I SA/Wa 2580/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 maja 2024 r. sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 17 października 2023 r. nr KOC/5836/Go/23 w przedmiocie udostępnienia do wglądu akt oddala skargę. Postanowieniem z 17 października 2023 r. nr KOC/5836/G0/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (SKO/organ) po rozpatrzeniu zażalenia Wspólnoty Mieszkaniowej "[...]", utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy nr 412/SD/2023 z dnia 28 sierpnia 2023 r., w którym odmówiono ww. udostępnienia do wglądu akt postępowania dotyczącego nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...], ozn. hip. [...]. Postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Postanowieniem nr 412/SD/2023 z dnia 28 sierpnia 2023 r. Prezydent m.st. Warszawy, po rozpatrzeniu wniosku Wspólnoty Mieszkaniowej "[...]", z dnia 16 czerwca 2023 r. o udostępnienie akt postępowania administracyjnego, dotyczącego nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] , ozn. hip. [...], odmówił udostępnienia do wglądu akt postępowania. Prezydent wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych wspólnota mieszkaniowa utworzona na podstawie ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali nie ma statusu strony postępowania w sprawach dotyczących tzw. "gruntów warszawskich". Zatem Wspólnota Mieszkaniowa "[...]" nie jest stroną postępowania dotyczącego nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. hip. [...], więc nie przysługuje jej prawo wglądu w akta tego postępowania. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Wspólnota Mieszkaniowa "[...]", zarzucając mu: 1) naruszenie art. 6, art. 21 § 1 oraz art. 22 § 2 ustawy o własności lokali poprzez błędne przyjęcie, że wspólnota mieszkaniowa nie jest uprawniona do reprezentacji mieszkańców w sprawach dotyczących gruntu, na którym znajduje się budynek zarządzany przez wspólnotę, 2) naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że Wspólnota Mieszkaniowa "[...]" nie jest stroną w zakresie spraw dotyczących gruntu, na którym położony jest budynek przy ul. [...], 3) naruszenie art. 73 §1 k.p.a. poprzez odmówienie Wspólnocie Mieszkaniowej "[...]" wglądu w akta sprawy dotyczącej nieruchomości przy ul. [...]. Mając powyższe na uwadze Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i uwzględnienie w całości wniosku Wspólnoty Mieszkaniowej "[...]". Wskazane zażalenie wniesione zostało w terminie ustawowym, a w dniu 19 września 2023 r. wpłynęło - wraz z aktami sprawy - do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie. SKO po rozpoznaniu i odwołaniu się do treści art. 73 § 1 k.p.a oraz 74 § 2 kpa wskazało, że skarżąca Wspólnota Mieszkaniowa jako przepis prawa materialnego, z którego wywodzi uprawnienie do bycia stroną w postępowaniu dotyczącym nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. hip. [...], powołuje art. 6 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz, U. z 2000 r. Nr 80, poz, 903 ze zm.). W myśl tego przepisu ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości, tworzy wspólnotę mieszkaniową. Wspólnota mieszkaniowa może nabywać prawa, pozywać i być pozywana. Z art. 6 ustawy o własności lokali wynika jedynie, że Wspólnota Mieszkaniowa to ogół właścicieli lokali występujących w zakresie czynności dotyczących nieruchomości wspólnej. Uprawnienia Wspólnoty Mieszkaniowej sprowadzają się do zarządzenia budynkiem, w którym wyodrębniono własność lokali, skutkiem czego powstała nieruchomość wspólna, w której każdy z właścicieli ma swój udział jako prawo związane z własnością lokalu. Wspólnota Mieszkaniowa zarządza tą właśnie nieruchomością wspólną. W zakresie uprawnień przysługujących Wspólnocie Mieszkaniowej określonych w ustawie o własności lokali nie można doszukać się jakiegokolwiek prawa do gruntu, którego dotyczy postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie. Wspólnota Mieszkaniowa nie legitymuje się żadnym tytułem do gruntu będącego przedmiotem postępowania. Powołany w odwołaniu art. 6 ustawy o własności lokali nie daje Wspólnocie prawa do gruntu objętego wnioskiem dekretowym. Podstawę materialnoprawną postępowania z wniosku byłych właścicieli nieruchomości warszawskiej stanowi art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.). Przedmiotem postępowania jest przyznanie prawa wieczystego użytkowania do gruntu określonej nieruchomości warszawskiej, zatem stronami postępowania z wniosku złożonego w trybie tych przepisów są byli właściciele nieruchomości warszawskich lub ich następcy prawni, ale także inne podmioty posiadające tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości. Tytuły prawnorzeczowe do nieruchomości warszawskich objętych działaniem dekretu to własność oraz prawo użytkowania wieczystego. Własność służy Skarbowi Państwa (art. 1 dekretu, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej) i Gminie m.st. Warszawy (ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych), natomiast prawo użytkowania wieczystego - innym podmiotom tj. tym, którym upoważnione organy właścicieli prawo to przyznały. Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, Wspólnota Mieszkaniowa "[...]" nie widnieje w aktach sprawy jako strona postępowania w sprawie ustanowienia użytkowania wieczystego do nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] ozn. hip. [...] toczącego się z wniosku z dnia 4 października 1948 r. złożonego przez M. G. i B. C., ponowionego wnioskiem z dnia 8 lutego 1957 r. złożonym przez M. G. i B. C., wnioskiem z dnia 31 maja 1991 r. złożonym przez E. M. i M. T. oraz wnioskiem z dnia 12 czerwca 1991 r. złożonym przez M. T. Zatem, w ocenie SKO, Wspólnota Mieszkaniowa "[...]", nie może uzyskać zgody, której żąda - to jest na wgląd w akta ww. sprawy i sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, W konsekwencji powyższego SKO stwierdziło, że orzeczenie Prezydenta m.st. Warszawy wydane zostało zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Odnosząc się natomiast do stanowiska Skarżącej, że organ pierwszej instancji poprzez weryfikację prawidłowości umocowania, pierwotnie uznawał Wspólnotę za stronę postępowania SKO stwierdziło, iż jest nieuzasadnione. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga fakt, że każdy wniosek składany do organu administracji najpierw badany jest pod kątem ewentualnych braków formalnych, tj. m.in. prawidłowości umocowania do reprezentowania wnioskodawcy. Uzupełnienie braków formalnych skutkuje tym, że wniosek może zostać rozpatrzony merytorycznie. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Wspólnota Mieszkaniowa "[...]", zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: 1. naruszenie art. 6, art. 21 § 1 i oraz art. 22 § 2 ustawy o własności lokali poprzez błędne przyjęcie, że wspólnota mieszkaniowa nie jest uprawniona do reprezentacji mieszkańców w sprawach dotyczących gruntu na którym znajduje się budynek zarządzany przez wspólnotę, 2. naruszenie art. 28 kpa poprzez błędne przyjęcie, że Wspólnota Mieszkaniowa "[...]" nie jest stroną w zakresie spraw dotyczących gruntu, na którym położony jest budynek przy ul. [...], 3. naruszenie art. 73 § 1 kpa poprzez odmówienie Wspólnocie Mieszkaniowej "[...]" wglądu w akta sprawy dotyczącej nieruchomości przy ul. [...], 4. naruszenie art. 144 w zw. z art. 138 § 1 i 2 kpa poprzez odmowę uwzględnienia zażalenia Wspólnoty Mieszkaniowej "[...]" i utrzymanie w mocy skarżonego rozstrzygnięcia pomimo jego oczywistej wadliwości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Na wstępie należy wskazać, że prawo wglądu do akt jest jednym z podstawowych praw procesowych strony (art. 73 § 1 k.p.a.). Stanowi ono konkretyzację prawa strony wynikającego z zasady czynnego udziału w postępowaniu. Prawo wglądu do akt, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów przysługuje również po zakończeniu postępowania. Nie ma ono charakteru absolutnego i w określonych sytuacjach może zostać ograniczone. Żądanie umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy i sporządzania z nich notatek i odpisów, a także uwierzytelnienia tych odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów może być załatwione albo poprzez czynność materialno-techniczną w postaci udostępnienia stronie akt i umożliwienia jej sporządzenia odpisów (uwierzytelnienia odpisów), albo poprzez wydanie postanowienia o odmowie udostępnienia akt na podstawie art. 74 § 2 k.p.a. Postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania administracyjnego ma charakter wpadkowy, zależny od postępowania "głównego", to także i krąg stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie niż ten, który organ ustalił na potrzeby postępowania "głównego" (por. wyroki NSA: z 17 grudnia 2020 r., I OSK 2813/18; z 21 lipca 2020 r., II OSK 700/20; z 23 czerwca 2017 r., II OSK 2668/15). W niniejszej sprawie Wspólnota Mieszkaniowa [...] wniosła o udostępnienie wglądu do akt sprawy dotyczącej postępowania w sprawie ustanowienia użytkowania wieczystego do nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] ozn. hip. [...] toczącego się z wniosku z dnia 4 października 1948 r. złożonego przez M. G. i B. C., ponowionego wnioskiem z dnia 8 lutego 1957 r. złożonym przez M. G. i B. C., wnioskiem z dnia 31 maja 1991 r. złożonym przez E. M. i M. T. oraz wnioskiem z dnia 12 czerwca 1991 r. złożonym przez M. T. Organ uznał, że Wspólnocie nie przysługuje przymiot strony w tym postępowaniu, a tym samym nie przysługuje prawo wglądu do akt. Sąd podkreśla, że o tym czy na podstawie art. 28 k.p.a. określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony, a więc czy ma on interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy, przesądzają przepisy prawa materialnego, z których wynikają dla tego podmiotu określone prawa lub obowiązki. O charakterze strony nie może decydować jedynie jej wola. Istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego, tj. normą, którą można wskazać jako jego podstawę i której legitymujący się tym interesem prawnym może wywodzić swoje racje. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy więc to samo, co ustalić przepis prawa materialnego, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym oznacza zatem ustalenie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu. Interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie osobie przymiotu strony w określonej sprawie, musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu. Brak bezpośredniości wpływu sprawy na sferę prawną osoby nie pozwala na uznanie jej za stronę (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 2000, s. 238). Od interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, tj. sytuację, w której dany podmiot jest co prawda zainteresowany sposobem rozstrzygnięcia danej sprawy, nie może jednakże tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, mającymi stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracyjny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 1999 r. sygn. akt IV SA 1285/98). Oznacza to, że podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie posiada przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Z analizy akt sprawy wynika, że skarżący nie jest stroną postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek z dnia 4 października 1948 r. złożonego przez M. G. i B. C., ponowionego wnioskiem z dnia 8 lutego 1957 r. złożonym przez M. G. i B. C., wnioskiem z dnia 31 maja 1991 r. złożonym przez E. M. i M. T. oraz wnioskiem z dnia 12 czerwca 1991 r. złożonym przez M. T. o roszczenia wynikające z art. 7 dekretu. W orzecznictwie utrwalony jest bowiem pogląd, że to właściciele wyodrębnionych lokali mieszkalnych i jednocześnie współużytkownicy wieczyści gruntu, na którym budynek został wzniesiony, są - w rozumieniu art. 28 k.p.a. - stroną w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy - Dz. U. Nr 50, poz. 279 z późn. zm. - (vide np. wyroki: z dnia: 9 października 2015 r. sygn. akt I OSK 1904/14, 28 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2005/14, 27 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 508/14, 31 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 798/10, 4 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 2055/13, 24 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 264/08 i 8 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 1110/06). Stanowisko to odnosi się zatem tylko do właścicieli lokali będących użytkownikami wieczystymi gruntu. Zasada ta jednak nie przekłada się na wspólnotę mieszkaniową, utworzoną na podstawie ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 z późn. zm.). W myśl art. 6 ww. ustawy, ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości, tworzy wspólnotę mieszkaniową. Jej uprawnienia sprowadzają się zaś tylko do zarządzania i administrowania nieruchomością wspólną (art. 1 ust. 1 i art. 18 i nast. cyt. ustawy). Wspólnota mieszkaniowa ma zatem jedynie stosowne uprawnienia związane z budynkiem a nie z gruntem. Nie legitymuje się żadnym tytułem prawnorzeczowym do gruntu nieruchomości "warszawskiej" podczas, gdy wniosek, złożony w trybie art. 7 dekretu "warszawskiego", dotyczy właśnie gruntu takiej nieruchomości. Z tej przyczyny orzecznictwo sądowoadministarcyjne nie przyznaje wspólnocie mieszkaniowej statusu strony w sprawach dotyczących tzw. "gruntów warszawskich" (vide np. wyrok NSA z dnia 3 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 691/09 LEX nr 595475). Pogląd ten Sąd orzekający podziela. Obecnie zatem skarżąca Wspólnota nie posiada przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym toczącym się z wniosku dekretowego w zakresie roszczeń z art. 7 dekretu. Tym samym nie posiada ona prawa do wglądu w akta tej sprawy wynikającego z treści powołanego wyżej art. 73 § 1 k.p.a. Oznacza to, że w rozpatrywanej sprawie organy orzekające prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy i zasadnie odmówiły skarżącej, jako podmiotowi nieposiadającemu przymiotu strony postępowania, prawa wglądu do akt przedmiotowej sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 powołanej ustawy.