I SA/Wa 2610/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa (spr.), sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Kamil Kowalewski, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 lutego 2024 r. sprawy ze skargi S. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 października 2023 r. nr KOC/3843/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 12 maja 2023 r. nr UD-IV-WSZ-SRII/001172/SP/2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz S. A. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z 23 października 2023 r. nr KOC/3843/Sr/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie po rozpatrzeniu odwołania [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy numer UD-IV-WSZ-SRII/001172/SP/2023 z dnia 12 maja 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z 12 maja 2023 r. o wskazanym wyżej numerze Prezydent m.st. Warszawy odmówił [...] przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Organ wskazał w uzasadnieniu, że z treści orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności z dnia [pic]4 maja 2023 r. wydanego przez Ukraińską Komisję Orzeczeń Medyczno-Socjalnych z dnia 12 [pic]maja 2016 r. wynika, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w 2016 r., co w ocenie organu determinuje niemożność przyznania świadczenia. Organ wskazał również, że nie dostrzega związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawczynię a sprawowaniem opieki nad mężem. Z decyzją powyższą nie zgodziła się skarżąca, złożyła odwołanie wskazując w szczególności na błędną wykładnię przepisów ustawy dotyczących przesłanki niepodejmowania zatrudnienia w związku z opieką nad mężem. SKO po rozpatrzeniu odwołania wskazało, że w jego ocenie w okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób potwierdzić istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Przede wszystkim, zdaniem SKO, w aktach sprawy nie ma żadnych dokumentów, które potwierdzałyby jakąkolwiek aktywność zawodową wnioskodawczyni. Jedyny dowód na to, że zainteresowana pracowała zawodowo to oświadczenie odwołującej, że zrezygnowała z pracy w styczniu 2022 r. Zdaniem SKO nie sposób w takiej sytuacji uznać, że w okolicznościach sprawy rzeczywiście doszło do rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawczynię w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. SKO wskazało również, że wnioskodawczyni jest zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Dodatkowo przebieg postępowania dowodowego w sprawie nie wskazuje na to żeby w jakikolwiek sposób ograniczono stronie możliwość podjęcia inicjatywy dowodowej. Tym bardziej, zdaniem SKO, wnioskodawczyni miała możliwość podjęcia takiej inicjatywy w szczególności w zakresie wykazania tego, że rzeczywiście zrezygnowała z aktywności zawodowej wyłącznie w związku z koniecznością opieki nad mężem. SKO powtórzyło, że złożenie samego oświadczenia, zgodnie z którym zainteresowana przestała pracować w styczniu 2022 r. jest w ocenie organu niewystarczające również z tej [pic]przyczyny, że brak jest chociażby korelacji czasowej pomiędzy deklarowanym zaprzestaniem zatrudnienia a uzyskaniem orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności męża wydanego przez stosowny organ na Ukrainie. SKO po odwołaniu się do treści art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazało, że konieczność wykazania związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem stałej opieki nad osobą niepełnosprawną jest podstawową przesłanką umożliwiającą uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. W okolicznościach sprawy w ocenie organu nie jest możliwe uznanie, że zostało potwierdzone aby wnioskodawczyni rzeczywiście zrezygnowała z pracy w celu sprawowania opieki. SKO podkreśliło, że zainteresowana zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie doznała żadnych przeszkód w tej kwestii. Wskazało jednocześnie, że odnosi się ze zrozumieniem do niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej z jaką boryka się zainteresowana w związku z opieką nad mężem. Jednak sama ta okoliczność, do której należy odnosić się z najwyższym współczuciem, zdaniem SKO, nie może jednak być podstawą do wydania decyzji pozytywnej wobec odwołującej w tak ustalonym stanie faktycznym sprawy. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła [...] (skarżąca), zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 12 maja 2023 r i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie [...] prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąca wniosła również o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowił materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak zatem z powyższego wynika, do przyznania osobom wymienionym we wskazanych przepisach świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga z kolei dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki. Wskazać przy tym należy, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wyraźnie rozróżnił sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, podając dodatkowe przesłanki, które muszą zostać spełnione aby przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne, od sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, gdzie dodatkowych warunków już nie zakreślono. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (w dacie wydawania zaskarżonej decyzji - Dz.U. z 2020 r. poz. 426 ze zm.) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z normy powyższej wynika zatem, że dla przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Sąd podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, że zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest kompensacja strat materialnych. Brak perspektyw na zatrudnienie przejawiający się w porzuceniu zamiaru podjęcia zatrudnienia lub rozwiązania dotychczasowego stosunku zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w prosty sposób pozbawia osobę ekspektatywy wynagrodzenia za pracę. Niedobory te częściowo są kompensowane w formie świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organów jest więc każdorazowe wykazanie, czy w okolicznościach sprawy istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia lub pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować, co ma miejsce w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Celem uregulowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest bowiem udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy i co stanowi okoliczność niesporną, skarżąca jest żoną osoby wymagającej opieki. Niewątpliwie należy do kręgu osób określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 niesporne jest również, że podstawą odmowy przyznania świadczenia nie może stanowić moment powstania niepełnosprawności. Istotne natomiast dla ustalenia w niniejszej sprawie jest czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz czy ma możliwość kontynuacji zatrudnienia w dotychczasowym zakresie z uwagi na zakres świadczonej przez nią opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Mąż skarżącej ur. 22 stycznia 1970 r. orzeczeniem Ukraińskiej Komisji Orzeczeń Medyczno – Socjalnych z 4 maja 2016 r. został zaliczony do osób niepełnosprawnych w I grupie inwalidzkiej w związku z pełnioną służba wojskową dożywotnio. Skarżąca wraz z mężem przebywa na terenie Polski w miejscu zakwaterowania zbiorowego dla obywateli Ukrainy w związku z trwającym konfliktem zbrojnym na Ukrainie. Z treści wywiadu środowiskowego wynika, że mąż skarżącej porusza się na wózku, przeszedł amputację podnóża lewego i palców prawej nogi a w 2022 r. operację serca. Stan męża skarżącej stale się pogarsza. Skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad mężem – ubieranie, toaleta, pampersowanie, załatwianie spraw urzędowych. Skarżąca pracowała do 2020 r i zrezygnowała z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem. Do grudnia 2022 otrzymywała świadczenia z Ukrainy. Obecnie nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, w takim stanie faktycznym, opieka świadczona osobie o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolnej do samodzielnej egzystencji oznacza całkowitą zależność tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, jak również konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza współdziałanie w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Taką opiekę sprawuje skarżąca o czym świadczy treść przeprowadzonego w dniu 9 marca 2023 r., a przytoczonego wyżej, wywiadu środowiskowego. Organ nie przeprowadził należycie postępowania dowodowego skupiając się wyłącznie na okoliczności braku rezygnacji z pracy przez skarżącą w okresie bezpośrednio poprzedzającym sprawowanie opieki. Tymczasem istotne jest nie tylko, że skarżąca z pracy zrezygnowała właśnie w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, co wprost wynika z treści wywiadu ale czy zakres opieki uniemożliwiał i uniemożliwia jej podejmowanie zatrudnienia i wykonywanie pracy nawet w niewielkim wymiarze. Sąd zwraca uwagę, że powołany wyżej przepis zawiera dwie odrębne przesłanki – rezygnacja i niemożność podjęcia zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, które powinny być przez organ zbadane. Tymczasem organ ograniczył się do zbadania tylko jednej z nich ograniczając się do lakonicznego stwierdzenia, że skarżąca w ogóle faktu zatrudnienia nie udowodniła. Sąd zwraca także uwagę na wyrażane w orzecznictwie stanowisko, że jednoczesne rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej wskazuje, że nie wymaga ona, aby osoba ją sprawująca przebywała bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia w pobliżu osoby, która opieki takiej w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności potrzebuje. Otóż według treści tej regulacji opieka powinna być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekunów pracy zarobkowej. Z akt wynika, że na sprawowanie takiej opieki wskazuje skarżąca, a jej zakres nie został przez organy zakwestionowany. W tej sytuacji w ocenie Sądu, organy błędnie uznały, że skarżąca nie wykazała, że rezygnacja z pracy zarobkowej a w szczególności niemożność jej podjęcia, spowodowana była koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności tylko z tego powodu, że skarżąca nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego uprzednio zatrudnienia, a w konsekwencji naruszyły art. 17 ust. 1 u.ś.r. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem decyzji obu instancji. Zaznaczyć przy tym należy, że organy nie są uprawnione do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności, które oznacza jak wskazano wyżej, że sprawność organizmu jest naruszona na tyle, że osoba dotknięta niepełnosprawnością nie jest zdolna do pracy, a także wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych takich jak czynności samoobsługowych - higiena, poruszanie się, prowadzenie gospodarstwa domowego, komunikacja i funkcjonowanie w społeczeństwie ani nie ma obowiązku badania jaki zakres tej opieki był w okresie w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności czy w okresie kiedy skarżąca świadczyła pracę zważywszy w szczególności na fakt, że jak wynika z akt stan zdrowia męża skarżącej ulega pogorszeniu- cukrzyca w zaawansowanym stadium, gangrena, choroby serca. W ocenie Sądu zatem zakres opieki jaki skarżąca świadczy wobec męża może uniemożliwiać jej podjęcie zatrudnienia z uwagi na schorzenia na jakie cierpi jej mąż. Podkreślić przy tym należy, że według definicji przyjętej przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) niepełnosprawnością określa się ograniczenie lub brak zdolności do wykonywania czynności w zakresie uważanym za normalny dla człowieka. Ograniczenie sprawności wynika z uszkodzenia i upośledzenia funkcji organizmu. Za niepełnosprawną uznawana jest osoba, której sprawność fizyczna lub umysłowa jest trwale bądź okresowo ograniczona i uniemożliwia normalne funkcjonowanie zawodowe i społeczne. W zależności od stopnia i zakresu ograniczenia funkcjonowania wyróżnia się właśnie trzy stopnie niepełnosprawności: lekki, umiarkowany i znaczny. Reasumując, z akt sprawy nie wynika, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą jest spowodowane innymi okolicznościami niż koniecznością objęcia niepełnosprawnego członka rodziny wymaganą opieką. W ocenie Sądu skarżąca tym samym wykazała, że rezygnacja z zatrudnienia i niemożność jej podjęcia, spowodowana była koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Opieka ta stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia i jej niepodejmowaniem przez skarżącą a sprawowaną opieką jest bezpośredni i ścisły. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej uwzględnią powyższą ocenę prawną Sądu, którą są związane z mocy art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) a następnie rozpatrzą jej wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem przepisów ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. [pic]