I SA/Wa 2605/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Mirosław Gdesz Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi D. G., D. G. i J. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżących J. P. i D. G. solidarnie kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania D. G., J. P., D. G. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., potwierdzającej skarżącym prawo do [...] części rekompensaty z tytułu pozostawienia przez P. G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], powiat [...], dawne województwo [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa podał, że pismem z dnia [...] sierpnia 1988 r. J. G. wystąpił do Urzędu [...] z wnioskiem o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez jego ojca P. G. Z postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] czerwca 1975 r., Ns [...] wynika, iż spadek po P. G. zmarłym w dniu [...] lipca 1969 r. w G. ostatnio stale zamieszkałym w K. nabyły dzieci: H. S. i J. G. po [...] części każde z nich. Natomiast z postanowienia [...] z dnia [...] października 2007 r., [...] wynika, iż spadek po J. G. nabyły: żona D. G. i córki: J. P. i D. G. po [...] części każda z nich. Z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w [...] z dnia [...] maja 1947 r. wynika, iż P. G. pozostawił w miejscowości [..], powiat [...], [...]. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008 r. Prezydent Miasta W. przekazał wniosek wraz z aktami sprawy Wojewodzie [...]. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r. Wojewoda [..] potwierdził spełnienie przez D. G, D. G. i J. P. wymogów warunkujących otrzymanie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z operatu szacunkowego sporządzonego w dniu [...] marca 2010 r. przez rzeczoznawcę majątkowego wynika, iż wartość pozostawionych nieruchomości w miejscowości [...], powiat [...], dawne województwo [...], wynosiła [...] zł. Zgodnie z aneksem - korektą do tego operatu szacunkowego z dnia [...] czerwca 2010 r. sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego - wartość pozostawionych nieruchomości wyceniono na [...] zł. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa stwierdził, że stosownie do art. 13 ust. 2 zdanie drugie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wysokość świadczenia pieniężnego stanowi 20 % wartości pozostawionych nieruchomości. Zgodnie z operatem szacunkowym sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego wartość nieruchomości pozostawionej przez P. G. wynosiła [...] zł. Wartość tej nieruchomości zwaloryzowanej na dzień wydania decyzji przez Wojewodę [...] wynosiła [...] zł, a 20% tej wartości wynosi [...] zł. Minister Skarbu Państwa podniósł również, że z materiału dowodowego sprawy (z decyzji Urzędu Miejskiego w G. z dnia [...] grudnia 1978 r.) wynika, iż spadkobierczyni P. G. – H. S. zrealizowała w części przysługujące prawo do rekompensaty poprzez nabycie lokalu mieszkalnego w G. przy ul. [...]. Zgodnie z operatem szacunkowym z dnia [...] lutego 2010 r. sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego, wartość tej nieruchomości wynosiła [...] zł, zaś po waloryzacji na dzień wydania decyzji przez Wojewodę [...] [...] zł. Stosownie zaś do art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ust. 2, pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali, przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3. W związku z powyższym przysługującą spadkobiercom P. G. kwotę rekompensaty, tj. [...] zł należy pomniejszyć o wartość nieruchomości i prawa użytkowania wieczystego nabytych przez H. S., tj. o kwotę [...] zł, co daje kwotę [...] zł. Ponieważ D. G., J. P. i D. G. są spadkobierczyniami J. G., którego udział spadkowy wynosił [...] części spadku po P. G. - przypada im [...] części spadku; [...] z kwoty [...] zł wynosi [...] zł, a zatem, zdaniem organu, Wojewoda [...] prawidłowo obliczył wysokość przyznanej skarżącym rekompensaty. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Skarbu Państwa w części dotyczącej błędnie i niekorzystnie dla skarżących obliczonej rekompensaty – D. G., J. P. i D. G. podniosły zarzut naruszenia art. 3 ust. 2 i art. 13 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 922 i 931 k.c., poprzez błędną ich wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż w ustalonym stanie faktycznym, skarżącym przysługuje rekompensata jedynie po [...] części, zamiast po [...] w stosunku do połowy całej rekompensaty, wynoszącej w przedmiotowej sprawie [...] zł, co skutkowało bezpodstawnym obniżeniem rekompensaty o kwotę [...] zł, tj. na rzecz każdej ze skarżących w kwotach po [...] zł. Skarżące wniosły o zmianę zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji poprzez przyznanie rekompensaty każdej ze skarżących po [...] części w stosunku do połowy całej rekompensaty - w kwotach po [...] zł. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 września 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 365/11 oddalił skargę D. G., J. P. i D. G. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Sąd stwierdził, że prawidłowo Minister Skarbu Państwa uznał, iż przysługującą spadkobiercom P. G. kwotę rekompensaty tj. [...] zł należy pomniejszyć o wartość nieruchomości i prawa użytkowania wieczystego nabytych przez H. S., tj. o kwotę [..] zł, co daje kwotę [...] zł. Ponieważ D. G., J. P. i D. G. są spadkobierczyniami J. G., którego udział spadkowy wynosił [...] części spadku po P. G.- przypada im [...] części spadku – [...] z kwoty [...] zł wynosi [...] zł. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2013 r. sygn. akt I OSK 593/12, po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej J. P. w punkcie 1 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 365/11 i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania, w punkcie 2 zasądził od Ministra Skarbu Państwa na rzecz J. P. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu NSA wskazał, że w związku z tym, iż w sprawie niniejszej nastąpiła już częściowa realizacja prawa do rekompensaty poprzez nabycie przez H. S. lokalu mieszkalnego położonego w G. przy ul. [...], a rekompensatę za pozostawione mienie przyznaje się jako całość za pozostawione mienie dla wszystkich osób uprawnionych, to w świetle art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wysokość świadczenia pieniężnego powinna zostać i prawidłowo została pomniejszona o wartość nabytej nieruchomości. Sąd stwierdził, że stosownie do treści art. 5 ust. 1 ustawy, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się jego potwierdzenie złożony do dnia 31 grudnia 2008 r. Oznacza to, że nie wszystkie osoby uprawnione muszą jednocześnie żądać potwierdzenia tego prawa. Natomiast obowiązkiem organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie jest ustalenie wszystkich osób, które są uprawnione do wystąpienia o rekompensatę i uznanie ich za stronę postępowania, a także pouczenie o przysługującym im prawie. NSA stwierdził, że w sytuacji, gdy prawo do rekompensaty zostało zrealizowane tylko przez część osób uprawnionych, wartości zrealizowanego przez nich prawa powinny zostać zaliczone na poczet ich udziałów w prawie do rekompensaty ustalonych według udziałów we współwłasności lub w spadku. Postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty nie jest oczywiście postępowaniem o zniesienie współwłasności czy dział spadku. W przypadku zrealizowania prawa do rekompensaty przez niektórych ze współwłaścicieli czy spadkobierców ponad przysługujące im udziały, organ nie może wyrównywać różnic przez dopłaty pieniężne, nie mniej jednak, nie może pozostałej wartości przysługującej rekompensaty dzielić ponownie na wszystkie osoby uprawnione, bez uwzględnienia faktu, że część z nich zrealizowała już w całości przysługujące im prawo. Takie działanie jest sprzeczne z istotą uprawnienia do rekompensaty, które jak wyżej powiedziano jest prawem wspólnym przysługującym co do zasady wszystkim osobom uprawnionym, które są współwłaścicielami lub spadkobiercami, a udziały ich mogą być ustalone tylko według udziałów we współwłasności czy w spadku. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił również uwagę, że spadkobiercy H. S., która zrealizowała prawo do rekompensaty, zostali z powołaniem się na art. 50 § 1 k.p.a. wezwani jedynie do wypowiedzenia się, czy przystępują do postępowania w sprawie o przyznanie rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami RP przez P. G. Jednocześnie organ poinformował adresatów wezwania, iż w przypadku braku odpowiedzi w terminie miesiąca postępowanie będzie toczyło się bez ich udziału w sprawie. W rezultacie organy administracji, a następnie Sąd Wojewódzki uznały, że stroną postępowania w sprawie rekompensaty są jedynie D. G., J. P. i D. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Na wstępie wskazania wymaga, że rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie związany jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 sierpnia 2013 r. sygn. akt I OSK 593/12. Zgodnie bowiem z przepisem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja, jak również decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisu prawa, dającym podstawę do wznowienia postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny, w postępowaniu administracyjnym w sprawie niniejszej nie brali udziału spadkobiercy H. S. Organ pismem z dnia [...] maja 2008 r. wezwał jedynie R. S. i P. S. (wskazując, że są prawdopodobnymi spadkobiercami właściciela nieruchomości P. G.) do wypowiedzenia się, czy przystępują do postępowania w sprawie niniejszej. Wobec braku odpowiedzi wymienionych, organ prowadził postępowanie bez ich udziału. Biorąc pod uwagę powyższe, organ ponownie rozpoznając sprawę ustali wszystkie strony postępowania w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez P. G. i przeprowadzi postępowanie z ich udziałem. Biorąc pod uwagę ocenę prawną wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził jednocześnie, że organy, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, potwierdzając skarżącym prawo do rekompensaty w wysokości [...] części ustalonej rekompensaty, naruszyły również przepisy prawa materialnego, tj. przepis art. 3 ust. 2 w zw. z art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Prawo do rekompensaty jest wprawdzie prawem przysługującym wspólnie wszystkim współwłaścicielom lub spadkobiercom stosownie do wielkości ich udziałów we współwłasności czy spadku, jednakże ustalając prawo do rekompensaty w określonej wysokości należy uwzględnić fakt zrealizowania już przez część osób uprawnionych tego prawa. W sprawie niniejszej nastąpiła już częściowa realizacja prawa do rekompensaty poprzez nabycie przez H. S. lokalu mieszkalnego położonego w G. przy ul. [...]. Zgodnie z art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wysokość świadczenia pieniężnego powinna zostać i prawidłowo została pomniejszona o wartość nabytej nieruchomości. Jednakże, w sytuacji, gdy prawo do rekompensaty zostało zrealizowane przez część osób uprawnionych, wartości zrealizowanego przez nich prawa powinny zostać zaliczone na poczet ich udziałów w prawie do rekompensaty ustalonych według udziałów we współwłasności lub w spadku. Ustalając zatem prawo do rekompensaty dla skarżących w określonej wysokości, organ nie może, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, pozostałej wartości przysługującej rekompensaty dzielić ponownie na wszystkie osoby uprawnione, bez uwzględnienia faktu, że część z nich zrealizowała już w całości przysługujące im prawo. Takie działanie jest sprzeczne z istotą uprawnienia do rekompensaty. Zatem wysokość świadczenia, która pozostała po pomniejszeniu o wartość nabytej przez H. S. nieruchomości, nie może być dzielona ponownie na wszystkie uprawnione osoby. Tym samym organ ustalając prawo do rekompensaty każdej ze skarżących w wysokości stanowiącej [...] części rekompensaty, naruszył przepis art. 3 ust. 2 w zw. z art. 13 ust. 3 ustawy. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy. W punkcie 3 wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy.