I SA/Wa 262/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędzia WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2013 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. M., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania J. S. - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2012 r., nr [...] odmawiającą przyznania zasiłku celowego specjalnego. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydent W., po rozpoznaniu wniosku J. S., decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...] odmówił przyznania mu świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł przeznaczonego na zakup leków, w wysokości [...] zł za [...]. W uzasadnieniu podkreślił, że w trakcie postępowania ustalono, iż J. S. mieszka z córką J. – która pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł z tytułu opieki nad ojcem – lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, a zadłużenie czynszowe mieszkania wraz z odsetkami i kosztami sądowymi wynosi ok. [...] tys. zł. Miesięczny dochód wnioskodawcy wynosi [...] zł i przewyższa 150 % kryterium dochodowe wskazane ustawą o pomocy społecznej. Ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego nie przysługuje mu pomoc w formie zasiłku celowego. Ponadto jest on współwłaścicielem w M. o wartości [...] zł. Organ uznał również, iż w przypadku nieruchomości J. S. nie ma zastosowania przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Wskazał też, że średnia wysokość zasiłku przyznanego przez OPS w pierwszym półroczu 2012 r. wynosiła [...] zł. Zaś na zakończenie swojej argumentacji przytoczył sygnatury akt ponad 20 spraw sądowych – podkreślając, że wszystkie skargi J. S. skierowane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zostały oddalone. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. S. podnosząc, że organ pierwszej instancji nie uwzględnił jego złej sytuacji zdrowotnej i życiowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy przytoczył treść przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), określających zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Zaznaczył, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Natomiast w myśl art. 3 ust. 4 ww. ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione tyko wówczas, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest udzielana osobom i rodzinom, które spełniają jednoznacznie dwa kryteria: kryterium dysfunkcji, o którym mowa w art. 7 cyt. ustawy - m.in. ubóstwo, bezrobocie, długotrwała lub ciężka choroba, niepełnosprawność, a także kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy. Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy o opiece społecznej od dnia 1 października 2009 r. kwota dochodu uprawniającego do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wynosi [...] zł dla osoby samotnie gospodarującej. Kolegium podniosło, że organ pierwszej instancji słusznie ustalił, iż dochód J. S. przekracza ww. kryterium dochodowe. Na jego dochód składa się emerytura wysokości [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Tę łączną sumę pomniejsza, stosownie do art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, kwota [...] zł, którą skarżący płaci tytułem alimentów na syna J. S.. W związku z tym organ pierwszej instancji zasadnie ustalił, że dochód J. S. wynosi [...] zł - co znacznie przekracza wskazane powyżej ustawowe kryterium dochodowe. Okoliczność ta jednak nie wyłącza możliwości uzyskania pomocy z pomocy społecznej. Wyjątek od powyżej zaprezentowanej zasady przewiduje art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (ust. 1), lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zaznaczyć należy, iż przepis ten jest oparty na uznaniu administracyjnym, gdyż pozostawia organowi administracji publicznej duży zakres swobody w ocenie, czy przyznanie pomocy w danej sytuacji jest uzasadnione okolicznościami sprawy, czy też zachodzą podstawy do odmowy uwzględnienia wniosku strony. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przyznanie zasiłku celowego na podstawie przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej może nastąpić tylko "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". A więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Na takim stanowisku stoi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 522/11. Następnie Kolegium wyjaśniło, iż organ administracji publicznej, prowadząc postępowanie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego ma obowiązek rozpoznania sprawy pod kątem występowania szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w ww. art. 41. Dodał, że w przedmiotowej sprawie Prezydent W. odmówił przyznania pomocy materialnej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na [...] – stwierdzając, iż w przypadku J. S. nie zachodzą szczególne przesłanki do udzielenia pomocy. Jego sytuacja nie jest szczególna na tle innych potrzebujących, których dochód nieznacznie przekracza kryterium i nie dysponują porównywalnymi zasobami i możliwościami przezwyciężania trudnej sytuacji. Tymczasem J. S. posiada nie tylko stały dochód w postaci emerytury oraz zasiłku pielęgnacyjnego, ale także majątek w M., poza tym może podjąć działania, które mogą przyczynić się do rozwiązania jego trudnej sytuacji życiowej. Kolegium stwierdziło również, że Prezydent W. przekonująco wykazał, iż udzielenie wnioskowanej pomocy nie mieści się w możliwościach pomocy społecznej. Podzieliło też stanowisko organu pierwszej instancji, który słusznie nie dopatrzył się zaistnienia w przedmiotowej sprawie szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w ww. art. 41 – poza tym zgodziło się z jego argumentacją, iż pomoc społeczna ma udzielać pomocy i wsparcia osobom najbardziej potrzebującym, a nie dostarczać świadczeń w wysokości wygodnej czy pożądanej przez osobę, która się o nią zwraca. Podsumowując Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja z dnia 27 września 2012 r. jest prawidłowa, a jej uzasadnienie jest wyczerpujące i przekonywujące. Natomiast J. S. w złożonym przez siebie odwołaniu nie wskazał na istnienie nowych dowodów i okoliczności, mogących podważyć zasadność zaskarżonej decyzji. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. S. zarzucając, że wydane w sprawie decyzje są wadliwe i nie uwzględniają jego sytuacji życiowej, finansowej i zdrowotnej, która jest krytyczna. Skarżący zaznaczył, że ma 70 lat, jest inwalidą I grupy i jest bardzo schorowany, po licznych operacjach. W tej sytuacji powinien mu być przyznany żądany przez niego zasiłek. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W. nie naruszają prawa. Na wstępie podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i ust. 2 powołanej ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W myśl natomiast art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc finansową, dochód skarżącego, wyliczony zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej, wyniósł zaś [...] zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazany dochód przekracza wysokość kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej, tj. [...] zł. Organy administracji publicznej rozpoznające niniejszą sprawę prawidłowo zatem uznały, że w związku z przekroczeniem przez skarżącego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, brak jest podstaw do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. W ocenie Sądu słusznie też stwierdzono, że w przypadku skarżącego nie zostały również spełnione przesłanki do przyznania zasiłku na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż powołany przepis wymaga dla przyznania specjalnego zasiłku celowego wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Chodzi więc o zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, których nie sposób przewidzieć, ani im zapobiec przy dołożeniu nawet najwyższej staranności, a które są najczęściej wynikiem szeregu niefortunnych wypadków. Muszą one mieć charakter wyjątkowy. Przesłanką warunkującą przyznanie pomocy w trybie art. 41 jest znajdowanie się w szczególnej sytuacji życiowej, nie zaś dochód wnioskodawcy. Z konstrukcji powołanego art. 41 wynika również, że decyzja podejmowana przez organ administracji publicznej na podstawie tego przepisu zależy od uznania administracyjnego. Oznacza to, co już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że organ nie ma obowiązku automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia, a zwłaszcza w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej, regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Zdaniem Sądu organy pomocy społecznej prawidłowo uznały, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu w art. 41 ustawy o pomocy społecznej i brak było podstaw do przyznania wnioskodawcy świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł przeznaczonego na [...]. Wskazać też należy, że ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżący uzyskuje stały, miesięczny dochód w postaci emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego, który wynosi [...] zł Posiada on ponadto majątek w M., którego wartość określona została na kwotę [...] zł. Córka skarżącego, prowadząca osobne gospodarstwo, z tytułu opieki nad nim pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł i - zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy – pomaga mu i partycypuje w opłatach za mieszkanie w wysokości [...] zł. Zgodzić się zatem trzeba z organami orzekającymi w sprawie, że w świetle przedstawionych okoliczności, sytuacja wnioskodawcy, znana organom od dawna, nie jest sytuacją wyjątkową i szczególną, uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Za zdarzenia o charakterze szczególnym, w rozumieniu powołanego wyżej art. 41 ustawy o pomocy społecznej, wbrew podnoszonym przez skarżącego twierdzeniom, nie można uznać konieczności zakupu lekarstw czy też zapłaty za usługę fryzjerską oraz przyznania talonów do sklepu na zakup artykułów spożywczych i chemicznych. Zgodzić się też trzeba z organami orzekającymi, że posiadając majątek o znacznej wartości (współwłasność nieruchomości w M. o wartości [...] zł) skarżący ma możliwość zadbania o poprawę swojej sytuacji finansowej. Podkreślić należy, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Zasiłek celowy nie może być podstawowym źródłem utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej, zwłaszcza w sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie - wnioskodawca przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy. Jak wskazały organy administracji publicznej OPS dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi i w pierwszej kolejności musi udzielić wsparcia osobom i rodzinom, których dochody są poniżej kryterium dochodowego. Nie może bowiem dochodzić do takich sytuacji, że osoby spełniające kryterium dochodowe spotkają się z odmową przyznania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które kryterium to przekraczają. W świetle powyższego stwierdzić należy, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji są zgodne z prawem. Zdaniem Sądu organy prawidłowo uznały, że w niniejszej sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, uprawniający skarżącego do otrzymania świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego i nie można zarzucić, że odmawiając wnioskowanego świadczenia, organy pomocy społecznej naruszyły granice uznania administracyjnego. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 oraz art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.