I SA/Wa 2603/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi O. K., E. Ł., H. K. i J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2603/13 oddalił skargi O. K., E. Ł., H. K. i J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2011 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. W piśmie z dnia [..] lutego 2014 r. O. K. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Następnie ww. skarżący złożył urzędowy formularz PPF, w którym wskazał, że prowadzi wraz z żoną wspólne gospodarstwo domowe. Osiąga dochód w wysokości [...] zł z tytułu emerytury, zaś żona otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...]. Skarżący jest właścicielem domu o pow. [...] m2, którego jedną połowę zajmuje córka. Ponadto posiada majątek w postaci udziałów w nieruchomościach: o pow. [...] ha - 1/3 udziału, o pow. [...] ha – 1/6 udziału. Posiada oszczędności w kwocie ok [...] zł. Wskazał także, że wraz z żoną, z uwagi na stan zdrowia, ponoszą znaczne wydatki na leczenie. W związku z powyższym nie jest w stanie po raz kolejny wygospodarować kwoty ok. [...] zł, jaką poniósł uprzednio w tym postępowaniu na wynagrodzenie oraz wydatki adwokata, ustanowionego przez niego w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 20 marca 2014 r., sygn.. akt I SA/Wa 2603/13 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym. Od powyższego postanowienia O. K. wniósł sprzeciw, wobec czego straciło ono moc, a sprawa o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu. Uzasadniając wniesiony sprzeciw wnioskodawca wskazał, że nie jest w stanie samodzielnie podnieść kosztów związanych ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, bowiem wydatek ten ([...] zł) przewyższa kwotę dochodu, tj. [...] zł. Dodał, że koszty utrzymania związane są z kosztami leczenia na sumę [...] zł miesięcznie, z wysokością wymiaru podatków od nieruchomości w kwotach [...] zł, [...]zł, [...], energię elektryczną w kwocie [...] zł (co 2 miesiące), woda i odprowadzenie ścieków ok [...] zł (co 2 miesiące), utrzymaniem domu i mieszkania (konieczność wymiany pokrycia dachowego i zakup opału w ilości 7 ton). Oświadczył, że oszczędności które posiada są przeznaczone na pokrycie kosztów pogrzebowych. Zarządzeniem z dnia 29 kwietnia 2014 r. Sąd wezwał wnioskodawcę o przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne z ostatnich 6 miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, przedłożenie dokumentów wskazujących i potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny skarżącego (wyżywienie, leczenie, opłaty za energię elektryczną, gaz wodę i inne wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych) oraz dokumentów określających wymiar podatku od wszystkich nieruchomości i przedłożenie dokumentów potwierdzających ewentualne obciążenia finansowe. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przesłał wyciągi bankowe rachunki, wskazujące wysokość: ponoszonych wydatków związanych z wyżywieniem [...] zł, kosztów związanych z leczeniem obojga małżonków [...] zł, dokumentów ustalających wymiar podatków od nieruchomości i inne rachunki i dokumenty. Wskazał, że za energię elektryczną ponosi miesięczny koszt [...] zł, za wodę i ścieki – [...], za odpady komunalne – [...] zł, PZU – O. [...] zł, telefon stacjonarny – [...], usługi kominiarskie – [...] zł podatki od posiadanych nieruchomości koszt miesięczny – [...] zł, koszty związane z samochodem – [...] zł, ubezpieczenie PZU DOM – [...] zł. Podniósł, że w związku z wymianą pokrycia dachowego ponosi koszt [...] zł, zaś remont łazienki to kwota [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznych kosztów jego utrzymania. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, prowadzi gospodarstwo domowe wraz żoną. Oboje są osobami w podeszłym wieku, które cierpią na różne dolegliwości, wymagające leczenia. Gospodarstwo domowe skarżącego osiąga całkowity miesięczny dochód w wysokości deklarowanej we wniesionym sprzeciwie – [...] zł, zaś we wniosku PPF – [...] zł. Wnioskodawca posiada nieruchomości, tj. dom o powierzchni [...] m2 (zajmowany w połowie przez córkę) oraz udziały w dwóch innych nieruchomościach. O. K. zadeklarował i sporządził dla Sądu wykaz niezbędnych wydatków miesięcznych opiewających na kwotę [...] zł, które ponosi miesięcznie, na niezbędne potrzeby życiowe. Skarżący posiada także oszczędności w kwocie ok [...] zł, które chce przeznaczyć na pogrzeb. Po pierwsze deklarowaną przez skarżącego kwotę sąd uznał za zawyżoną. Przedstawione wydatki miesięczne gospodarstwa domowego wnioskodawcy i to niezależnie ot faktu, którą z deklarowanych kwot dochodu Sąd przyjmie, przewyższają je. W tym miejscy podkreślić należy, że skarżący został wezwany do wskazania wydatków na niezbędne potrzeby życiowe, a nie wszystkie wydatki, które ponosi. Deklarując swoje wydatki zaliczył jednak do nich kwoty ponoszone na ubezpieczenie PZU [...] zł, ubezpieczenie PZU-Dom [...] wymianę pokrycia dachowego [...] zł i remont łazienki [...]zł. Sąd nie podzielił w tym zakresie zapatrywań skarżącego, uznał bowiem, że wskazane potrzebny na kwotę ponad [...] zł nie stanowią niezbędnej potrzeby życiowej i nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami związanymi z procesem. Po drugie skarżący posiada oszczędności ok. [...] zł, które chce przeznaczyć na pogrzeb. Powyższa kwota wynika z przesłanych przez niego wyciągów bankowych. Sąd uznał, że skoro wnioskodawca wraz z żoną osiągają stały miesięczny dochód ok. [...] zł, a deklarowane przez skarżącego i uznane przez Sąd wydatki na niezbędne potrzeby życiowe, stanowią kwotę ok [...] zł (przy czym skarżący posiada oszczędności [...] zł), to może ponieść koszt ustanowienia zawodowego pełnomocnika, celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Skarżący posiada znaczny majątek, w postaci domu, udziałów w nieruchomościach i oszczędności i może nimi zadysponować w taki sposób, aby uzyskać środki na prowadzenie procesu. Wydatki związane z nieruchomościami lub udziałami w nich także mogą zostać poniesione przez innych współwłaścicieli, którzy także zobowiązani są do utrzymywania nieruchomości. Należy także podkreślić, że O. K. wskazał na kwotę [...] zł, którą uiścił tytułem sporządzenia kasacji i reprezentowania przed sądem przez zawodowego pełnomocnika. Skoro skarżący uprzednio był w stanie zgromadzić środki na opłacenie zawodowego pełnomocnika, a jego sytuacja nie uległa znacznemu pogorszeniu, to uznać należy, iż wskazany wydatek jest w zasięgu jego możliwości płatniczych. Sąd jeszcze raz podkreśla, że przyznanie prawa pomocy stanowi instytucję wyjątkową, gdy strona w istocie nie posiada żadnych możliwości zapłaty należności związanych z postępowaniem sądowym, a ewentualne ich zapłacenie spowodowałaby uszczerbek w koniecznych kosztach jej utrzymania. Tymczasem w niniejszej sprawie nie można przyjąć, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie jego sytuacji majątkowej, jako osoby posiadającej oszczędności, nieruchomości lub udziały w nich, a także stałe, okresowe świadczenie, w żaden sposób nie można porównywać do sytuacji majątkowej osób, które mimo podejmowanych starań, nie są w stanie opłacić kosztów udziału w postępowaniu z powodu ubóstwa i trudnej sytuacji życiowej, w której znalazły się bez swojej winy. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.