I SA/Wa 261/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz asesor WSA Agnieszka Miernik asesor WSA Sławomir Antoniuk (spr.) Protokolant Magdalena Bocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi L. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i zasiłku celowego specjalnego 1.oddala skargę 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. P. z Kancelarii Adwokackiej [...] w W., ul. [...] lok. [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) stanowiącą 22 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2004 r., nr [...] odmawiającą przyznania L. J. świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie opłaty za energię elektryczną w miesiącu listopadzie 2004 r. Z ustaleń organu wynika następujący stan sprawy: W dniu 18 października 2004 r. L. J. wniosła do Ośrodka Pomocy Społecznej W. podanie z prośbą o pomoc finansową w opłaceniu rachunku za energię elektryczną. W wyniku przeprowadzonego w ww. dniu wywiadu środowiskowy ustalono, iż L. J. zamieszkuje wraz z byłym mężem Z. J. w mieszkaniu kwaterunkowym, składającym się z pokoju i kuchni, wyposażonym w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego. Zainteresowana nie posiada dzieci. W chwili składania wniosku prowadzący wspólne gospodarstwo domowe L. J. i Z. J. utrzymywali się z rent inwalidzkich oraz wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia Z. J. w Spółdzielni [...]. Wspólny miesięczny dochód wymienionych wynosił [...] zł, zatem w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowił kwotę [...] zł. Ustalono, że udokumentowane obciążenia rodziny w miesiącu wrześniu 2004 r. wyniosły: wpłata należności za rachunki telefoniczne - za m-c czerwiec [...] zł, za m-c lipiec [...] zł, za m-c sierpień [...] zł, spłata kredytu [...] - [...] zł oraz [...] zł. Łączna kwota poniesionych wydatków wyniosła [...] zł. Do akt wnioskodawczyni dołączyła dowody wpłat poniesionych w miesiącu październiku na kwotę [...] zł (z tytułu uregulowania należności za energię elektryczną - [...]zł oraz rachunek za zakupione leki - [...] zł) oraz oświadczenie o zaciągnięciu kredytu bankowego w miesiącu październiku 2004 r. na kwotę [...] zł, a także rozliczenie wydatkowania tej kwoty, załączono również oświadczenie dotyczące pobytu w sanatorium Z. J. w okresie od [...] do [...] października 2004 r. oraz kosztów związanych z tym pobytem. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej W., działając z upoważnienia Prezydenta W., decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. odmówił przyznania L. J. zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie opłaty za energię elektryczną w miesiącu listopadzie 2004 r. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że na podstawie art. 8 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego określonego w tym artykule. W myśl art. 39 ww. ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy osobom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego. Dochód rodziny wnioskodawczyni w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł [...] zł., co daje na osobę kwotę [...] zł, a zatem przekraczał kryterium dochodowe określone w art. 8 ustawy. tj. [...] zł na osobę w rodzinie. Organ uznał zatem, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy. Wobec powyższego wniosek L. J. rozpatrzono na podstawie art. 41 pkt. 1 ustawy, zgodnie z którym, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Organ pomocy społecznej podniósł, że podstawą do przyznania specjalnego zasiłku celowego może być szczególnie uzasadniony przypadek, przez który należy rozumieć przypadek tak wyrazisty i odbiegający od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego określonego w art. 8 pkt. 2, że uzasadnia przyznanie tej szczególnej pomocy. W oparciu o zgromadzone w sprawie dokumenty i ustalenia dokonane podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego uznano, że sytuacja materialna, zdrowotna i rodzinna L. J. nie uzasadnia przyznania jej specjalnego zasiłku celowego, bowiem nie odbiega w sposób znaczący od sytuacji innych osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy. Uznano zatem, że nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek pozwalający na uznanie, iż spełniono przesłanki z art. 41 pkt 1 ustawy. Ponadto organ podniósł, że zgodnie z przepisami ustawy oraz z przyjętym orzecznictwem osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna przede wszystkim pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Od powyższej decyzji L. J. wniosła odwołanie, w którym wskazała na okoliczności świadczące o jej trudnej sytuacji materialnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po zapoznaniu się z materiałem dokumentacyjnym sprawy i argumentami strony przedstawionymi w odwołaniu, decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy zaaprobował stanowisko organu I instancji wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał na przepis art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, a osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem Kolegium Odwoławczego, osoba ubiegająca się o pomoc społeczną winna we własnym zakresie podejmować wszelkie działania w celu poprawienia swojej sytuacji życiowej i materialnej oraz z własnych środków powinna pokrywać stałe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, jak również rozważnie gospodarować dostępnymi środkami, przede wszystkim przeznaczając je na opłaty stałe i konieczne. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej przez L. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła, że ona i jej były mąż Z. J. są osobami niepełnosprawnymi i znajdują się pod opieką Poradni [...]. Dysponują środkami pieniężnymi w wysokości [...] zł miesięcznie. Wymieniona kwota wystarcza jedynie na bieżące potrzeby dwuosobowej rodziny, natomiast nie wystarcza już na opłacenie czynszu za mieszkanie w wysokości [...] zł i pokrycie kosztów energii w wysokości około [...] zł miesięcznie. Strona wskazała, że ostatecznie otrzymała dofinansowanie do energii elektrycznej z Ośrodka Pomocy Społecznej. Odmówiono jej jednakże dofinansowania samochodu inwalidzkiego i zakupu paliwa. W związku z zaistniałymi okolicznościami Z. J. podjął zatrudnienie w Spółdzielni [...] za wynagrodzeniem [...] zł miesięcznie, co miało wpływ na przekroczenie kryterium dochodowego. Z uwagi na rosnące ceny żywności, usług i świadczeń, własne środki finansowe skarżącej nie wystarczają na niezbędne osobie niepełnosprawnej potrzeby. Z tych względów skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. jest niesłuszna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W.wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości pogląd przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia. Skarga nie może zostać uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Powołana ustawa określając ogólne zasady udzielania pomocy społecznej, w art. 2 ust. 1 wskazuje, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie zaś do art. 3 ust. 4 potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przepis art. 4 nakłada jednocześnie na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 wskazanej ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł. Zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu – art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. W oparciu o przepis art. 40 ust. 1 i 2 ww. ustawy zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego, a także w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że dochód rodziny skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o udzielenie pomocy społecznej wyniósł [...] zł., co daje w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie kwotę [...] zł. Trzykrotnie zatem przekroczył kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy. Ponadto z materiału dokumentacyjnego nie wynika, aby strona poniosła straty w wyniku nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 40 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. W związku z tym organy orzekające w sprawie zasadnie stwierdziły brak podstaw do przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego. Zgodnie z art. 41 pkt 1 tej ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Użyty w tym przepisie zwrot "może być przyznany specjalny zasiłek celowy", a także oparcie przesłanek przyznania tego świadczenia na kryterium niedookreślonym "szczególnie uzasadnionych przypadkach" wskazuje, iż decyzja organu pomocy społecznej przyznająca zasiłek podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji nie może podejmować decyzji w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak również ww. przepisami ustawy o pomocy społecznej. Z uwagi na fakt, iż nie jest to decyzja tzw. "związana" (kiedy spełnienie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa precyzyjnie określonych przesłanek ustawowych obliguje organ do wydania rozstrzygnięcia pozytywnego dla strony) na organie rozpatrującym wniosek o przyznanie pomocy celowej spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia, czy w sprawie występują szczególne okoliczności dające możliwość ubiegania się o takie wsparcie, mimo że dochód wnioskodawcy jest wyższy od kryterium dochodowego określonego w ustawie. W ocenie Sądu organy obu instancji w sposób wyczerpujący dokonały ustaleń w powyższym zakresie. Zebrany w toku postępowania materiał dowodowy nie dawał podstaw by przyjąć, iż w badanym okresie zaistniały w przedmiotowej sprawie szczególne okoliczności, bowiem za takie nie można uznać zaciągniętego kredytu komercyjnego na wynagrodzenie adwokata, pokrycie kosztów wyjazdu do sanatorium, itp. Organ pomocy społecznej wnikliwie zbadał sytuację materialną strony (przeanalizował dochody i wydatki), uwzględnił również sytuację zdrowotną i rodzinną skarżącej i na tej podstawie stwierdził brak podstaw do przyznania świadczenia, o którym mowa w art. 41 ust. 1 ww. ustawy. Podkreślić należy, iż dowody i argumenty podnoszone przez stronę w postępowaniu administracyjnym, nie wskazują na wystąpienie nagłych, nieprzewidzianych zdarzeń, których skarżąca nie mogła przewidzieć, a które spowodowały zaległości w wymaganych płatnościach. Przeciwnie dołączone do wniosku rachunki i rozliczenia przemawiają za tym, że przy racjonalnych gospodarowaniu dostępnymi kwotami pieniężnymi, wskazane przez skarżącą niedostatki budżetowe nie powstałyby. Skoro strona w czasie składania wniosku o przyznanie środków z pomocy społecznej była w stanie w ramach posiadanych możliwości i środków przezwyciężyć zaistniałe trudności, to świetle powołanego art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, nie ma podstaw do kwestionowania wydanych w sprawie decyzji odmownych. Reasumując należy stwierdzić, że skarga L. J. nie mogła być uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja jak i decyzja organu I instancji nie naruszają prawa oraz granic uznania administracyjnego. Organy orzekające w sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, warunkujące przyznanie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego, a decyzje odmowne uzasadniły w sposób przekonywający. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).