutkiem ex tunc (art. 156 § 1 K.p.a.) może mieć znaczenie dla ostatecznego kształtu spadku po M. M. i udziałów w nim poszczególnych spadkobierców. Gdyby taka okoliczność, jak stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego – skutkiem czego weszłoby ono w skład spadku – ujawniła się po uprawomocnieniu się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, istnieją instrumenty prawne do zmiany prawomocnego postanowienia spadkowego. Zgodnie z art. 679 § 1 K.p.c. "Dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, z zastosowaniem przepisów niniejszego rozdziału. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność." Z pewnością stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego byłoby podstawą do zmiany (we właściwym czasie) postanowienia spadkowego, co wyraźnie wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego. Dla przykładu w wyroku z dnia 14 października 2009 r., V CSK 118/09, Sąd Najwyższy stwierdził, że "Art. 670 k.p.c., który nakłada na sąd obowiązek badania z urzędu, kto jest spadkobiercą, ma zastosowanie w postępowaniu o zmianę prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, jeśli wniosek uczestnika poprzedniego postępowania spełnia wymagania z art. 679 § 1 zd. 2 k.p.c. Dopiero wówczas, kiedy nie ma przeszkód do przeprowadzenia dowodu, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzono, sąd ma obowiązek z urzędu badać, kto jest spadkobiercą w tym także, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne, czy też wkład w rolniczej spółdzielni produkcyjnej. Wykonując ten obowiązek sąd nie jest związany wcześniejszymi ustaleniami poczynionymi w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku" (LEX nr 564983). Także z wcześniejszej uchwały Sądu Najwyższego wynika, że "w postępowaniu o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w części dotyczącej gospodarstwa rolnego sąd nie jest związany ustaleniem, że w skład spadku wchodzi [lub nie] gospodarstwo rolne" (zob. uchwałę SN z dnia 21.09.1984 r., III CZP 55/84, OSNC 1985/5-6/66).
Dopóki jednak decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] sierpnia 1961 r. pozostaje w obrocie prawnym, potencjalni spadkobiercy M. M., aby żądać stwierdzenia jej nieważności, muszą przedstawić dowód spadkobrania, o jakim mowa w art. 1027 K.p.c., a jeśli ma być nim postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, musi ono być prawomocne (zob. art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2 K.p.c.).
Wewnętrznie sprzeczne jest więc w takiej sytuacji stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który z jednej strony w postanowieniu z dnia [...] sierpnia 2011 r. zaleca Wojewodzie [...] ustalenie wszystkich stron postępowania, a jednocześnie uchylając postanowienie tego organu o zawieszeniu postępowania uznaje, że postępowanie sądowe mające na celu ustalenie spadkobierców zmarłej M. M. nie jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Jest to stanowisko zupełnie niezrozumiałe. Skoro bowiem "spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia" (art. 1027 K.c.), a do wydania żadnego z tych aktów nie jest władny Wojewoda [...], to na jakiej podstawie miałby ustalić wszystkie strony postępowania. To błędne stanowisko finalnie doprowadziło do bezzasadnego umorzenia postępowania z wniosku K. M. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] sierpnia 1961 r.
W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że "ustalenie spadkobierców właściciela przejętej na rzecz państwa nieruchomości stanowi zagadnienie wstępne, od którego rozstrzygnięcia uzależnione jest prawidłowe przeprowadzenie postępowania nadzorczego w stosunku do decyzji o przejęciu nieruchomości i wydanie w jego wyniku stosownej decyzji przez organ nadzorczy" (zob. tezę 3 wyroku NSA z dnia 5.01.2012 r., I OSK 148/11, LEX nr 1120598). Potwierdza to również wcześniejszy wyrok NSA z dnia 10 sierpnia 2001 r., I SA 528/00, zgodnie z którym "gdy osoba zgłaszająca żądanie stwierdzenia nieważności decyzji nie legitymuje się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, postępowanie administracyjne na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa powinno ulec zawieszeniu do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, jakim bez wątpienia jest ustalenie kręgu osób uprawnionych do udziału w sprawie" (LEX nr 54740). Takiego obowiązku nie ma tylko wówczas, gdy wnioskodawca postępowania nadzorczego ewidentnie nie ma interesu prawnego w jego wszczęciu, co skutkuje odmową wszczęcia postępowania w oparciu o art. 61a § 1 K.p.a. (wcześniej art. 157 § 3 K.p.a.), co przeoczył Minister powołując się na orzecznictwo NSA. Taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie.
Tak więc Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi najpierw bezzasadnie, z naruszeniem art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., uchylił postanowienie Wojewody [...] o zawieszeniu postępowania nadzorczego do czasu przedstawienia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. M., a następnie, gdy na skutek wytycznych Ministra wnioskodawca nie był w stanie wylegitymować się dowodem dziedziczenia, zaakceptował umorzenie postępowania, gdy w żaden sposób nie stało się ono bezprzedmiotowe. Czasowy brak potwierdzenia dziedziczenia po właścicielu przejętego na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego nie czyni bezprzedmiotowym postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu, ale stanowi jedynie podstawę do zawieszenia postępowania, do czasu potwierdzenia dziedziczenia, we właściwej dla tej czynności formie. W niniejszym przypadku jest to postanowienie wydawane w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, toczącym się przed sądem powszechnym.
Mając to na uwadze sąd uznał, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2012 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. naruszają art. 105 § 1 K.p.a. i art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Jako że obydwa te przepisy mają charakter materialny, a ich naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. sąd uchylił decyzje organów obydwu instancji. Sąd nie uwzględnił przy tym wniosku o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci apelacji, gdyż fakt jej wniesienia był okolicznością bezsporną, a treść apelacji była bez znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Działając za to w granicach sprawy, na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd uchylił także postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2011 r., uchylające postanowienie Wojewody [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Postępowanie nadzorcze, jak wyjaśniono wyżej, nie może się bowiem dalej toczyć bez przedstawienia prawomocnego postanowienia o nabyciu spadku po M. M., a więc zawieszenie postępowania przez Wojewodę [...] było jak najbardziej zasadne. Sąd zauważa także, że mimo iż postanowienie o zawieszeniu było zaskarżone przez skarżącego zażaleniem, to uchylenie postanowienia Ministra wydanego na skutek zażalenia nie jest naruszeniem art. 134 § 2 p.p.s.a., gdyż obiektywnie nie jest to działanie na niekorzyść strony, a jedynie niezgodnie z jej ówczesnym przekonaniem.
Jeśli skarżący, a zarazem wnioskodawca postępowania, przedstawi prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po M. M., z którego będzie wynikało, że jest jej spadkobiercą, organ podejmie postępowanie i przystąpi do merytorycznego rozpoznania sprawy w przedmiocie stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] sierpnia 1961 r.
W uzupełnieniu dodać należy, że o wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., a o kosztach na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło