I SA/Wa 2588/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), Protokolant referent Agnieszka Stefańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2023 r. sprawy ze skargi T. L., E. O., T. L. i Z. L. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SAB/Wa 235/17 1. wymierza Prezydentowi Miasta Stołecznego Warszawy grzywnę w wysokości 2000 (dwa tysiące) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałej części; 4. zasądza od Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy solidarnie na rzecz T. L., E. O., T. L. i Z. L kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. T. L. [1], E. O., T. L. [2] i Z. L. (dalej: Skarżący) pismem z dnia 29 września 2022 r. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o: 1. wymierzenie Prezydentowi Miasta [...] grzywny w wysokości równowartości dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim; 2. stwierdzenie uprawnienia Skarżących i Uczestników do odszkodowania na podstawie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami; 3. stwierdzenie, że Prezydent Miasta [...] dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa; 4. przyznanie na rzecz Skarżących od Prezydenta Miasta [...] sumy pieniężnej w wysokości równowartości pięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim; 5. zasądzenie na rzecz Skarżących od Prezydenta Miasta [...] kosztów postępowania; 6. zwrócenie się do Wojewody Mazowieckiego o przekazanie Sądowi akt sprawy; 7. przeprowadzenie dowodu z: dokumentów złożonych w aktach sprawy prowadzonej przez Prezydenta [...], dokumentów złożonych w aktach sprawy o sygn. I SAB/Wa 235/17, dokumentów złożonych w aktach sprawy o sygn. I SA/Wa 304/21 oraz wezwania organu do wykonania wyroku (pismo z dnia 12 września 2022 r.); - w związku z niewykonaniem przez Prezydenta Miasta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SAB/Wa 235/17. Wyrokiem tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi Skarżących na przewlekłe prowadzenie postępowania zobowiązał Prezydenta Miasta [...] do rozpoznania wniosku z dnia 27 września 1966 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...], ozn. hip. "[...]", w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przyznał od Prezydenta Miasta [...] na rzecz Skarżących sumę pieniężną w kwocie po 1.000 złotych na rzecz każdego z nich i zasądził na rzecz Skarżących zwrot kosztów postępowania. Odpis prawomocnego wyroku z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SAB/Wa 235/17 wraz z aktami sprawy został doręczony organowi w dniu 30 sierpnia 2017 r. Termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w tym wyroku upłynął zatem z dniem 30 listopada 2017 r. W uzasadnieniu skargi Skarżący podnieśli, że w dniu 19 listopada 2020 r. wezwali Prezydenta [...] do wykonania wyroku z dnia 25 kwietnia 2017 r. Następnie wnieśli skargę w wyniku której WSA w Warszawie wydał w dniu 19 marca 2021 r. wyrok w związku z niewykonaniem przez organ wyroku z dnia 25 kwietnia 2017 r. Organ mimo wszystko nadal nie wykonał tego wyroku, dlatego też w dniu 12 września 2022 r. Skarżący ponownie wezwali Prezydenta [...] do wykonania wyroku z dnia 25 kwietnia 2017 r. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Zdaniem Skarżących, bezczynność organu przybrała formę kwalifikowaną, co podważa zaufanie obywatela do Państwa oraz zasady i gwarancje demokratycznego państwa prawa. Dlatego skarga i zawarte w niej wnioski są konieczne i zasadne. W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta [...] wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu stwierdził, że w toku postępowania gromadził dokumenty niezbędne do jego zakończenia. Zważywszy jednak na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I OPS 1/22 oraz biorąc pod uwagę okoliczność, że na mocy aktu z dnia 22 lutego 1947 r. M. i N. z L. małżeństwo L. nabyli sporną nieruchomość od dawnego właściciela hipotecznego J. W., Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 12 października 2022 r. nr 524/SD/2022 umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Rozpoznawana skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Zgodnie natomiast z § 2 tego artykułu sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Niewykonanie wyroku w rozumieniu tego przepisu ma miejsce zarówno wówczas, gdy organ ten w ogóle nie wykonał orzeczenia sądowego, jak również wówczas, gdy wprawdzie orzeczenie to wykonał, ale uczynił to z przekroczeniem wyznaczonego terminu i po wniesieniu skargi - jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie bowiem z treścią art. 154 § 3 p.p.s.a. wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy po wniesieniu skargi, o której mowa w § 1, nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania lub oddalenia skargi. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SAB/Wa 235/17 zobowiązał Prezydenta Miasta [...] do rozpoznania wniosku z dnia 27 września 1966 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...], ozn. hip. "[...]", w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Kwestię terminu załatwienia sprawy po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu reguluje art. 286 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia organowi akt. Bezspornie, akta tej sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu z dnia 25 kwietnia 2017 r. wpłynęły do organu w dniu 30 sierpnia 2017 r., zatem trzymiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem 30 listopada 2017 r. Istotną w sprawie i niekwestionowaną okolicznością jest to, że do dnia wniesienia skargi z dnia 29 września 2022 r. – mimo uprzedniego wezwania organu przez Skarżących do wykonania prawomocnego wyroku z dnia 25 kwietnia 2017 r. oraz mimo wymierzenia organowi grzywny wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 304/21 w wyniku skargi na niewykonanie wyroku z dnia 25 kwietnia 2017 r. – Prezydent Miasta [...] nie rozstrzygnął tej sprawy, to jest nie rozpoznał wniosku z dnia 27 września 1966 r. do wniesienia rozpoznawanej skargi. Decyzję o umorzeniu postępowania, jako bezprzedmiotowego, podjął dopiero w dniu 12 października 2022 r. Skoro organ w terminie wyznaczonym wyrokiem Sądu z dnia 25 kwietnia 2017 r. sprawy nie załatwił, a rozstrzygnięcie podjął dopiero po wniesieniu rozpoznawanej skargi, to oznacza, że wyroku tego nie wykonał w terminie. Wyrok ten zobowiązywał bowiem organ nie tylko do rozstrzygnięcia sprawy (do czego doszło po wniesieniu rozpoznawanej skargi) ale i do dokonania tego w określonym w nim terminie. Dlatego wniosek o wymierzenie organowi grzywny jest uzasadniony. W demokratycznym państwie prawnym nie może być bowiem tolerowane niewykonywanie wyroków sądów. Pogląd ten jest konsekwentnie wyrażany w orzecznictwie. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzi bowiem do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy też o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Zgodnie z treścią art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę za niewykonanie wyroku wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Ustalenie wysokości grzywny zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Skład orzekający ocenił, że w realiach rozpoznawanej sprawy wystarczająco represyjną funkcję spełni grzywna w wysokości 2.000 złotych, która to kwota mieści się w granicach wymiaru określonego w art. 154 § 6 p.p.s.a. i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Określając wysokość grzywny Sąd miał na uwadze, że sprawy dotyczące odszkodowań za nieruchomości [...] przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze Miasta [...] cechują się znacznym stopniem skomplikowania, co w połączeniu z okolicznością, że Prezydent Miasta [...] prowadzi jednocześnie znaczną ilość takich spraw, może częściowo tłumaczyć niedochowanie terminów oraz to, że organ wydał decyzję w sprawie z wniosku z dnia 27 września 1966 r. Rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a., Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1792/16). Sąd uznał, że bezczynność Prezydenta Miasta [...] w wykonaniu wyroku z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SAB/Wa 235/17 miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Organ do wniesienia rozpoznawanej skargi nie zakończył bowiem sprawy z wniosku o odszkodowanie, mimo że upłynęło 5 lat od wyznaczonego terminu. Zgodnie z treścią art. 154 § 7 p.p.s.a. uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Sąd nie uwzględnił wniosku Skarżących o przyznanie od Prezydenta Miasta [...] sumy pieniężnej, będącej swego rodzaju zadośćuczynieniem za zaniechania organu w toku prowadzonego postępowania. Suma pieniężna, o której stanowi powołany przepis pełni funkcję represyjną i prewencyjną, ale też kompensacyjną, co oznacza, że ma ona na celu zadośćuczynienie za szkodę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej. Innymi słowy ma kompensować stronie nieuzasadnione oczekiwanie z powodu bezczynności i przewlekłości działania organu. Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania sumy pieniężnej ma charakter fakultatywny. Dlatego we wniosku o przyznanie sumy pieniężnej skarżący winien uzasadnić szkodę wywołaną bezczynnością organu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 marca 2021 r., sygn. akt I SAB/Wa 327/20). W rozpoznawanej skardze Skarżący stwierdzili jedynie, że przyznanie sumy pieniężnej jest zasadne z uwagi na skrajne lekceważenie przez organ praw Skarżących i ich interesów ekonomicznych, przejawiających się w pozbawieniu Skarżących sprawiedliwego odszkodowania za utraconą nieruchomość. Dlatego wniosek złożony w tym zakresie należało uznać za nieuzasadniony, a skarga w tej części została oddalona. Sąd zasądził też na rzecz Skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 i 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. W pkt 3 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach (na które składają się 200 zł wpisu od skargi oraz 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika) orzeczono w pkt 4 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Sąd wydając wyrok w tej sprawie orzekał na podstawie akt sprawy opisanych we wnioskach zawartych w pkt 6 i 7 petitum skargi.