I SA/Wa 2646/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2022 r. nr KOA/3247/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej organ lub Kolegium) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. H. M. pismem z dnia 22 lutego 2022 r. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowanej opieki nad mężem G. M.. Decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] Wójt Gminy [...], w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy - co było wynikiem uchylenia przez Kolegium zaskarżonej decyzji, odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazując m. in. brak związku pomiędzy niepodejmowaniem przez H. M. zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła H. M.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ przywołał przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 dalej u.ś.r.). Następnie wskazał za Naczelnym Sądem Administracyjnym, odnosząc się do okoliczności pobierania przez renty, że prawidłowa wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. i tym samym rozwiązanie problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalno- rentowego winny prowadzić do umożliwienia osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Faktyczna i prawna możliwość zawieszenia przez H. M. prawa do renty pozostaje jednak bez wpływu na możliwość przyznania jej przedmiotowego świadczenia. W stanie faktycznym sprawy nie zaistniała bowiem przesłanka podstawowa, określona zapisem art. 17 ust. 1 ustawy, a jest nią: niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Nie można bowiem pomijać, że przesłanką przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie przez wnioskodawców opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. W przedmiotowej sprawie zaś bierność zawodowa skarżącej zaczęła się już w lutym 2021 r., kiedy to z dniem 11 lutego 2021 r. doszło do rozwiązania łączącej ją z pracodawcą umowy o pracę z uwagi na upływ czasu na jaki została ona zawarta. Natomiast znaczny stopień niepełnosprawności jej męża ustalony został dużo później, bowiem dopiero w dniu [..] grudnia 2021 r. Na podstawie poprzedniego orzeczenia, którym ustalono umiarkowany stopień niepełnosprawności G. M., mimo braku wymogu stałej lub długotrwałej pomocy, H. M. już nie pracowała. Oznacza to, że skarżąca nie pracowała już od 8 miesięcy przed datą orzeczenia przyznającego znaczny stopień niepełnosprawności jej mężowi. Nadto wymagający opieki G. M. posiada sześcioro dzieci, w wieku od 23 lat do 34 lat, na których także ciąży względem niego ustawowy obowiązek alimentacyjny i co jest istotne dwie z córek zamieszkują w tym samym budynku ze skarżącą i jej mężem. Z treści kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że mąż skarżącej jest w stanie samodzielnie się komunikować, nie wynika by nie był samodzielny w toalecie, jak i w wykonywaniu czynności higienicznych, oraz by nie był w stanie samodzielnie spożyć posiłki i co niezwykle ważne - nie jest osobą leżącą. Skarżąca bowiem: podaje leki, przygotowuje posiłki, pierze, sprząta, robi zakupy, wozi do lekarzy, zakłada buty i skarpetki. Zatem zakres sprawowanej opieki - co potwierdza kwestionariusz - w ocenie Kolegium nie wyklucza możliwości podjęcia przez H. M. zatrudnienia. Stan zdrowia jej niepełnosprawnego męża, mimo stwierdzonej konieczności wsparcia innych osób, pozwala na kilkugodzinne, samodzielne funkcjonowanie w domu, a co za tym idzie czas sprawowanej przez H. M. opieki nie musi być w pełnym, całodniowym wymiarze. Powyższe przyjęcie uprawnione jest także z uwagi na fakt ewentualnej, obiektywnej możliwości sprawowania, czy też współdzielenia, opieki nad podopiecznym przez zobowiązane alimentacyjnie dzieci, z których dwoje zamieszkuje w tym samym budynku co skarżąca i jej wymagający opieki mąż. W tym stanie fatycznym i prawnym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] orzekło jak w sentencji. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła H. M.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: - art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego G. M. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, - o art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego G. M. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem, - przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2020 r., że niepełnosprawny G. M., pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie wymaga stałej opieki swojej żony. Wniosła również o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w świetle wyżej przedstawionych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Na wstępie wskazać należy, że prawidłowe jest stanowisko Kolegium, iż w świetle aktualnego orzecznictwa kwestia pobierania przez H. M. świadczenia rentowego nie może stanowić wyłącznej podstawy orzekania o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie należy zauważyć, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przywołanego wyżej unormowania wynika, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, a jednocześnie opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę na osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Z tego też względu związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. W sytuacji, gdy opieka nie nosi cech stałej lub długotrwałej taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji lub niepodejmowania z zatrudnienia a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną. Konieczne jest więc ustalenie wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy (zob. Wyrok WSA w Łodzi z 27 kwietnia 2022r., II SA/Łd 1019/21, te i następne przywołane orzeczenia publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie bezsporne jest, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. Z orzeczenia wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od [...] października 2021 r. i został wydany na czas oznaczony do [...] grudnia 2023 r. Bezsporne jest również to, że skarżąca opiekuje się mężem. Okolicznością sporną w niniejszej sprawie jest natomiast to, czy zakres opieki skarżącej nad mężem jest tego rodzaju, że wyklucza podjęcie przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z treści wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia skarżącej z 26 stycznia 2022 r. wynika, że mąż skarżącej ma [...] lat i mieszka razem ze skarżącą. W tym samy domu mieszkają również dwie córki podopiecznego. Mąż skarżącej choruje na [...]. Jednak samodzielnie się porusza, nie jest pieluchowany, wychodzi w towarzystwie żony na spacery oraz do kościoła. Opieka skarżącej nad mężem polega na: podawaniu leków, przygotowywaniu posiłków, przygotowywaniu ubrań i pomocy w zakładaniu butów i skarpetek, wykonywaniu ćwiczeń fizycznych, mierzeniu ciśnienia, towarzyszeniu mężowi w wizytach lekarskich, robieniu zakupów, sprzątaniu, pomocy w ćwiczeniach ruchowych, załatwianiu spraw urzędowych. Wskazać jednak należy, że są to czynności, które nie wymagają stałej obecności skarżącej w domu. Z załączonego do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego formularza czynności wykonywanych podczas opieki wynika, że część z nich składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie itp.) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). W judykaturze wskazuje się także, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Zatem przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki wykazuje on gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej . W ocenie Sądu powyższy zakres opieki sprawowanej przez skarżącą potwierdza przyjęte w zaskarżonych decyzjach stanowisko, że nie stanowi on przeszkody dla podjęcia zatrudnienia przez skarżącą chociażby w niepełnym wymiarze czasu. Brak jest zatem spełnienia wymogu istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaną opieką nad mężem, a ściślej mówiąc pomiędzy zakresem i częstotliwością sprawowanej opieki skarżącej nad niepełnosprawnym mężem a niemożnością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sposób sprawowanej opieki na to nie pozwala skarżącej. Skarżąca sprawuje opiekę nad mężem codziennie, ale nie przez całą dobę i w sposób ciągły. Tym samym należy uznać, że w niniejszej sprawie organy prawidłowo oceniły, że czasokres, jak też zakres czynności opiekuńczych realizowanych osobiście przez skarżącą, nie wykluczałby możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Abstrahując więc od tego, że skarżąca od pewnego czasu nie wykazuje jakiejkolwiek aktywności zawodowej, to nawet gdyby skarżąca wykazała realny zamiar podjęcia zatrudnienia, to okoliczność, że może je godzić ze sprawowaniem opieki nad mężem – zważywszy na możliwość współdzielenia tej opieki także przez wspólnie z nią mieszkające córki oraz pozostałe dzieci (na których również ciąży obowiązek alimentacyjny), wykluczałaby możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślenia również wymaga za organami orzekającymi, że skarżąca pracowała na podstawie umowy o pracę na czas oznaczony do dnia 11 lutego 2021r., która to umowa rozwiązała się z upływem okresu na jaki została zawarta. Legitymuje się także orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] września 2021 r., którym została uznana za niezdolną do pracy do [...] września 2022 r. Zaś decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. została jej przyznana. renta z tytułu niezdolności do pracy do dnia [...] września 2022 r. Biorąc pod uwagę, powyższą koicydencję zdarzeń oraz datę uzyskania przez jej męża orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również datę powstania u niego tej niepełnosprawności, należy uznać, że również z tych powodów "rezygnacja z zatrudnienia" lub też jego "niepodejmowanie" w jej przypadku nie pozostawało w związku z przyczynowo- skutkowym z koniecznością zapewnienia opieki mężowi. Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu dla osoby, która nie odnajduje się w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, a jest nim zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. W sytuacji więc, gdy sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, jak np. brak pracy czy stan zdrowia, świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki. Nie ma podstaw, by pomoc w opiece była w tych okolicznościach finansowana ze środków publicznych. Nie można dopuszczać do sytuacji, że dana osoba, będąc prawnie zobowiązaną, nie wypełnia swoich obowiązków, a obowiązki te za nią przejmuje Państwo (w postaci przyznania świadczenia pielęgnacyjnego). Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że w sprawie bezsporna jest okoliczność uzyskania przez G. M. orzeczenia o niepełnosprawności wydanego [...] grudnia 2021 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 z późn. zm.), z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia mężowi skarżącego stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ww. ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym stałą i długotrwałą opiekę. I to organy w niniejszej sprawie uczyniły. W związku z powyższym w ocenie Sądu rozstrzygnięcie dokonane przez Kolegium mieści się w granicach prawa z uwagi na poprawną ocenę braku wystąpienia łącznie wszystkich przesłanek wymaganych przez przepisy do przyznania wnioskowanego świadczenia. Przeprowadzone w sprawie postępowanie nie było obarczone wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W ocenie Sądu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ II instancji wyprowadził merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej, a nie dowolnej, oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Z powyższych względów zarzuty skargi należy uznać za niezasadne. Sąd dostrzega, że obiektywnie sytuacja życiowa skarżącej jest trudna, jednakże organ administracji rozstrzygając niniejszą sprawę jest ograniczony ściśle ustalonymi kryteriami ustawowymi określonymi w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie działa w ramach uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, z uwagi na bezzasadność podniesionych przez skarżącą zarzutów, przy jednoczesnym braku okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na wniosek skarżącej, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.