I SA/Wa 2641/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2015 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], po rozpoznaniu odwołania W. M., decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego. Decyzja Kolegium została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. W. M. wnioskiem z dnia 30 kwietnia 2014 r. wystąpiła o przyznanie pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego na maj 2014 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] decyzją z dnia [...] maja 2014 r. odmówił W. M. przyznania pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego na miesiąc maj 2014 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że [...] rodzina wnioskodawczyni utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha fizycznych, w tym [...] ha przeliczeniowego, a dochód rodziny wynosi [...] zł miesięcznie. Gospodarstwo rolne nastawione jest na uprawę warzyw. Wszyscy członkowie rodziny są w wieku aktywności zawodowej i nie posiadają orzeczeń o stopniu niepełnosprawności. Podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] maja 2014 r. W. M. stwierdziła, że członkowie rodziny nie są zainteresowani pracą zarobkową poza własnym gospodarstwem rolnym, gdyż dochody uzyskiwane z produkcji warzyw oraz działalności gospodarczej mogą być wyższe niż wynagrodzenie z pracy proponowanej przez Wójta Gminy. Zgodnie z art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm., dalej u.p.s.) zasiłek okresowy przysługuje osobie samotnie gospodarującej i rodzinie, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego, stanowiąc, że okres, na jaki przyznawany jest zasiłek okresowy ustalany jest na podstawie okoliczności sprawy. Istotą zasiłku okresowego jest bowiem zależność od stanu, w którym znajduje się osoba, czy rodzina starająca się o zasiłek, przy czym zakłada się, że ma on pewien czasowy charakter. Czasowość zasiłku okresowego zakłada w świetle ogólnych celów pomocy społecznej, że stanie się on dla osoby pobierającej go jednym ze środków wykorzystywanych do zmiany sytuacji życiowej w kierunku, czy to uzyskania pracy i w związku z tym uzyskania źródła dochodu, czy poprawy stanu zdrowia. W świetle przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 4 u.p.s. celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zarazem pomoc społeczna powinna zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym przez działania w celu usamodzielnienia życiowego osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. W art. 4 u.p.s. nakłada jednak na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Chodzi o to, by pomoc społeczna była środkiem zmierzającym ostatecznie do wyjścia z kryzysowej sytuacji, czy to związanej ze stanem zdrowia i pogorszeniem się statusu majątkowego, czy ze stanem ubóstwa. Pomoc społeczna nie może zastąpić starań W. M. o poprawę warunków życia. Tymczasem rodzina W. M. korzystała ostatnio nieprzerwanie ze świadczeń pomocy społecznej uważając, że Ośrodek Pomocy Społecznej ma zapewnić jej środki finansowe na utrzymanie. Z dokumentów sprawy wynika, że niejednokrotnie pracownik socjalny przeprowadzał z W. M. rozmowy na temat ewentualnej aktywizacji zawodowej. Została jej przedstawiona również propozycja pracy, której nie przyjęła - pismo [...] z dnia [...] marca 2014 r. Jednocześnie możliwość podjęcia pracy z dniem [...] kwietnia 2014 r przez M. M. i J. M. została potwierdzona zaświadczeniami z dnia [...] marca 2014 r., wydanymi przez Powiatowy Urząd Pracy w [...]. Ponadto wnioskodawczyni wskazała, że rejestracja w Urzędzie Pracy członków rodziny, jako osób bezrobotnych, ma na celu staranie się o uzyskanie środków na podjęcie działalności gospodarczej, natomiast nie stanowi zainteresowania inną pracą. Takie stanowisko W. M. stanowi nieuzasadnione oczekiwanie na pomoc ze strony Państwa w sytuacji, gdy strona samodzielnie jest w stanie podjąć działania, które w konsekwencji przyczynią się do polepszenia warunków życia. Jednocześnie załączone orzeczenie Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. odmawiające zaliczenia W. M. do stopnia niepełnosprawności nie daje podstawy do udzielenia wnioskodawczyni zasiłku okresowego. Natomiast przedstawiane zaświadczenia i skierowania lekarskie nie uzasadniają niezdolności do pracy i nie są dowodem do korzystania z zasiłku okresowego. Przy czym stosownie do art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, stanowią podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Wobec czego poinformowano W. M., że świadczenie z pomocy może być uwzględnione po zatrudnieniu się przy pracach organizowanych przez Wójta Gminy. Na tę okoliczność w dniu [...] marca 2014 r. i [...] marca 2014 r. M. M. i córka J. M. złożyli w tutejszym Ośrodku oświadczenia o rezygnacji z podjęcia pracy przy pracach organizowanych przez Wójta Gminy. Oświadczenia o rezygnacji z pracy zostały również złożone Wójtowi Gminy [...] w dniu [...] marca 2014 r. i [...] marca 2014 r. Zatem w niniejszej sprawie organ stwierdził, że spełnienie kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 u.p.s. nie jest wystarczające do uznania, że zasiłek okresowy się należy, gdyż W. M. nie spełnia przesłanek zawartych w art. 7 u.p.s. Należy zaznaczyć, że rodzina wnioskodawczyni powinna w pierwszej kolejności wykorzystywać swoje środki i możliwości, a następnie ubiegać się o pomoc społeczną. Jednak z ustaleń organu wynika, że rodzina nie akceptuje pomocy w postaci pracy zarobkowej uważając, że sama się usamodzielni, poprzez działalność gospodarczą. Dołączone oświadczenie wraz z dokumentami W. M. z dnia [...] maja 2014 r. nie dają podstawy do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zasiłek okresowy. Jednocześnie, orzekając w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej bierze pod uwagę podstawowe zasady udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Wydatki zaplanowane w budżecie gminy na 2014 r. na zasiłki okresowe wynoszą [...] zł, a zrealizowane w wysokości [...] zł - czyli pozostała kwota [...]zł do wykorzystania w okresie późniejszym. W. M. korzystała długoterminowo z zasiłku okresowego, a w 2014 r. otrzymywała w styczniu, lutym i marcu. Ostatnia kwota zasiłku za miesiąc marzec 2014 r. wypłacona została w wysokości [...] zł. Od decyzji Kierownika odwołanie złożyła W. M., wnosząc o jej uchylenie. Wskazała, że odmowa podjęcia przez córkę zaproponowanej pracy była słuszna w okresie od kwietnia 2014 r. do 1 października 2014 r. ze względu na naukę, a przez odwołującą ze względu na ubieganie się o orzeczenie o niepełnosprawności. Mąż natomiast odmówił podjęcia zaproponowanej pracy ze względu na fakt, że od momentu posiadania gospodarstwa (1999 r.), dopiero w tym roku są normalne warunki do uprawy. Praca w pełnym wymiarze byłaby w ogólnym rozrachunku szkodliwa ekonomicznie. Zdaniem odwołującej pracownik socjalny błędnie ocenił sytuację rodziny, ponieważ nie występuje nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji i podniosło, iż podstawę materialno - prawną decyzji stanowi art. 38 u. p.s. zgodnie z którym zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie oraz możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. W rozpoznawanej sprawie należy też uwzględnić przepisy art. 3 ust. 1, 2, 3, 4 u.p.s. stanowiące zasady ogólne przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, a mianowicie że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i jest to pomoc mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych. Wynika więc że zasiłek okresowy nie ma charakteru stałego źródła dochodu. Zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązane są do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Natomiast art. 11 ust. 2 u.p.s. w przypadku braku współdziałania rodziny w tym także nieuzasadnionej odmowy podjęcia zatrudnienia daje podstawę do odmowy przyznania świadczenia. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji zebrał wyczerpująco materiał dowodowy i dokonał oceny sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej rodziny wnioskodawczym. Ocenił też, że argumenty wnioskodawczyni, które jej zdaniem usprawiedliwiają odmowę podjęcia zatrudnienia są nieuzasadnione. Wszyscy członkowie rodziny są w wieku aktywności zawodowej i są zdolni do podjęcia pracy. Nie ma orzeczeń ustalających stopień niepełnosprawności ani orzeczeń o niezdolności do pracy. Skoro odwołująca pisze, że cała rodzina chce się skupić na pracy we własnym gospodarstwie domowym i twierdzi, że z punktu widzenia ekonomicznego jest to korzystniejsze od podjęcia pracy, to nie ma przeszkód, aby takie działania podjąć. Ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje ośrodek, mogą być wówczas przeznaczone dla osób nie posiadających możliwości uzyskania jakiegokolwiek dochodu. Decyzja Kolegium stała się przedmiotem skargi W. M. do Wojewódzkiego Sadu administracyjnego w Warszawie. W obszernym uzasadnieniu skargi strona zakwestionowała prawidłowość zaskarżonej decyzji i przedstawiła argumenty na potwierdzenie przyznania jej wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w kwestionowanym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 38 ust. 1 pkt 2 u.p.s., który określa, że zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. W myśl art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Ocena zgodności z prawem zaskarżonych rozstrzygnięć wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w powołanej ustawie, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej, określonej w art. 2 ust. 1 u.p.s. Zgodnie z nią, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wskazać w tym miejscu również trzeba, że pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy. Z akt sprawy wynika, iż [...] rodzina wnioskodawczym utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha fizycznych, w tym [...] ha przeliczeniowego a dochód rodziny wynosi [...] zł miesięcznie i nie przekracza kryterium ustawowego na osobę w rodzinie. Gospodarstwo rolne nastawione jest na uprawę warzyw. Wszyscy członkowie rodziny są w wieku aktywności zawodowej i nie posiadają orzeczeń o stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] maja 2014 r. W. M. stwierdziła, że członkowie rodziny nie są zainteresowani pracą zarobkową poza własnym gospodarstwem rolnym, gdyż dochody uzyskiwane z produkcji warzyw oraz działalności gospodarczej mogą być wyższe od wynagrodzenia z pracy proponowanej przez Wójta Gminy. Wskazała, iż rejestracja w Urzędzie Pracy członków rodziny, jako osób bezrobotnych ma na celu wyłącznie staranie się o uzyskanie środków na podjęcie działalności gospodarczej, natomiast nie stanowi zainteresowania inną pracą. Przy czym pracownik socjalny wielokrotnie przeprowadzał z W. M. rozmowy na temat ewentualnej aktywizacji zawodowej. Stronie została przedstawiona również propozycja pracy, która nie została przyjęta, co potwierdza pismo [...] z dnia [...] marca 2014 r. Natomiast fakt możliwości podjęcia pracy z dniem [...] kwietnia 2014 r przez męża wnioskodawczyni i jej córkę J. M. został potwierdzony zaświadczeniami z dnia [...] marca 2014 r., wydanymi przez Powiatowy Urząd w [...]. Okoliczność tą potwierdza złożenie w dniu [...] marca 2014 r. i [...] marca 2014 r. przez M. M. i J. M. oświadczenia o rezygnacji z podjęcia pracy zaproponowanej przez Wójta Gminy. W tych okolicznościach zaprezentowane stanowisko skarżącej uznać należy za nieuzasadnione oczekiwanie na pomoc ze strony Państwa w sytuacji, gdy wnioskodawczyni wraz z rodziną są w stanie podjąć samodzielne działania, które w konsekwencji przyczynią się do polepszenia ich warunków życia. Wobec czego organy słusznie zauważyły, że pomimo spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 u.p.s., zasiłek okresowy W. M. się nie należy z powodu nie spełnienia przesłanek zawartych w art. 7 u.p.s. Pomoc społeczna ma bowiem udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Z całą stanowczością podkreślić należy, że ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest więc aktywizacja świadczeniobiorców. Zaakcentowania wymaga, że pomoc przyznawana na podstawie omawianej ustawy – bez względu na jej rodzaj – ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Wobec czego obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji, pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna, bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia, bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 u.p.s. Natomiast w niniejszej sprawie wnioskodawczyni i jej rodzina odmówili współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, poprzez niepodjęcie proponowanej pracy. Jednocześnie wskazali, że trudną sytuację życiową są w stanie rozwiązać sami poprzez dochody uzyskane z pracy we własnym gospodarstwie. Zatem w tych okolicznościach sprawy i wobec zaprezentowanego stanowiska skarżącej dotyczącego możliwości uzyskania wystarczających środków do życia z gospodarstwa rolnego wskazać należy, iż rodzina wnioskodawczyni powinna w pierwszej kolejności wykorzystywać własne środki i możliwości, a następnie ubiegać się o pomoc społeczną. Podkreślić należy, że brak podjęcia przez skarżącą i jej rodzinę proponowanej przez organ pracy oznacza brak współpracy z organem. Ponadto jeśli skarżąca twierdzi, że jest w stanie z gospodarstwa uzyskać dochód wyższy niż z proponowanej przez organ pracy to może to oznaczać tylko to, iż jest ona w stanie samodzielnie rozwiązać swoją trudną sytuację. W niniejszej sprawie Ośrodek Pomocy Społecznej wskazał również na ograniczoną kwotę środków bowiem wydatki zaplanowane w budżecie gminy na 2014 r. na zasiłki okresowe wynoszą [...] zł, a zrealizowane w wysokości [...] zł - czyli pozostała kwota [...] zł jest do wykorzystania w okresie późniejszym. W. M. korzystała długoterminowo z zasiłku okresowego, a w roku 2014 r. otrzymywała pomoc w styczniu, lutym i marcu. Ostatnia kwota zasiłku za miesiąc marzec 2014 r. została wypłacona w wysokości [...] zł. W ocenie Sądu nie można zatem zarzucić organom orzekającym w sprawie naruszenia przepisów prawa materialnego ani też przepisów procesowych w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Sąd uznał, że w toku postępowania administracyjnego zebrano w sposób wyczerpujący materiał dowodowy pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty, a nadto prawidłowo go oceniono, uzasadniając przy tym w sposób przekonywujący zajęte w sprawie stanowisko. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.