I SA/Wa 2533/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi X w W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] wydaną w sprawie stwierdzenia, że zespól pałacowo-parkowy o powierzchni [...]ha, położony w K., gminie B., stanowiący obecnie działki nr [...] nie podpada pod działanie art. 2 ust 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z ustaleń organu wynika, że A. M. pismem z 3 czerwca 2011 r. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji ustalającej, że zespól pałacowo-parkowy o powierzchni [...] ha, położony w K., gminie B., stanowiący byłą własność A. G. nie podpada pod działanie art. 2 ust 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.). Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, iż w/w nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Od decyzji tej odwołanie wniosła X w P. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej przechodziły nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie miało być to, czy zespół pałacowo-parkowy o powierzchni [...] ha, położony w K., gminie B., stanowiący obecnie działki nr [...] nie podpadał pod działanie art. 2 ust 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy. W ocenie organu nie zostały spełnione przesłanki do przejęcia na cele reformy rolnej omawianego zespołu pałacowo-parkowego. Fakt zabudowania nieruchomości oraz typowo rezydencjalny charakter z całą pewnością stanowił przesłankę negatywną do przejęcia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Ponadto faktyczny sposób wykorzystania nieruchomości tj. mieszkaniowy i reprezentacyjny był sprzeczny z celami reformy rolnej. Ponadto organ wskazał, że niezbędną przesłanką uznania, że rezydencja właściciela podlegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, jest możliwość wykorzystania tej części nieruchomości na cele reformy rolnej i istnienie tzw. "związku funkcjonalnego" pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a rolniczą częścią majątku ziemskiego. Związek funkcjonalny zachodzi wówczas, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej. Zgromadzony materiał dowodowy, w tym protokoły przesłuchań świadków i strony oraz materiały pochodzące z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P., dowodzą, że nie istniała zależność pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym w K., a położonym po drugiej stronie zabudowaniami gospodarczymi oraz pozostałą częścią majątku. Ponadto pracami związanymi z administracją majątkiem zajmował się rządca zamieszkały na terenie zespołu gospodarczego. Organ uznał więc, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, stwierdzające, że zespół pałacowo-parkowy o powierzchni [...] ha, położony w K., gminie B., nie podpada pod działanie art. 2 ust 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy było zasadne. W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Agencja Nieruchomości Rolnych zarzuciła błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz art. 75 §1 kpa, polegającą na błędnym przyjęciu, że dana nieruchomość nie była objęta działaniem reformy rolnej. Skarżąca Agencja wniosła o uchylenie zaskrzonej decyzji i oddalenie wniosku o stwierdzenie nie podlegania zespołu pałacowo-parkowego w K. pod dekret PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej z dnia 6 września 1944 r. ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Majątek ziemski położony w K., w skład którego wchodził zespół pałacowo-parkowy, stanowił własność A. G. Nieruchomość położona w B. i. K., stanowiące dobra wraz z folwarkiem w D., T., S. oraz leśniczówką S., posiadała łączną powierzchnię [...] ha. Cała nieruchomość ziemska została przeznaczona na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.). O stwierdzenie, że zespół pałacowo-parkowy nie podpadał pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wystąpili następcy prawni dawnego właściciela A. G. Powołany przepis dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywał przeznaczenie na cel określony w dekrecie nieruchomości ziemskiej. Przy czym dekret nie definiował pojęcia "nieruchomość ziemska". W kwestii interpretacji zwrotu normatywnego "nieruchomość ziemska" orzecznictwo sądów administracyjnych powszechnie akceptuje wykładnię tego zwrotu, dokonaną w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. W 3/89 (OTK 1990/1/26), zgodnie z którą poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemskie" prawodawca miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Analizując przepisy dekretu jak też rozporządzenia wykonawczego Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51), Trybunał wywiódł wówczas, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej lub sadowniczej. Interpretacja dokonana przez Trybunał pozostaje nadal aktualna, mimo że z dniem wejścia w życie Konstytucji RP uchylona została powszechnie obowiązująca moc prawna jego uchwał podejmowanych w sprawie ustalenia wykładni ustaw (art. 239 ust. 3 Konstytucji RP). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę również nie znajduje podstaw by od tej wykładni odstąpić. Nie ulega wątpliwości, że zespół pałacowo-parkowy w K. nie był wykorzystywany bezpośrednio do prowadzenia produkcji rolnej. Zatem należy rozważyć, czy podpadał on pod działanie powołanego przepisu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, czy też nie powinien był zostać przeznaczony na cele reformy rolnej. Dla dokonania takiej oceny orzecznictwo wprowadziło pojęcie "związku funkcjonalnego" rozumianego jako wzajemna zależność pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym, a resztą majątku przeznaczoną na cele ściśle rolnicze. W rozpoznawanej sprawie świadkowie oraz strona A. S. zeznali, że częścią gospodarczą majątku zarządzał Pan B., który zamieszkiwał w domu pobudowanym poza zespołem pałacowo-parkowym, przy drodze do P. Wszystkie decyzje dotyczące majątku oraz wszelkie inne działania z nim związane były podejmowane w tzw. kasie, znajdującej się na terenie podwórza gospodarczego. W pałacu zamieszkiwała W. G. i jej rodzina, a jego pomieszczenia służyły wyłącznie celom mieszkaniowym i wypoczynkowym właściciela majątku. Na teren parku i pałacu nie przychodzili pracownicy części gospodarczej majątku ani klienci. Brak było również swobodnego dostępu z części rezydencjalnej do części gospodarczej majątku. Pałac i park były odgrodzone od części gospodarczej murem i drogą prowadzącą do P. Organ dał wiarę zeznaniom tych świadków i przesłuchaniu strony i głównie na podstawie tych dowodów uznał, że zespół pałacowo-parkowy w [...] nie pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałym majątkiem i wobec tego nie podpadał pod działanie przepisów o reformie rolnej. Wobec tego brak jest podstaw do przyjęcia, że podpadał pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Z takim rozstrzygnięciem organu należy się zgodzić. Zeznania tych świadków wprost dowodzą, że pałac nie pozostawał w związku funkcjonalnym z resztą majątku. Służył on bowiem tylko jako obiekt rezydencjalny właściciela i nie był więc integralną częścią nieruchomości ziemskiej. Był bowiem zbędny dla prawidłowego funkcjonowania całej nieruchomości ziemskiej. Zeznania świadków potwierdzają także dowody stanowiące dokumentację konserwatorską. W świetle tych dowodów zasadnie organ nie podzielił stanowiska skarżącej X w P., która twierdzi, że nie ma żadnych dowodów, że zarządzanie majątkiem odbywało się poza pałacem. Reasumując, ustalenia organu zostały poczynione w oparciu o dowody, które organ ocenił zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów sformułowaną w art. 80 kpa. Ustalenia te doprowadziły organ I instancji do prawidłowego wniosku, który został sformułowany w decyzji stwierdzającej, że zespół pałacowo-parkowy położony we K. nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. Ta prawidłowa decyzja została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją. Zarzuty sformułowane w skardze nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym. Skarga sprowadza się do polemiki z niewadliwą oceną dowodów dokonaną przez organ. Skarżąca przedstawiają własną ocenę dowodów, ale jest ona zupełnie dowolna. Z tych powyższych względów Sąd, na zasadzie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.