I SA/Wa 2612/23

WyrokWSA w Warszawie2024-04-12

Skład orzekający: Przemysław Żmich, Mata Kołtun-Kulik, Kamil Kowalewski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy skarżąca, będąca małżonką osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności, która zrezygnowała z pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad mężem, spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka sprawowana przez skarżącą nad mężem ma charakter wyłączny, samodzielny, stały i długotrwały, co uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Rezygnacja z pracy zarobkowej była bezpośrednio powiązana z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, który posiadał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stan faktyczny
Skarżąca B. S. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem J. M., który posiadał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że zakres opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia i że nie wykazano bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją z pracy a opieką. Skarżąca wniosła skargę do WSA, domagając się uchylenia decyzji organów.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy N. i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), sędzia WSA Mata Kołtun-Kulik, asesor WSA Kamil Kowalewski, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 października 2023 r. nr KOA/5028/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy N. z dnia 22 sierpnia 2023 r. nr GOPS.451-ŚR 200/2023; 2. zasadza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz skarżącej B. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpoznaniu odwołania B. S. (zw. dalej "skarżącą"), decyzją z 23 października 2023 r. nr KOA/5028/Sr/23 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 22 sierpnia 2023 r. nr GOPS.451-ŚR 200/2023 o odmowie przyznania B. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem J. M.. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem złożonym 8 maja 2023 r. skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem J. M.. Decyzją Wójta Gminy [...] z 25 maja 2023 r. nr GOPS.451-SR149/2023 orzeczono o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem J. M.. Skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1a i b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Decyzją z 18 lipca 2023 r. nr KOA/3534/Sr/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Decyzją Wójta Gminy [...] z 22 sierpnia 2023 r. nr GOPS.45 l-SR 200/2023 orzeczono o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem J. M.. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca zarzucając błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, decyzją z 23 października 2023 r. nr KOA/5028/Sr/23 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 22 sierpnia 2023 r. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że materialno-prawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390) – dalej zwanej. "ustawą". Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wynika z akt sprawy J. M. na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 6 kwietnia 2023 r. został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane do 31 lipca 2024 r., a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 16 lutego 2023 r. W orzeczeniu zostało zawarte również wskazanie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zgodnie z decyzją Kolegium, istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członka rodziny osoby niepełnosprawnej, który w imię poświęcenia dla najbliższej osoby rezygnuje z zatrudnienia, aby świadczyć im stałą opiekę. Treść art. 17 ust. 1 ustawy jednoznacznie wskazuje, że nie każde niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. To zaś prowadzi do wniosku, że istotą świadczenia opiekuńczego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej (tj. niepodejmującym zatrudnienia bądź rezygnującym z dotychczasowego zatrudnienia), po to, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Celem tego przepisu jest bowiem udzielanie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy zatem częściowemu zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponosi osoba opiekująca się niepełnosprawnym członkiem rodziny, na skutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania opieki. Musi zatem istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad wskazaną w ustawie osobą. Rezygnacja z zatrudnienia i niepodejmowanie tego zatrudnienia następuje na skutek sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwała. Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu ww. przepisu była bowiem pomoc osobom sprawującym stałą i długotrwałą opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, które przez te okoliczności znajdują się w życiowej sytuacji, zmuszającej ich do rezygnacji z pracy zarobkowej, pomimo istniejących na rynku pracy miejsc i zdolności oraz gotowości do podjęcia zatrudnienia. Przy czym podkreślić należy, że co prawda konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Niewątpliwie określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15). Zatem sprawowana opieka musi - zadaniem Kolegium - w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie musi mieć cechy opieki stałej lub długotrwałej lub może być sprawowana przez kilka osób zamiennie, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje (por. Naczelnego Sadu Administracyjnego z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 858/21). Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji, w tym przeprowadzonych w sprawie wywiadów środowiskowych, wynika, że J. M. w styczniu 2023 r. przebył [...]. Do czerwca 2023 r. przebywał w klinice rehabilitacyjnej w [...]. Ma niedowład lewej części ciała (niedowład lewej ręki i częściowy lewej nogi). Porusza się samodzielnie o kulach. Wymaga pomocy przy poruszaniu się po schodach, przygotowywaniu posiłków, kąpielach, podawaniu leków, załatwianiu spraw urzędowych oraz w wizytach lekarskich i zawożeniu na rehabilitacje. W ocenie Kolegium zakres sprawowanej opieki nad mężem nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą chociażby w niepełnym wymiarze. Mąż skarżącej nie jest osobą całkowicie niesamodzielną (m.in. porusza się samodzielnie przy pomocy kul, samodzielnie spożywa posiłki i korzysta z toalety), a wykonywane przez stronę czynności opiekuńcze w dużej mierze sprowadzają się do czynności, które nie wymagają stałej i całodobowej opieki, a są wykonywane w każdej rodzinie opiekującej się osobą starszą, czy chorą, mimo pozostawania przez opiekuna w zatrudnieniu (przygotowywanie posiłków, czy towarzyszenie w wizytach lekarskich). Z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawnym mężem sprawowana przez stronę wykluczała podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Sposób sprawowania opieki ustalony w sprawie nie może być uznany za obejmujący czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności. W większości chodzi o typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (tj. np. przygotowywanie posiłków, pomoc w kąpieli, wizyty lekarskie). W ocenie Kolegium całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżąca, nie jest w stanie podjąć żadnej pracy (choćby pracy dorywczej w niepełnym wymiarze czasu) z powodu wykonywania tej opieki. Ponadto zdaniem Kolegium skarżąca może zwrócić się o przyznanie jej mężowi usług opiekuńczych, które ułatwiłyby jej opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Podkreślenia natomiast wymaga, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznawane w każdym wypadku, gdy ze sprawowaniem opieki wiążą się pewne ograniczenia życiowe, czy trudności organizacyjne. Reasumując, zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie nie wykazano istnienia, przesłanki związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem, za prawidłowe uznać należy negatywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Pismem z 22 listopada 2023 r. B. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 23 października 2023 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W skardze wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów, tj.: zaświadczenia lekarskiego z 22 listopada 2023 r. wraz z kopią dokumentu wskazującego na prawidłową datę wszczepienia [...] (zaświadczenie zawiera błąd w dacie), zaświadczenia lekarskiego z 23 października 2023 r., zaświadczenia [...] Sp.j. z 1 września 2023 r., Opisu konsultacji fizjoterapeutycznej z 1 września 2023 r. - na okoliczność złego stanu zdrowia niepełnosprawnego wskazującego na konieczność sprawowania nad nim stałej opieki przez osoby drugie. Wobec tego B. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z 22 sierpnia 2023 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że wskazane decyzje nie mogą się ostać. Zgodnie z opinią skarżącej, z dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Ponadto, skarżąca wskazała, że przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do związku przyczynowego między sprawowaniem opieki, a rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia brać należy pod uwagę wszelkie czynności wykonywane na rzecz niepełnosprawnego, w tym również tzw. “zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego" jeśli stan zdrowia niepełnosprawnego uniemożliwia mu ich wykonywanie. Skarżąca wskazała, że osoba niepełnosprawna wymaga jej ciągłej obecności i pomocy w większości czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem, co z resztą nie było kwestionowane przez organ I instancji. Choć ani organ II instancji ani sąd I instancji nie są jakkolwiek związane przy ocenie dowodów w sprawie i działają w ramach swobody oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu, to wobec naczelnego dowodu w sprawie, a więc wywiadu środowiskowego, który to przeprowadzany jest przez wykwalifikowanego pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania niepełnosprawnego i opiekuna, i który to oddaje najbliżej rzeczywistości stan faktyczny w sprawie. Zatem wnioski wyciągnięte przez organy i sąd I instancji są wprost sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Skarżąca wskazała ponadto, że organ odwoławczy błędnie ocenił zakres samodzielności osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że niepełnosprawny jest w stanie samodzielnie poruszać się za pomocą kul, jednak przemieszczanie się takie następuje jedynie na krótkich dystansach, wyłącznie w razie powstania takiej konieczności. Niepełnosprawny nie jest zdolny do samodzielnego swobodnego poruszania się na większych odcinkach. W każdej chwili istnieje ryzyko potknięcia się, zasłabnięcia oraz przewrócenia, a w takim wypadku niepełnosprawny nie jest w stanie samodzielnie podnieść się, zatem wymaga on ciągłego dozoru i pomocy ze strony skarżącej. Przypadki takie miały już miejsce w przeszłości. Niepełnosprawny również w związku z doznanym [...] wciąż ma sparaliżowaną część ciała i mimo że jest w stanie częściowo samodzielnie spożywać posiłki, to konieczny jest ciągły nad nim nadzór w związku z ryzykiem zakrztuszenia się. W takich okolicznościach faktycznych nie sposób uznać, aby skarżąca była w stanie pogodzić podejmowanie zatrudnienia ze sprawowaniem opieki, bowiem niepełnosprawny wymaga jej ciągłej obecności i pomocy. Strona skarżąca wskazała, że zakres sprawowanej przez nią opieki nad osobą niepełnosprawną uniemożliwiał i nadal uniemożliwia jej podejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej nawet w częściowym wymiarze czasu pracy. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem judykatury związek przyczynowy oceniać należy na dzień złożenia wniosku biorąc pod uwagę możliwość podjęcia zatrudnienia przy rzeczywistej czasochłonności wymaganej przez niepełnosprawnego opieki. Mając powyższe na uwadze skarżąca stwierdziła, że przy ocenie związku przyczynowego między rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia przez stronę skarżącą, a koniecznością sprawowaniem opieki brać należy pod uwagę moment złożenia wniosku, a więc obecną sytuację, nie zaś sytuację przeszłą, gdy do rezygnacji z zatrudnienia dojść mogło z innych przyczyn niż sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Strona skarżąca podała, że na moment złożenia wniosku nie podejmuje zatrudnienia (do podjęcia którego obecnie jest zdolna) w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem w sprawie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Na wstępie Sąd wskazuje, że nie miał racji Wójt Gminy [...] argumentując w decyzji z 22 sierpnia 2023 r., że w niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy bowiem przepis ten wprowadza zasadę pierwszeństwa przyznania świadczenia małżonkowi, w przypadku gdy osoba wymagająca opieki ma w swoim otoczeniu inne osoby potencjalnie uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego (np. krewnych). Dopiero legitymowanie się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności otwiera innym uprawnionym drogę do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, eliminując jednocześnie małżonka osoby wymagającej opieki, ze względu na jego zły stan zdrowia. Tymczasem w niniejszej sprawie brak dowodu na to, że skarżąca należy do grona osób, o których mowa w art. 3 pkt 21 ustawy. Wbrew temu co stwierdził organ I instancji w decyzji z 22 sierpnia 2023 r. w niniejszej sprawie nie miał zastosowania art. 17 ust. 1a ustawy bowiem przepis ten reguluje sytuację dalszych krewnych osoby wymagającej opieki, a nie małżonka osoby wymagającej opieki, który nie może być krewnym swego małżonka w rozumieniu art. 617 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Tymczasem istota sporu pomiędzy Wójtem i Kolegium, a skarżącą dotyczy tego, czy okoliczności tej sprawy wskazują na to, że zakres i charakter sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem był tego rodzaju, że eliminował możliwość podejmowania przez skarżącą pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Drugą kwestią sporną jest to, czy skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej/nie podejmowała pracy zarobkowej i miało to bezpośredni związek z koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad J. M.. Na wstępie trzeba wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (w tym zstępnym – art. 128 i art. 129 § 1 krio), z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu tego wynika, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne opieka sprawowana przez uprawnioną do tego osobę winna mieć charakter faktyczny, osobisty, wyłączny, bezpośredni, stały i długotrwały, tj. taki aby eliminowała możliwość podejmowania przez osobę sprawującą opiekę własnej pracy zarobkowej. Nie musi to być opieka o charakterze wzmożonym i specjalistycznym (np. intensywna opieka medyczna). Nie musi to być opieka całodobowa. Taką opiekę mogą zapewnić tylko podmioty instytucjonalne, które pracują w ruchu ciągłym. Jednakże opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego nie może polegać na opiece w niewielkim zakresie czynności usługowych. Nie może to być współopieka, czy opieka naprzemienna sprawowana razem z innymi osobami. Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy obejmuje m.in. takie czynności usługowe jak: udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnacja, opieka higieniczna, opieka medyczna, niezbędna pomoc w załatwianiu spraw osobistych, zapewnienie kontaktów z otoczeniem, zapewnienie wyżywienia, utrzymanie czystości. Mając na uwadze powyższe i odnosząc się do opisanych wyżej zagadnień spornych należało wskazać, że z akt sprawy wynika, że mąż skarżącej jest osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Symbol niepełnosprawności [...] (choroby [...]). Orzeczenie zostało wydane do 31 lipca 2024 r., a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 16 lutego 2023 r. W orzeczeniu zostało zawarte również wskazanie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z wywiadów środowiskowych i oświadczenia skarżącej z 27 lipca 2023 r. wynika, że mąż skarżącej przebył [...] w styczniu 2023 r., ma znacznie ograniczone możliwości poruszania się, porusza się o kulach. Jego poruszanie się jest niestabilne. Ma widoczne problemy z poruszaniem się. Nie może wejść na schody bez pomocy osoby drugiej. Zdarzają mu się zaburzenia równowagi. Ma całkowity niedowład lewej ręki, częściowy niedowład lewej nogi. Skarżąca pomaga mężowi w poruszaniu się, codziennej higienie (kąpielach), przygotowywaniu i podawaniu posiłków (mąż skarżącej nie jest w stanie samodzielnie pokroić posiłku), umawianiu wizyt lekarskich, rehabilitacji i podawaniu leków, ubieraniu się. Skarżąca ćwiczy z mężem, mierzy ciśnienie, pomaga mu w sprawach formalnych (np. sprawy w PFRON). Pracownik socjalny ustalił, że skarżąca całodobowo opiekuje się mężem i z tego powodu w lutym 2023 r. zrezygnowała z pracy zarobkowej. Zdaniem Sądu opieka sprawowana przez skarżącą ma charakter wyłączny, samodzielny i na tyle intensywny, aby tego typu opiekę uznać za długotrwałą i stałą. Opieka sprawowana przez skarżącą nad mężem J. M. jest bezpośrednia i osobista i w dacie wydania decyzji przez Wójta Gminy [...] z 22 sierpnia 2023 r. i przez SKO w Warszawie z 23 października 2023 r. miała charakter stały i długotrwały – obejmowała wszystkie czynności dnia codziennego dotyczące utrzymania gospodarstwa domowego, opieki i pielęgnacji nad mężem. Wobec tego Sąd nie podzielił stanowiska organu I instancji, że zakres i rodzaj opieki sprawowanej przez skarżącą oraz wymagana od niej stała gotowość do niesienia pomocy mężowi umożliwia wykonywanie przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd nie zgodził się z Kolegium, że postępowanie dowodowe nie wykazało, że skarżąca nie zrezygnowała z pracy celem opieki nad mężem i że fakt ten nie pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z powstaniem u J. M. niepełnosprawności o charakterze znacznym i związaną z tym stanem zdrowia koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Z akt sprawy wynika, że w styczniu 2023 r. mąż skarżącej miał [...]. Skarżąca pracowała do 31 stycznia 2023 r. Rozwiązanie umowy nastąpiło za porozumieniem stron. Od 27 lutego 2023 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, a od 28 lutego 2023 r. posiada prawo do zasiłku dla bezrobotnych. W lutym 2023 r. został złożony wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności dla męża skarżącej. Znaczny stopień niepełnosprawności datuje się na 16 lutego 2023 r. 6 kwietnia 2023 r. zostało wydane orzeczenie ustalające znaczny stopień niepełnosprawności do 31 lipca 2024 r. Wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony 8 maja 2023 r. W oświadczeniach z 18 maja 2023 r. i 27 lipca 2023 r. skarżąca podała, że nie podejmuje pracy zarobkowej i całodobowo opiekuje się mężem. Korelacja opisanych wyżej zdarzeń i ich chronologia wskazują, że rezygnacja skarżącej z zatrudnienia była w sposób bezpośredni powiązana z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Wójt Gminy [...] i SKO w Warszawie pominęli zatem to, że w niniejszej sprawie została spełniona pozytywna przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy wynikająca z tego, że skarżącą po zakończeniu zatrudnienia, tj. od lutego 2023 r. nie podejmuje pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad J. M.. Wobec tego Wójt Gminy [...] i Kolegium wadliwie uznali, że skarżąca, w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jak i w dacie wydania decyzji pierwszoinstancyjnej, nie spełniała przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy dotyczących niepodejmowania pracy zarobkowej celem sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Wobec tego Sąd uznał, że organy orzekające w administracyjnym toku instancji wadliwie uznały, że należy odmówić skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, skoro w niniejszej sprawie stan faktyczny sprawy dowodzi tego, że w dacie wydawania decyzji przez organy obu instancji skarżąca spełniała przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy, w tym dotyczące rezygnacji, a później niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem J. M. jako osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. To zaś świadczy o naruszeniu przez Wójta Gminy [...] i SKO w Warszawie art. 17 ust. 1 ustawy, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Wójt Gminy [...] weźmie pod uwagę ocenę prawną zaprezentowaną w niniejszym wyroku. Organ wyjaśni aktualną, na dzień wydania decyzji, sytuację osobistą i rodzinną skarżącej w kontekście przesłanek z art. 17 ustawy. Jeżeli w toku rozpoznawania sprawy upłynie okres ważności orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności organ wyjaśni, czy zostało wydane kolejne orzeczenie o niepełnosprawności i na jaki okres. Organ przyjmie, że pobieranie przez skarżącą zasiłku dla bezrobotnych nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wobec treści art. 17 ust. 6 ustawy. Wójt wyjaśni, czy osoba wymagająca opieki lub osoba ją reprezentująca złożyły wniosek o świadczenie wspierające, o którym mowa w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429). W zależności od okoliczności sprawy organ podejmie w sprawie dalsze czynności lub wyda stosowny akt, który uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa. Jeżeli okoliczności niniejszej sprawy nie ulegną zmianie Wójt Gminy [...] przyjmie, że skarżąca spełniła do 31 grudnia 2023 r. wszystkie przesłanki z art. 17 ustawy, niezbędne do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. że do 31 grudnia 2023 r. powstało na jego rzecz prawo do tego świadczenia. Wówczas organ I instancji wyda decyzję w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o stan prawny ustawy obowiązujący do 31 grudnia 2023 r., zgodnie z art. 63 ust. 1 w zw. z art. 71 ustawy o świadczeniu wspierającym. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło