I SA/Wa 264/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I.J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi I.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie dodatku do zasiłku rodzinnego postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) przyznać prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...]. Skarżąca I.J. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie wszczętej jej skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o zmianie ostatecznej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego oraz odmowie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Wnioskodawczyni oświadczyła, że pozostaje w sześcioosobowym gospodarstwie domowym obejmującym czworo małoletnich dzieci, utrzymywanym z dochodów w wysokości ok. [...] miesięcznie pochodzących z świadczenia wychowawczego 500 plus ([...]), zasiłków i dodatków ([...]) oraz działalności gospodarczej męża skarżącej (dochód ok. [...] miesięcznie). Skarżąca podała, że jedyny składnik jej majątku stanowi w ramach współwłasności samochód osobowy rok prod. 1997 r. i wartości ok. [...] oraz oświadczyła, że jej zobowiązania i stałe wydatki obejmują: wynajem mieszkania ([...]), opłaty za media ([...]), przedszkole ([...]), radę rodziców ([...]). Wskazała, że jej mąż posiada zobowiązanie z tytułu kredytu na kwotę [...] oraz zaległości w ZUS – do spłaty [...]. Inne wydatki skarżącej związane są z edukacją dzieci (zielona szkoła – [...] rocznie, wycieczki szkolne – ok. [...]). Na wezwanie sądowe skarżąca wyjaśniła dodatkowo, że posiada dwa rachunki bankowe z saldem na dzień 2 kwietnia 2018 r. [...] oraz – [...]), a ponadto przedstawiła: wyciągi bankowe z okresu styczeń - marzec 2018 r., zestawienie wydatków dotyczących kosztów utrzymania dzieci, zestawienia z rachunków męża oraz elektroniczny wydruk z konta kredytowego męża wskazujący na zadłużenie w kwocie [...], kopię umowy z dnia 7 marca 2018 r. zawartej z ZUS w sprawie rozłożenia na raty należności z tytułu składek (aktualna wysokość raty – [...], spłata ostatniej raty – luty 2026 r.), oświadczenie męża o posiadanych indywidualnych rachunkach bankowych, zeznanie o wysokości osiągniętego w 2016 r. dochodu (niepodpisane), informacje od właściciela wynajmowanego lokalu o wysokości czynszu wraz z opłatami (grudzień 2017 r. na kwotę [...], styczeń 2018 r. – [...], luty – 2300 zł), zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. Skarżąca wyjaśniła, że rodzaj działalności gospodarczej prowadzonej przez męża (naprawa obuwia, dorabianie kluczy, wyrabianie pieczątek oraz sprzedaż wyrobów galanteryjnych) sprawia, że jest to działalność dochodowa sezonowo. Wnioskodawczyni szczegółowo opisała wydatki związane z utrzymaniem i edukacją dzieci (m.in. kupno używanej odzieży). Wnioskodawczyni wskazała również, że w sierpniu poniesie dodatkowe wydatki na zakup mebli z uwagi na dostosowanie pokoju do potrzeb dzieci w wieku szkolnym (zakup biurek). Oświadczyła również, że w okresach, w których ponosi większe wydatki na dzieci, korzysta z pomocy finansowej swojej matki (zaopatrzenie w artykuły spożywcze). Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Umorzenie postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest konsekwencją stwierdzonego braku podstaw prawnych do rozpoznania wniosku o prawo pomocy w powyżej wskazanym zakresie. Zainicjowana przez stronę sprawa mieści się w zakresie ustawowego zwolnienia z kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.. Oznacza to, że skarżąca w toku postępowania sądowego wszczętego jej skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nie będzie ponosić żadnych kosztów sądowych związanych ze swoją aktywnością procesową. Postępowanie w sprawie zwolnienia strony od kosztów sądowych należało więc umorzyć, gdyż jego prowadzenie w tym zakresie było zbędne (art. 249 a p.p.s.a.). Odnosząc się do wniosku I.J. w pozostałym zakresie (ustanowienia pełnomocnika procesowego) przez pryzmat przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stwierdzić trzeba, że zasługuje on na uwzględnienie. W świetle powołanego przepisu, ocena zasadności wniosku o prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego wymaga wykazania przez wnioskodawcę, jak wskazano powyżej, że samodzielne poniesienie przez niego kosztów działania takiego pełnomocnika doprowadzi do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i rodziny. Wykazanie tej okoliczności odbywa się nie tylko poprzez złożenie stosownych oświadczeń na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy, ale także – w przypadku, gdy sąd lub organ sądowy uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy – poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenie materiałów źródłowych, w oparciu o które organ sądowy dysponować będzie pełną wiedzą w zakresie możliwości finansowych wnioskodawcy (art. 255 p.p.s.a.). W oparciu o informacje przedstawione przez wnioskodawczynię organ sądowy rozpoznający przedmiotowy wniosek stwierdził, że skarżąca wykazała, iż źródła utrzymania prowadzonego przez nią sześcioosobowego gospodarstwa domowego stanowią: świadczenie wychowawcze 500+ ([...]), świadczenia rodzinne ([...]) oraz działalność gospodarcza męża skarżącej przynosząca dochód miesięczny w wysokości ok. [...] (dochód uśredniony), co daje łącznie dochód w wysokości ok. [...]. Deklarowana we wniosku o prawo pomocy wysokość dochodów męża mogła być uznana za prawidłową podstawę faktyczną przyjmowania ustaleń co do możliwości finansowych strony w zakresie partycypowania przez nią w kosztach procesu, gdyż znajduje potwierdzenie w materiałach źródłowych przedłożonych przez stronę na potrzebny postępowania w sprawie prawa pomocy. Stwierdzić trzeba, że aczkolwiek na okoliczność straty z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej strona przedstawiła jedynie niepodpisany przez podatnika wydruk zeznania podatkowego PIT-36 za rok 2016 r. i nie przedłożyła jednocześnie dokumentu poświadczającego złożenie zeznania podatkowego za rok 2016 organowi podatkowemu w wersji odpowiadającej przełożonemu wydrukowi, to jednocześnie w sposób zasługujący na akceptację wytłumaczyła nieprzedłożenie zeznania podatkowego męża za rok 2017 (brak upływu terminu do jego rozliczenia). Wysokość dochodów męża skarżąca udokumentowała zarazem przy pomocy innych środków dowodowych. Akta sprawy obejmują oświadczenie męża skarżącej o posiadaniu konta oszczędnościowego w [...] oraz kredytu w banku [...], zaś z przedstawionego elektronicznego zestawienia operacji na koncie osobistym w [...] wynika, że konto to zasilane jest środkami przelanymi przez posiadacza tego konta z [...], jak i wpłatami we wpłatomacie. Zauważyć trzeba, że co prawda akta sprawy dowodzą, iż przyznanie mężowi skarżącej limitu kredytowego w rachunku bankowym w [...] do kwoty [...] umożliwia dokonywanie na tym rachunku operacji nieznajdujących pokrycia w aktualnie zdeponowanych na nim środkach, to jednak kwota dostępnych środków w ramach udzielonego limitu wynosi aktualnie [...]. Jednocześnie dokonane w daniach 31 stycznia 2018 r. oraz 1 marca 2018 r. wpłaty gotówkowe we wpłatomacie na konto w [...] w wysokościach, odpowiednio [...] oraz [...], stanowią, zdaniem organu sądowego rozpoznającego wniosek o prawo pomocy, wystarczające wykazanie przez stronę, zgodnie z oświadczeniem złożonym w rozpoznawanym wniosku, wpływów do budżetu domowego strony z tytułu działalności gospodarczej męża wnioskodawczyni na miesięcznym poziomie ok. [...]. Oceniając następnie, czy z bieżących dochodów w wysokości ok. [...] skarżąca ma możliwość wygospodarowania środków na pokrycie kosztów działania radcy prawnego z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należało ustalić wysokość wydatków koniecznych gospodarstwa domowego skarżącej. W tym zakresie strona wykazała ponoszenie wydatków na wynajem mieszkania ([...] - luty 2018 r.) oraz spłatę należności z tytułu składek na ZUS – [...]. Uwzględniając w ramach wydatków koniecznych stałe opłaty edukacyjne (opłaty za przedszkole oraz radę rodziców w wysokości ok. [...]), stwierdzić należy, że skarżąca wykazała konieczność przeznaczania kwoty [...] na ww. cele związane z utrzymaniem koniecznym. Należy zgodzić się ze skarżącą, że wygospodarowanie z pozostałych do jej dyspozycji środków w wysokości [...], stanowiących jednocześnie źródło pokrycia wydatków na żywność dla sześcioosobowej rodziny, odzież, artykuły szkolne, leczenie czy eksploatację samochodu (struktura wydatków rodziny skarżącej ujawniona w opisach transakcji przeprowadzonych na przedstawionych rachunkach bankowych) na wydatki związane z opłaceniem przez nią we własnym zakresie usług prawniczych wiązać się będzie z ryzykiem uszczerbku utrzymania koniecznego. Nie można bowiem trać z pola widzenia, że ceny usług prawniczych, chociaż w każdym przypadku są przedmiotem zindywidualizowanych rozliczeń pełnomocnika z klientem, to jednak utrzymują się w Polsce na wysokim poziomie cenowym (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2016 r., II GZ 353/16). Zważyć trzeba i to, że środków niezbędnych do opłacenia kosztów działania pełnomocnika z wyboru skarżąca, nieposiadająca żadnego wartościowego majątku, w tym oszczędności czy mieszkania, nie może czerpać z żadnych innych źródeł, niż z bieżących dochodów. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w punkcie pierwszym postanowienia. Rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania w zakresie, w jakim dotyczyło ono zwolnienia od kosztów postępowania, podjęto na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 249a p.p.s.a. i art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.