I SA/Wa 2653/22
WyrokWSA w Warszawie2024-06-11
Skład orzekający: Anna Falkiewicz-Kluj, Jolanta Dargas, Kamil Kowalewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy przeznaczenie nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele użyteczności publicznej (plac miejski, parking ogólnodostępny) wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku dekretowego o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz dotychczasowego właściciela lub jego następców prawnych?Ratio decidendi
Sąd podzielił stanowisko Komisji, że przeznaczenie nieruchomości w planie miejscowym na cele publiczne, takie jak plac miejski i ogólnodostępny parking podziemny, wyklucza możliwość pogodzenia tego przeznaczenia z korzystaniem z gruntu przez dotychczasowego właściciela lub jego następców prawnych w sposób wyłączny, co jest atrybutem prawa użytkowania wieczystego. W związku z tym, Komisja prawidłowo uchyliła decyzję o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego z powodu naruszenia przesłanki planistycznej z art. 7 ust. 2 Dekretu z dnia 26 października 1945 r.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich, która uchyliła decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 2013 r. o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego na rzecz skarżących oraz odmówiła ustanowienia tego prawa. Komisja uznała, że pierwotna decyzja naruszała art. 7 ust. 2 Dekretu z dnia 26 października 1945 r., ponieważ przeznaczenie nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na plac miejski i ogólnodostępny parking podziemny wyklucza możliwość pogodzenia tego z wyłącznym korzystaniem z gruntu przez spadkobierców dawnych właścicieli. Skarżący zarzucili błędną wykładnię przepisów i naruszenie procedury.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) sędzia WSA Jolanta Dargas asesor WSA Kamil Kowalewski Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. D., E. R., B. R., T. R., Z. S. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 14 września 2022 r. nr KR VI R 20/22 w przedmiocie prawa użytkowania wieczystego oddala skargę.
Zaskarżoną decyzją Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich, dalej "Komisja", z 14 września 2022 r., sygn. akt KR VIR 20/22:
-uchylono decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 29 października 2013 r., nr 437/GK/DW/2013 w całości (pkt 1),
-odmówiono A. D., E. R., Z. S., B. R. i T. R. ustanowienia na ich rzecz prawa użytkowania wieczystego gruntu o powierzchni [...] m2, położonego w [...] przy PI. [...] (uprzednio ul. [...] i ul. [...]), stanowiącego działki ewidencyjne nr: [...], [...], [...] i [...] z obrębu [...], dla którego Sąd Rejonowy dla [...] w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], dawne oznaczenie wykazem hipotecznym nr [...], dalej "nieruchomość".
-uchylono decyzję Zarządu Dzielnicy [...] [...] z dnia 10 grudnia 2014 r., nr 29/2014, w części w jakiej orzeczono o nieodpłatnym przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego:
-A. D. w udziale wynoszącym [...] części gruntu,
-E. R. w udziale wynoszącym [...] części gruntu,
-Z. S. w udziale wynoszącym [...] części gruntu,
-B. R. w udziale wynoszącym [...] części gruntu,
-T. R. w udziale wynoszącym [...] części gruntu, w prawo własności wyżej opisanej nieruchomości gruntowej, położonej w [...] przy PI. [...] (uprzednio ul. [...] i ul. [...]) w zakresie dotyczącym działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] i [...] z obrębu [...].
Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.
Komisja, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 9 marca 2017 r .o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich , wydanych z naruszeniem prawa (D.U. 2021, poz. 795)., dalej "ustawa z 9 marca 2017 r.", postanowieniem z dnia 12 czerwca 2017 r. wszczęła z urzędu postępowanie w sprawie o sygn. akt R 5/17, a dotyczącej decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 29 października 2013 r., nr 437/GK/DW/2013, ustanawiającej użytkowanie wieczyste w stosunku do działek nr: [...], [...], [...] i [...] z obrębu [...], położonych w [...] przy PI. [...] (uprzednio ul. [...] i ul. [...]), dla których Sąd Rejonowy dla [...] w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], dawne oznaczenie wykazem hipotecznym nr [...]. Postanowienie to zostało ogłoszone na stronie podmiotowej urzędu obsługującego Ministra Sprawiedliwości (www.gov.pl/sprawiedliwosc) w zakładce Komisja Weryfikacyjna w dniu 12 czerwca 2017 r.
Postanowieniem z dnia 21 września 2017 r. Komisja połączyła do wspólnego rozpoznania sprawy dotyczące: decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 29 października 2013 r., nr 436/GK/DW/2013, sygn. akt R 6/17, decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 29 października 2013 r., nr 437/GK/DW/2013, sygn. akt R 5/17, oraz decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 21 listopada 2012 r., nr 504/GK/DW/2012, sygn. akt R 7/17.
Decyzją z dnia 14 listopada 2017 r., sygn. akt R 5/17, Komisja m.in. na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. uchyliła decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 29 października 2013 r., nr 437/GK/DW/2013 i umorzyła postępowanie przed Prezydentem m.st. Warszawy.
Od powyższej decyzji Komisji skargi w dniu 15 grudnia 2017 r. wnieśli: A. D., B. R., T. R., Z. S. i E. R., wnioskując o jej uchylenie.
Następnie od powyższej decyzji Komisji skargę w dniu 28 grudnia 2017 r. wniosło [...], wnioskując o uchylenie wskazanych w skardze fragmentów jej uzasadnienia.
Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 74/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Komisji z dnia 14 listopada 2017 r. W jego uzasadnieniu wskazano, że Komisja, wydając zaskarżoną decyzję, w sposób rażący naruszyła art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 marca 2017 r., albowiem w dacie jej wydania przedmiotowy artykuł nie dawał Komisji kompetencji do uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej i jednoczesnego umorzenia powstępowania dekretowego przed Prezydentem m.st. Warszawa.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną w dniu 8 września 2019 r. wniosła Komisja, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Wyrokiem z dnia 25 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 2772/19, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Komisji.
Ponownie rozpoznając sprawę Komisja ustaliła, że nieruchomość położona w [...], w dzielnicy [...], przy dawnej ul. [...] i ul. [...] (aktualnie [...]) składa się obecnie z czterech działek ewidencyjnych położonych w obrębie [...], tj. z: dz. ew. nr [...], dz. ew. nr [...], dz. ew. nr [...] i dz. ew. nr [...]. Nieruchomość ta miała powierzchnię [...] m2. Prowadzono dla niej księgę hipoteczną "[...]". Obecnie Sąd Rejonowy dla [...] w [...] prowadzi dla wszystkich ww. działek ewidencyjnych księgę wieczystą nr [...].
Działka ew. nr [...] ma powierzchnię [...] m2, a działka ew. nr [...] ma powierzchnię [...] m2. Zostały one wydzielone z działki ew. nr [...], decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z [...] sierpnia 2009 r., nr [...]. Uprzednio Sąd Rejonowy dla [...] w [...] prowadził dla nich księgę wieczystą nr [...].
Działka ew. nr [...] ma powierzchnię [...] m2, a działka ew. nr [...] ma powierzchnię [...] m2. Zostały one wydzielone z działki ew. nr [...], decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...]. Uprzednio Sąd Rejonowy dla [...] w [...] prowadził dla nich księgę wieczystą nr [...].
Wszystkie ww. działki ewidencyjne nie są obciążone prawami osób trzecich o charakterze rzeczowym i w prowadzonej dla nich księdze wieczystej brak jest wpisu o ustanowieniu w stosunku do nich użytkowania wieczystego. Jako ich właściciela księga wieczysta nr [...] wskazuje [...].
Przed wybuchem II wojny światowej na niniejszej nieruchomości znajdował się obiekt składający się z dwóch budynków frontowych i oficyny prawej, a wybudowany w latach 1890-1898. W wyniku działań wojennych został on zniszczony całkowicie - VII kategoria zniszczeń. Obecnie przedmiotowe działki są niezabudowane.
Działki ewidencyjne nr: [...], [...], [...] i [...] nie zostały wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego, nie figurują w wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz nie zostały wyznaczone do włączenia do tej ewidencji.
W dniu wydania decyzji reprywatyzacyjnej z 29 października 2013 r., nr 437/GK/DW/2013, jak i obecnie, działki ewidencyjne nr: [...], [...], [...] i [...] objęte były uchwałą nr [...] Rady Miasta [...] [...] z [...] listopada 2010 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w rejonie [...] (Dz. U. Woj. Maz. z 2010 r. Nr [...], poz. [...]); zwanej dalej "Planem".
Jak wynika z rysunku planu stanowiącego załącznik numer jeden do Planu (zwanego dalej: "załącznik nr 1", ww. działki ewidencyjne znajdują się w strefie oznaczonej w tej uchwale symbolem [...]. Teren ten składa się dodatkowo z 7 działek ewidencyjnych o nr: [...], [...], [...],[...],[...], [...], [...] oraz z części działki ew. nr [...].
W ramach przepisów ogólnych Planu z dnia 9 listopada 2010 r. stwierdzono, że m.in. teren [...] jest terenem inwestycji celu publicznego (§ 4 ust. 2).
Ustalono ochronę i kształtowanie ładu przestrzennego:
-m.in. w zakresie kompozycji funkcjonalno-przestrzennej poprzez zachowanie istniejących oraz wykształcenie nowych przestrzeni publicznych o prestiżowym w skali miasta znaczeniu, w tym placu miejskiego przed głównym wejściem do budynku [...] - teren [...] zgodnie z rysunkiem planu (§ 5 ust. 1 pkt 1 lit. d Planu z dnia [...] listopada 2010 r.),
-m.in. w zakresie zagospodarowania terenu poprzez: zagospodarowanie przestrzeni publicznych w sposób nadający im reprezentacyjny charakter w skali miasta - zgodnie z zasadami określonymi w § 9 i przepisami szczegółowymi dla terenów [...] (§ 5 ust. 1 pkt 3 lit. a Planu),
-m.in. w zakresie zagospodarowania terenu poprzez zaspokojenie potrzeb parkingowych przy uwzględnieniu ograniczeń w dostępności centrum miasta dla samochodów osobowych — zgodnie z przepisami szczegółowymi dla terenów (§ 5 ust. 1 pkt 3 lit. c Planu).
Stwierdzono, że przestrzenią publiczną na obszarze planu jest m.in.: plac miejski - teren oznaczony symbolem [...] (§ 9 ust. 1 pkt 2 Planu z dnia [...] listopada 2010 r.). W obrębie wymienionym w § 9 ust. 1 m.in. nakazano rozgraniczenie ruchu kołowego i pieszego (§ 9 ust. 2 pkt 1 Planu z dnia [...] listopada 2010 r.). Teren oznaczony symbolem [...] określono jako teren służący organizacji imprez masowych oraz ustalono realizację podziemnego parkingu publicznego pod placem miejskim [...] wraz z wjazdami i wyjazdami poprzez ogólnodostępny przejazd podziemny (§11 ust. 3 i §12 ust. 5 pkt 6 Planu ).
W przepisach szczegółowych dla poszczególnych terenów dla strefy oznaczonej symbolem [...] przewidziano przeznaczenie podstawowe: komunikacja piesza - plac miejski, przeznaczenie uzupełniające: parking podziemny (§ 24 ust. 1 pkt 1 i 2 Planu z dnia [...] listopada 2010 r.).
Ustalono urządzenie placu miejskiego poprzez: wykonanie nowej posadzki, przy czym na części powierzchni placu oznaczonej na rysunku planu jako posadzka wymagająca indywidualnego opracowania obowiązują przepisy § 9 ust. 2 pkt 6, realizację w części centralnej zespołu fontann, przy czym:
-zakazuje się realizacji zagłębionych lub wyniesionych w stosunku do poziomu placu zbiorników wodnych,
-nakazuje się, by urządzenia wodne zamontowane były w poziomie posadzki placu,
- realizację nowego oświetlenia - oprócz kandelabrów usytuowanych wzdłuż elewacji [...] - w formie lamp umieszczonych w posadzce placu, ewentualnie umieszczonych na elewacjach otaczających budynków,
- przystosowanie zagospodarowania placu na potrzeby organizacji imprez masowych (§ 24 ust. 2 pkt 1 Planu z dnia [...] listopada 2010 r.).
Zakazano realizacji ogrodzeń (§ 24 ust. 2 pkt 19 Planu z dnia [...] listopada 2010r.). Z załącznika nr 1 nie wynika, aby przewidziano jakiekolwiek ograniczenia dla zasięgu przewidywanego placu. Tak więc ma on objąć całą strefę oznaczoną symbolem [...], tj. [...] ww. działek ewidencyjnych i część dz. ew. nr [...].
Ustalono również dla tej strefy realizację: podziemnego parkingu ogólnodostępnego o maksymalnym zasięgu zgodnym z rysunkiem planu (§ 24 ust. 2 pkt 7 Planu) i ogólnodostępnego przejazdu podziemnego pod powierzchnią placu o przebiegu zgodnym z rysunkiem planu (§ 24 ust. 2 pkt 8 Planu). Dla parkingu podziemnego w strefie oznaczonej symbolem [...] ustalono: a) realizację maksymalnie trzech kondygnacji podziemnych, b) realizację w kondygnacji "-1" minimum [...] miejsc postojowych dla autokarów, c) realizację niezbędnych urządzeń wentylacyjnych oraz ewakuacyjnych, takich jak klatki schodowe i windy w obrysie zabudowy otaczającej, zgodnie z przepisami szczegółowymi dla terenów [...] [...], realizację w kondygnacji "-1" publicznych toalet służących między innymi obsłudze uczestników imprez masowych organizowanych na placu miejskim,
- dopuszczono realizację przejazdów między parkingiem oraz parkingami w obrębie terenów [...] i [...] (§ 24 ust. 2 pkt 9 Planu).
Z załącznika nr 1 wynika, że przewidywany parking ma obejmować całą strefę oznaczoną symbolem [...].
W pkt 1 Załącznika nr 3 do Planu "[...]", (zwanym dalej: Załącznik nr 3), wskazano, że sposób realizacji inwestycji zapisanych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego w rejonie [...] w [...] z zakresu infrastruktury technicznej i innych należy do zadań własnych [...]. Nadto stwierdzono, iż realizacja projektu planu jest bardzo kosztowna. Określone w prognozie wartości są wielkościami szacunkowymi i w przyszłości mogą odbiegać od rzeczywistych.
Aktualnie [...] realizuje inwestycję pod nazwą "[...]". Stanowi ona inwestycję celu publicznego, a zarazem ma służyć wykonaniu przepisów Planu. Została ona ujęta w Wieloletniej Prognozie Finansowej [...] na lata 2017-2045 z dnia 15 grudnia 2016 r. (dalej: Prognoza), a dysponentem środków przewidzianych na jej wykonanie został [...] Zarząd Rozbudowy Miasta. Działki ew. nr: [...], [...], [...] i [...] są dla [...] niezbędne dla realizacji niniejszej inwestycji. W samej Prognozie na wykonanie przedmiotowego zadania przewidziano przy tym łączne nakłady finansowe w wysokości [...] zł, w tym na budowę placu centralnego przed [...] z parkingiem podziemnym nakłady w kwocie [...] zł (załącznik nr 2 do Prognozy, Lp.: 1.3.2. [...] i 1.3.2. [...]).
Objęcie gruntu położonego przy ul. [...] i ul. [...] w posiadanie przez Gminę [...] nastąpiło na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1946 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji w sprawie obejmowania gruntów przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. z 1948 r. Nr 6, poz. 43) w dniu 16 sierpnia 1948 r., tj. z dniem ukazania się ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...].
Pierwotnymi współwłaścicielami nieruchomości, zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] kwietnia 2004 r., L.dz. [...], byli A. K. i T. K. w częściach równych, niepodzielnie.
Prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] maja 1991 r., sygn. akt [...], stwierdzono, że spadek po T. K. nabyły: L. K., B. R. i Z. S. po [...] części spadku.
Prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] maja 1997 r., sygn. akt [...], stwierdzono, że spadek po L. K. nabył w całości T. R..
Prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] stycznia 2007 r., sygn. akt [...], stwierdzono, że spadek po A. K. nabyły w zakresie nieobjętym wspólnością majątkową: H. L., L. D. i K. M. w [...] części każda z nich, zaś w zakresie objętym wspólnością majątkową wyłącznie L. D. i K. M. w [...] części spadku każda z nich.
Prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] lutego 1995 r., sygn. akt [...], stwierdzono, że spadek po L. D. nabył A. D. w całości.
Prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] października 2009 r., sygn. akt [...], stwierdzono, że spadek po H. L. nabyli K. M. i A. D. po [...] części spadku każde z nich.
Na podstawie testamentu z dnia [...] listopada 1995 r. K. M. wyznaczyła E. R. powiernikiem i wykonawcą swego testamentu. Nadto przekazała E. R. całość swego majątku na następujące cele: sprzedaż według uznania powiernika, spłacenie długów i wydatków związanych z pogrzebem oraz sporządzeniem testamentu, podzielenie spadku pomiędzy dzieci powiernika, jeśli ta umrze w przeciągu 30 dni po śmierci testatorki. Testatorka zmarła w dniu [...] kwietnia 2009 r.
Orzeczeniem Sądu Najwyższego w [...] [...] z dnia [...] października 2009 r., nr akt [...], stwierdzono, że kuratorem masy spadkowej po zmarłej K. M. została ustanowiona E. R..
Prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] maja 2012 r., sygn. akt [...], stwierdzono, że podlega uznaniu za skuteczne na obszarze Polski, z wyłączeniem nieruchomości położonych w Polsce, orzeczenie Sądu Najwyższego w [...] [...] ([...]) z dnia [...] października 2009 r., nr akt [...], stwierdzające, że kuratorem masy spadkowej przy istnieniu testamentu po zmarłej w dniu [...] kwietnia 2009 r. K. M. została ustanowiona E. R..
Po zakończeniu II wojny światowej [...]. W. B. utrzymywał kontakty z właścicielami nieruchomości hipotecznej i reprezentował ich m.in. w sprawie o przywrócenie posiadania należącej do nich nieruchomości przy dawnej ul. [...] i ul. [...] w [...].
W dniu [...] października 1946 r. [...]. W. B. został zatrzymany przez Wydział Śledczy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego do dyspozycji Naczelnej Prokuratury Wojskowej. Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 1947 r. Nr [...] skazany został na [...] lat pozbawienia wolności. Wyrok ten został skrócony do [...] lat z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres dwóch lat. W dniach od [...] października 1946 r. do [...] października 1949 r. przebywał on w zakładzie karnym. Okres pozbawienia praw publicznych i obywatelskich praw honorowych upłynął z dniem [...] października 1951 r.
Uchwałą z dnia [...] listopada 1946 r. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła zastępcę [...]. W. B. w osobie adw. S. J.. W dniu [...] grudnia 1946 r. funkcjonariusze Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego dokonali rewizji w kancelarii [...]. W. B. przy ul. [...] w [...], uniemożliwiając do niej jakikolwiek dostęp do dnia [...] grudnia 1946 r.
W dniu [...] grudnia 1946 r. [...]. S. J. złożył w imieniu A. K. i T. K. wniosek o przyznanie im prawa własności czasowej nieruchomości położonej przy ul. [...] i ul. [...]. Pismo to zostało oznaczone jako pochodzące z kancelarii [...]. W. B..
Obowiązujący w tym zakresie termin upłynął w dniu [...] lutego 1949 r.
Pismem z dnia 20 października 1950 r. [...]. W. B. został wezwany przez Prezydium Rady Narodowej w [...], jako pełnomocnik właścicieli nieruchomości, do uzupełnienia braków formalnych wniosku z dnia 30 grudnia 1946 r. m.in. poprzez złożenie pełnomocnictwa. Akta prowadzone dla przedmiotowej nieruchomości nie wskazują na złożenie tego dokumentu.
Wniosek dekretowy nie został rozpoznany przez Prezydium Rady Narodowej w [...]. W toku postępowania Komisja je zawiesiła do czasu ustalenia następców prawnych K. M..
Decyzją z dnia 29 października 2013 r., nr 437/GK/DW/2013, Prezydent m.st. Warszawa ustanowił na 99 lat prawo użytkowania wieczystego do niezabudowanego gruntu o powierzchni [...] m2 - położonego w [...] przy [...], opisanego w ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...], [...] i [...] na rzecz:
A. D. w udziale wynoszącym [...] części gruntu,
E. R. w udziale wynoszącym [...] części gruntu,
Z. S. w udziale wynoszącym [...] części gruntu,
B. R. w udziale wynoszącym [...] części gruntu,
T. R. w udziale wynoszącym [...] części gruntu (pkt. 1 decyzji).
Prezydent m.st. Warszawa ustalił z tego tytułu czynsz symboliczny w wysokości [...]zł netto (pkt. 2 decyzji).
Stwierdzono również, że użytkownicy wieczyści obowiązani są korzystać z nieruchomości w sposób zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Umowa o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste zostanie zawarta pod następującymi warunkami, do których spełnienia nabywcy zobowiążą się w treści umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste:
- w umowie o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste strony złożą oświadczenie o ustanowieniu nieodpłatnie, na czas nieoznaczony na działkach nr [...] i [...], ograniczonego prawa rzeczowego - prawa użytkowania na rzecz [...] w związku z budową tunelu metra, które wykonywane będzie poprzez budowę, prawidłową eksploatację, prawo dostępu do wybudowanych urządzeń w celu ich utrzymania, konserwacji, remontów, modernizacji oraz usuwaniu awarii i zagrożeń w korzystaniu, naprawie, przebudowie i rozbudowie tuneli metra. Ponadto użytkownik uprawniony będzie do wyłącznego rozporządzenia wybudowanymi urządzeniami związanymi z infrastrukturą metra, a nabywcy zagwarantują, iż użytkownik będzie posiadał prawo własności wszystkich urządzeń związanych z infrastrukturą metra,
- strony zobowiążą się do niedokonywania samowolnych zmian w zakresie lokalizacji i posadowienia elementów nadziemnych i podziemnych związanych z infrastrukturą metra, które zlokalizowane zostaną na gruncie oddawanym w użytkowanie wieczyste,
- strony nie będą w przyszłości zgłaszać żadnych roszczeń wynikających z oddziaływania linii metra,
- strony zagwarantują użytkownikowi prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane (pkt. 7 decyzji).
Nadto ustalono, że:
- użytkownicy wieczyści w umowie o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste złożą oświadczenie, że w przypadku ziszczenia się warunku polegającego na wydaniu przez właściwy organ decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości opisanej w pkt. 1 we własność oraz nastąpienia tego przekształcenia, obciążają nieruchomość oznaczoną jako działki ewidencyjne nr [...] i [...] z obrębu [...] prawem użytkowania opisanym w pkt. 7 (pkt. 8 decyzji),
- umowa o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste może ulec rozwiązaniu przed upływem terminu, na jaki została zawarta, jeżeli użytkownicy wieczyści nie przestrzegają warunków określonych w punktach 7 i 8, a także wtedy, gdy korzystają z terenu w sposób sprzeczny z ustalonym w umowie (pkt. 9 decyzji).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 24 marca 2014 r., nr KOC/7109/Go/13, orzekło o zmianie decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 29 października 2013 r. w części poprzez uchylenie jej punktów 7, 8 i 9. W jej uzasadnieniu stwierdzono, że organ administracyjny nie był uprawniony do umieszczania w decyzji ustanawiającej prawo użytkowania wieczystego ww. klauzul.
Do wykonania decyzji z dnia 29 października 2013 r. doszło w dniu 12 czerwca 2014 r. na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego, Repertorium A nr [...], a sporządzonej przed notariuszem P. S..
Aktem notarialnym z dnia [...] marca 2015 r., Repertorium A nr [...], sporządzonym przed notariuszem B. L., B. R. darowała Z. S. m. in. udział wynoszący [...] części w prawie własności działek ew. nr: [...], [...], [...] i [...], a Z. S. darowiznę tę przyjęła.
Aktem notarialnym z dnia 3 kwietnia 2015 r., sporządzonym przed notariuszem B. L., Repertorium A nr [...], T. R. m.in. darował B. R. swój udział wynoszący [...] w prawie własności działek ew. nr: [...], [...], [...] i [...], a B. R. darowiznę tę przyjęła.
Komisja oceniając skuteczność złożenia wniosku dekretowego uznała, mając na uwadze art. 8 § 1 k.p.a.że w okolicznościach niniejszej sprawy zaistniałe wątpliwości co do terminowości złożenia wniosku należało rozstrzygnąć na korzyść stron i przyjąć, że ww. wniosek dekretowy został skutecznie złożony.
Oceniając następnie przesłankę planistyczną Komisja wskazała, że art. 7 ust. 2 Dekretu z dnia 26 października 1945 r. uzależnia przyznanie własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) od spełnienia tzw. przesłanki planistycznej, czyli od ustalenia, iż korzystanie z gruntu przez wnioskodawcę jest możliwe do pogodzenia z postanowieniami planu zabudowania (obecnie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego) określającymi przeznaczenie gruntu, którego dotyczy wniosek dekretowy. Korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela nie da się pogodzić z jego przeznaczeniem według planu zagospodarowania przestrzennego m.in. w sytuacjach przeznaczenia terenu pod: - skwery, dziedzińce i postoje oraz na urządzenie dróg wraz z urządzeniami pomocniczymi, cele użyteczności publicznej, dla przedstawicielstw dyplomatycznych oraz pod projektowane ulice, cele oświatowe, ogródki działkowe i drogę, miejsce zielone, do którego będą miały dostęp bez ograniczeń wszystkie osoby chcące wypocząć w otwartym terenie zielonym, - tereny infrastruktury - energetyki oraz na inwestycje celu publicznego.
Przy rozpoznawaniu wniosków z dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) organ wydający orzeczenie obowiązany jest uwzględnić plan zagospodarowania przestrzennego obowiązujący w dacie orzekania. Dokonując wykładni pojęcia przestrzeń publiczna Komisja wskazała, że teren oznaczony symbolem [...] zaliczono wprost do przestrzeni publicznej (§ 5 ust. 1 pkt 1 lit. d i pkt 3 lit a oraz §9 ust. 1 pkt 2 Planu z dnia [...] listopada 2010 r.) i przewidziano dla niego przeznaczenie podstawowe: komunikacja piesza - plac miejski (§ 24 ust. 1 pkt 1 Planu z dnia [...] listopada 2010 r.). Łącząc oba te pojęcia można stwierdzić, że teren oznaczony symbolem [...] to duża, wolna przestrzeń w mieście udostępniona dla swobodnego ruchu pieszych.
Komisja uznała, że zawarte w Planie postanowienia przewidują uczynienie z terenu oznaczonego symbolem [...], a więc również z przedmiotowych działek, obszaru: powszechnie dostępnego, służącego zaspokajaniu potrzeb społeczności lokalnej, wykorzystywanego egalitarnie oraz udostępnianego nieodpłatnie. Przepisy Planu z dnia [...] listopada 2010 r., na obu obszarach nakazały rozgraniczenie ruchu kołowego i pieszego oraz zakazały realizacji ogrodzeń (§ 9 ust. 2 pkt 1 i §24 ust. 2 pkt 19 Planu z dnia 9 listopada 2010 r.). Nadto przepisy te teren oznaczony symbolem 9.KPp określiły jako przestrzeń prestiżową i reprezentacyjną w skali miasta oraz służącą organizacji imprez masowych (§ 5 ust. 1 pkt 1 lit. d oraz pkt 3 lit. a, §11 ust. 3 Planu).
Zgodnie z art. 233 Kodeksu cywilnego z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz. U. z 2020r. poz. 1740; dalej: k.c.) w granicach, określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę o oddanie gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego, bądź ich związków w użytkowanie wieczyste, użytkownik może korzystać z gruntu z wyłączeniem innych osób. W tych samych granicach użytkownik wieczysty może swoim prawem rozporządzać.
Z przedmiotowego artykułu wynika, że uprawnienie do korzystania z nieruchomości przysługujące użytkownikowi wieczystemu jest skuteczne erga omnes, a więc dotyczy także właściciela takiej nieruchomości (w przedmiotowej sprawie [...]), który nie może sobie pozostawić uprawnienia do częściowego korzystania z nieruchomości. Właściciel wyzbywa się w tym zakresie swoich uprawnień przysługujących mu w odniesieniu do nieruchomości na rzecz użytkownika wieczystego. Użytkownik ma również prawo do korzystania z gruntu z wyłączeniem innych osób podobnie jak właściciel - ustanowienie użytkowania wieczystego wyłącza możliwość korzystania z nieruchomości przez osoby trzecie. Przysługujące mu prawo korzystania z nieruchomości obejmuje przy tym m.in. prawo wznoszenia budynków i innych urządzeń, w tym np. płotów lub podobnych przeszkód utrudniających osobom trzecim dostanie się na obszar nieruchomości. Użytkownik wieczysty ma również prawo wynająć lub wydzierżawić grunt nabyty w użytkowanie wieczyste i pobierać czynsz lub opłaty za sam wstęp na daną działkę.
Mając na uwadze powyższe, Komisja stwierdziła, iż w niniejszej sprawie Prezydent m.st. Warszawa błędnie ustalił, iż korzystanie z przedmiotowego gruntu przez spadkobierców dawnych właścicieli da się pogodzić z jego przeznaczeniem w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, naruszając tym samym omówione przepisy k.p.a.
Bez znaczenia pozostaje przy tym okoliczność, iż aktualnie niniejszy teren jest w istocie ogólnie dostępny. Wynika to bowiem wyłącznie z dobrej woli beneficjentów, którzy faktycznie nie wykonują swych uprawnień wynikających z wydanej decyzji reprywatyzacyjnej. Gdyby zaś zdecydowali się na skorzystanie choćby z niektórych z nich, a więc np. postanowili ogrodzić działki, automatycznie doszłoby do unaocznienia się antynomii pomiędzy korzystaniem przez nich z gruntu a jego przeznaczeniem według Planu. Art. 7 ust. 2 Dekretu z dnia 26 października 1945 r. ma zaś zdaniem Komisji przeciwdziałać zarówno faktycznemu korzystaniu z nieruchomości w sposób sprzeczny z planem, jak i samej potencjalnej możliwości wystąpienia tego rodzaju stanu rzeczy.
W Planie z dnia [...] listopada 2010 r. przedmiotowe działki przeznaczono pod budowę parkingu podziemnego. Nie stosowano jednak w tym zakresie jednoznacznej terminologii. Parking może być bowiem zarówno publiczny jak i prywatny, a § 24 ust. 1 pkt 2 nie był jednoznaczny w tym względzie. W związku z tym, zdaniem Komisji, rozstrzygające są przytoczone już wcześniej: § 12 ust. 5 pkt 6 oraz § 24 ust. 2 pkt 7, które przewidują dla obszaru oznaczonego symbolem [...] budowę podziemnego parkingu, raz określanego jako publiczny, a raz jako ogólnodostępny. Z kolei § 24 ust. 2 pkt 8 Planu z dnia [...] listopada 2010 r. przewiduje budowę ogólnodostępnego przejazdu podziemnego, który będzie zapewniał parkingowi wjazdy i wyjazdy.
Powyższe regulacje jednoznacznie zaś rozstrzygają, że niniejszy parking ma mieć charakter publiczny, a więc: powszechnie dostępny, służący zaspokajaniu potrzeb społeczności lokalnej i wykorzystywany egalitarnie. Tego rodzaju przeznaczenie gruntu, nie może zostać uznane za możliwe do pogodzenia z korzystaniem z niego przez A. D., E. R., Z. S., B. R. i T. R., a zwłaszcza z przysługującymi im uprawnieniami do wyłącznego korzystania z ww. działek.
Mając powyższe na uwadze, Komisja przyjęła, że w niniejszej sprawie nie zachodziły i nie zachodzą przesłanki do ustanowienia użytkowania wieczystego w stosunku do niniejszych działek ze względu na uznanie ich w Planie z dnia [...] listopada 2010 r. za przestrzeń publiczną.
Działki ewidencyjne zostały przeznaczone w Planie z dnia [...] listopada 2010 r. na plac miejski i ogólnodostępny parking podziemny. Przedmiotowe obiekty mają być przy tym realizowane w ramach zadania inwestycyjnego "[...]", które obejmuje całą strefę [...] i na którego wykonanie przeznaczono [...] zł, w tym na budowę placu centralnego z parkingiem podziemnym [...] zł. Mając to na uwadze, Komisja stwierdziła, że postanowień Planu z dnia [...] listopada 2010 r., a przewidujących budowę parkingu podziemnego oraz powstanie placu miejskiego, nie można pogodzić z korzystaniem z gruntu przez beneficjentów ze względu na fakt, iż nie są oni w stanie zrealizować przedmiotowej inwestycji.
Postanowienia Załącznika nr 3, w którym wskazano, że sposób realizacji inwestycji zapisanych w Planie i zakresu infrastruktury należy do zadań własnych [...], a realizacja projektu planu jest bardzo kosztowna. Nadto zgodnie z § 4 ust. 2 Planu z dnia 9 listopada 2010 r. obszar [...] jest terenem inwestycji celu publicznego. Stosownie do treści art. 2 pkt 5 u.p.z.p. inwestycja celu publicznego musi stanowić realizację celów, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899, dalej: u.g.n.). W myśl zaś art. 6 pkt 9 c u.g.n. celem publicznym jest m.in. wydzielanie gruntów pod publicznie dostępne samorządowe: ciągi piesze, place, parki, promenady lub bulwary, a także ich urządzanie, w tym budowa lub przebudowa.
W ocenie Komisji sprzecznym zatem z zasadami logiki byłoby przyjmowanie, że A. D., E. R., Z. S., B. R. i T. R. są w stanie spełnić wszystkie te warunki. Tego rodzaju przedsięwzięcie z powodu jego charakteru i rozmiaru musi zostać wykonane wyłącznie przez [...]. Jednakże ze względu na opisane już konsekwencje prawne ustanowienia użytkowania wieczystego, a wynikające z art. 233 k.c., nie może ono efektywnie wykonywać swej roli.
Komisja, dostrzegając powyższe nieprawidłowości, uznała, że Prezydent m.st. Warszawy, wydając decyzję z dnia 29 października 2013 r., naruszył: art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 2 Dekretu z dnia 26 października 1945 r.
Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. w wyniku postępowania rozpoznawczego Komisja m.in. wydaje decyzję, w której uchyla decyzję reprywatyzacyjną w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo, uchylając tę decyzję, umarza postępowanie w całości albo w części.
W myśl zaś art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia 9 marca 2017 r. Komisja wydaje m.in. decyzję, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2 jeżeli: stwierdzono inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności jeżeli stroną postępowania o wydanie decyzji reprywatyzacyjnej była osoba, która nie była osobą uprawnioną w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu, osobę uprawnioną reprezentował kurator ustanowiony dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, a nie było podstaw do jego ustanowienia, ustanowiono kuratora spadku działającego w imieniu osoby nieżyjącej lub z naruszeniem przepisów o dziedziczeniu, w tym przepisów dotyczących dziedziczenia spadków wakujących lub nieobjętych, lub stwierdzono naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Według Komisji, w sprawie zaktualizowały się przesłanki z art. 30 ust. 1 pkt 4a, ustawy z dnia 9 marca 2017 r. Prezydent m.st. Warszawy błędnie ustalił, że w sprawie została spełniona przesłanka planistyczna, o której mowa w art. 7 ust. 2 Dekretu z dnia 26 października 1945 r. To zaś obligowało Komisję do uchylenia w całości decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 29 października 2013 r. Jednocześnie w ocenie Komisji w sprawie został zebrany cały materiał dowodowy pozwalający na jej rozstrzygnięcie. Wskazywał on przy tym w sposób jednoznaczny, że w niniejszej sprawie zarówno w dniu wydania decyzji reprywatyzacyjnej jak i w chwili obecnej przesłanka planistyczna nie została spełniona. Dlatego też, wydano rozstrzygnięcie merytoryczne, tj. odmówiono stronom ustanowienia na ich rzecz prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu.
Zgodnie z treścią art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. wydając decyzję, o której mowa w ust. 1 pkt 2, Komisja uchyla decyzję w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości warszawskiej i decyzję o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, o której mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. z 2012 r. poz. 83, z 2015 r. poz. 373 i 524 oraz z 2018 r. poz. 1716).
W niniejszej sprawie Komisja, stwierdziwszy naruszenie: art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 2 Dekretu z dnia 26 października 1945 r., była zobligowana uchylić w całości decyzję reprywatyzacyjną z dnia 29 października 2013 r. Jednocześnie uwadze Komisji nie uszedł fakt, iż decyzją z dnia 10 grudnia 2014 r., nr 29/2014, Zarząd Dzielnicy [...] [...] m.in. przekształcił prawo użytkowania wieczystego przysługujące stronom w stosunku do działek ew. nr: [...], [...], [...] i [...] w prawo własności. Decyzja ta została wydana m.in. na podstawie art. 1 ust. la pkt 2 i ust. 4, art. 3 ust. 1 pkt 2, ust. 2 i 3 oraz art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Tym samym w sprawie zostały również zrealizowane wszystkie przesłanki z art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r., obligujące Komisję do częściowego uchylenia decyzji przekształceniowej z dnia 10 grudnia 2014 r. w zakresie, w jakim ustanowiono prawa własności do przedmiotowych działek. Jednocześnie Komisja nie mogła orzec w tym względzie w szerszym zakresie albowiem wykraczałoby to poza przedmiot niniejszej sprawy.
Przeszkody do: uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej, rozstrzygnięcia merytorycznego wniosku dekretowego oraz częściowego uchylenia decyzji przekształceniowej nie stanowił fakt, iż w dniach 31 marca 2015 r. i 3 kwietnia 2015 r. B. R. i T. R. darowali części przysługujących ich udziałów w prawie własności przedmiotowych działek na rzecz odpowiednio Z. S. i B. R..
Zgodnie bowiem z treścią art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. przez nieodwracalne skutki prawne należy rozumieć stan prawny powstały wskutek przeniesienia prawa własności albo prawa użytkowania wieczystego nieruchomości warszawskiej na osobę trzecią, o ile nie nastąpiło ono nieodpłatnie lub na rzecz nabywcy działającego w złej wierze, lub zagospodarowania nieruchomości warszawskiej na cele publiczne, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 oraz z 2021 r. poz. 11 i 234).
Wszystkie zaś ww. osoby były stronami postępowania dekretowego i są stronami postępowania przed Komisją, a więc nie są osobami trzecimi w rozumieniu tej regulacji. Nadto wskazane czynności prawne zostały dokonane pod tytułem darmym. Tym samym w niniejszej sprawie nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiedli A. D., Z. S. B. R., T. R., E. R. zaskarżają decyzję w całości i wnosząc o jej uchylenie i zwrot kosztów postępowania.
Przedmiotowej decyzji zarzucili naruszenie :
- art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 - dalej zwany "dekret") poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w sytuacji, gdy plan zagospodarowania przestrzennego przeznacza nieruchomość na cele użyteczności publicznej nie jest możliwe ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz dotychczasowego właściciela lub jego następców prawnych, podczas gdy samo przeznaczenie nieruchomości na cele użyteczności publicznej nie wyklucza możliwości pogodzenia korzystania z nieruchomości przez jej dotychczasowego właściciela z zapisami planu, a zatem nie wyłącza możliwości przyznania prawa użytkowania wieczystego gruntu takiej nieruchomości;
- art. 29 ust. 1 pkt. 2 i art. 30 ust. 1 pkt. 4a ustawy z dnia 9 marca 2017 r. u.s.z.u.s.p.d.r. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez:
- przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i wyciągnięcie z materiału dowodowego wniosków z niego niewynikających, iż decyzja Prezydenta m. st. Warszawy naruszała przepisy postępowania oraz przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, podczas gdy uchylona decyzja Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 29 października 2013 r. nie naruszała ani przepisów postępowania ani przepisów prawa materialnego;
- przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i przyjęcie z materiału dowodowego wniosków z niego nie wynikających, a mianowicie, że w świetle uchwały Rady [...] z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w rejonie [...] (dalej m.p.z.p. Rejonu [...]) tj. obowiązującego na dzień wydania decyzji Prezydenta m. st. Warszawy planu miejscowego, nie jest możliwe pogodzenie korzystania przez właściciela bądź jego następców prawnych z nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem w planie, podczas gdy nie tylko jest możliwe pogodzenie korzystania z nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem w m.p.z.p. Rejonu [...] ale nadto do czasu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z dnia 29 października 2013 r. Prezydenta m. st. Warszawy zaskarżoną decyzją nieruchomość będąca w rękach spadkobierców przeddekretowego właściciela wykorzystywana była zgodnie z planem, m. in. jako plac miejski pod imprezy masowe organizowane tak przez [...] jak i inne podmioty;
- niedokonanie wszechstronnej oraz prawidłowej kontroli legalności decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 29 października 2013 r. i wadliwe przyjęcie, że naruszył on przepisy prawa, co skutkowało uchyleniem ostatecznej decyzji Prezydenta m. st. Warszawy sprzed 9 lat;
- art. 29 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z 9 marca 2017 r.. w zw. z art 7 ust. 2 dekretu w zw. z art. 7, 75, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia nie na planie miejscowym Rejonu [...] a na planach Miasta [...] pod nazwą "[...]" ujętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej [...] na lata 2017-2045 z dnia 15 grudnia 2016 r., który to dokument nie może przesądzać o możliwości pogodzenia dotychczasowego korzystania z nieruchomości zgodnie z obowiązującym Planem Rejonu [...], a w konsekwencji oparcie się przez Komisję na dokumentach nie mających znaczenia dla rozstrzygnięcia przesłanki dekretowej, podczas, gdy Komisja przy ocenie prawidłowości wydania decyzji dekretowej nie może się opierać o żadne inne dokumenty poza miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego Rejonu [...], a tym bardziej o dokumenty powstałe (wytworzone) po dacie wydania kontrolowanej decyzji, czym Komisja rażąco naruszyła art. 7 ust. 2 dekretu,
- oparcie rozstrzygnięcia na ustaleniu, że skarżący nie byliby w stanie zbudować podziemnego parkingu, bowiem musieliby stać się właścicielami lub współwłaścicielami wszystkich działek dla których przeznaczenie w planie jest pod plac miejski i parking podziemny i musieliby się legitymować posiadaniem znacznych nakładów finansowych, jak też dysponować wiedzą i zdolnościami organizacyjnymi (logistycznymi), które są niezbędne do wykonania tego rodzaju projektu, który może być zrealizowany wyłączenie przez [...], podczas, gdy z art. 7 ust. 2 dekretu wynika że obowiązkiem organu dekretowego jest ustalenie wyłącznie, czy jest możliwe pogodzenie korzystania z nieruchomości z jej przeznaczeniem w planie miejscowym, a nie żadne inne okoliczności, w tym zasoby finansowe i organizacyjne (logistyczne) byłego właściciela bądź jego spadkobierców;
- art. 7, 8, 9 i 11 k.p.a. poprzez:
- niepodjęcie wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a przede wszystkim niewyjaśnienie dlaczego skoro do dnia uchylenia decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 29 października 2013 r. nieruchomość była wykorzystywana zgodnie z Planem Rejonu [...], to zdaniem Komisji nie została spełniona przesłanka dekretowa, skoro wręcz z akt niniejszego postępowania wynika, że istniała możliwość pogodzenia korzystania z nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem w planie, jak też że przeznaczenie nieruchomości w m.p.z.p. Rejonu [...] nie wykluczało możliwości uwzględnienia wniosku dekretowego, a za uchyleniem decyzji nie przemawiają w istocie przesłanki merytoryczne, a fakt położenia nieruchomości w ścisłym centrum miasta tj. przed [...],
- dokonanie oceny decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 29 października 2013 r. nie w oparciu o przesłanki z art. 7 ust. 2 dekretu tj. możliwość pogodzenia korzystania z nieruchomości przez spadkobierców poprzedniego właściciela z przeznaczeniem gruntu w planie Rejonu [...], a w oparciu o plany [...] w stosunku do nieruchomości w związku z miejscem jej położenia i to plany i zamierzenia powstałe przeszło 3 lata po wydaniu decyzji zwrotowej;
- art. 29 ust. 1 pkt. 5 ustawy z 9 marca 2917 r. poprzez prowadzenie postępowania przez Komisję, mimo że decyzja Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 29 października 2013 r. nr 437/GK/DW/2013 nie zawiera żadnej wady i jako prawidłowa winna się ostać w obrocie prawnym, a zatem postępowanie przed Komisją powinno zostać umorzone;
- art. 81 a § 1 i a art. 7 a § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie do oceny legalności i ochrony praw słusznie nabytych w stanie prawnym, jaki obowiązywał w dacie wydania decyzji, polegające na nierozstrzygnięciu wątpliwości Komisji co do spełnienia przesłanki dekretowej na korzyść strony, tym bardziej w sytuacji, gdy decyzja Prezydenta m. st. Warszawy nie naruszała prawa;
- art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do Komisji przejawiający się w braku bezstronności Komisji, nierównego traktowania wszystkich podmiotów i stron postępowania, a zarazem prowadzeniu postępowania w sposób zmierzający do potwierdzenia z góry założonej tezy o konieczności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 29 października 2013 r.;
- art. 8 § 2 k.p.a. poprzez uchylenie przez Komisję decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 29 października 2013 r. i odmowę przyznania prawa użytkowania wieczystego skarżącym do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy [...] (dawniej ul. [...]/[...]) z uwagi na przeznaczenie nieruchomości na cele użyteczności publicznej, podczas, gdy z dotychczasowej utrwalonej praktyki wynika, że nie każde przeznaczenie nieruchomości na cele użyteczności publicznej oznacza niemożność pogodzenia korzystania z nieruchomości przez jej dotychczasowego właściciela;
- art. 10 w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 3 ustawy z 9 marca 2017 r. przez doręczenie stronie decyzji Komisji poprzez umieszczenie w Biuletynie Informacji Publicznej na Internetowych stronach Komisji zanonimizowanej wersji decyzji, co narusza prawa strony, w tym prawo do czynnego udziału w postępowaniu, jak też prawo do zapoznania się z treścią decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Miasto [...] wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawą prawną wydanej decyzji były przepisy art. 29 ust. 1 pkt 2 i art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z 9 marca 2017 r. w związku ze stwierdzeniem przez Komisję naruszenia przez Prezydenta m.st. Warszawy art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 kpa w zw. z art. 7 ust. 2 ust. 2 Dekretu.
Komisja uznała, że Prezydent m. st. Warszawy wadliwie ustalił spełnienie przesłanki planistycznej z Dekretu, czego konsekwencją było przyznanie spadkobiercom dawnych właścicieli nieruchomości warszawskiej prawa użytkowania wieczystego do dawnej nieruchomości dekretowej.
W tego rodzaju sprawach kluczowe znaczenie ma treść art. 7 ust. 2 Dekretu. Zgodnie z nim gmina uwzględni wniosek o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy (obecnie użytkowania wieczystego), jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania. Oznacza to, że organ dekretowy rozpoznając ten wniosek ma obowiązek ocenić czy została spełniona przesłanka planistyczna, oznaczająca możliwość pogodzenia korzystania z gruntu przez właściciela dekretowego z przeznaczeniem gruntu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego (obowiązującym w dacie wydawania decyzji dekretowej).
Sąd podzielił ustalenia Komisji, że przesłanka ta nie została spełniona.
Zarówno w postępowaniu pierwotnym jak i obecnie prowadzonym przez Komisję, działki te znajdują się na terenie oznaczonym symbolem [...] zaliczonej do przestrzeni publicznej (§ 5 ust. 1 pkt 1 lit d i pkt 3 lit a oraz § 9 ust. 1 pkt 2 Planu. Przewidziano dla tego obszaru przeznaczenie podstawowe: komunikacja piesza, plac miejski (§ 24 ust. 1 pkt 1 Planu) a pod tym placem, jako przeznaczenie uzupełniające, wskazano ogólnodostępny parking podziemny z wjazdami i wyjazdami (§ 24 ut. 2 pkt 8 Planu).
W ocenie Sądu przeznaczenie planistyczne tej działki wskazywało w sposób jednoznaczny na możliwość jej wykorzystania wyłącznie na cel publiczny – plac miejski i parking ogólnodostępny a więc obszar, który z zasady dostępny jest dla każdego. "Publiczny" - zgodnie z definicją PWN – to "dostępny dla całego społeczeństwa lub pewnej zbiorowości" (internetowy słownik PWN). Wskazanie w planie zagospodarowania przestrzennego, że dany teren to teren miejski, ze swego przeznaczenia i sposobu wykorzystania oraz podmiotu władającego, wskazuje zatem na jego publiczny charakter jako terenu przeznaczonego do korzystania przez wszystkich bez ograniczeń.
Sądowi znana jest uchwała NSA z 26 listopada 2008 r., I OPS 5/08, w której tenże sąd wskazał, że przeznaczenie nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego na cele użyteczności publicznej nie wyłącza możliwości przyznania prawa własności czasowej na podstawie art. 7 ust. 2 Dekretu. Jak wskazał NSA w tej uchwale ustawodawca w art. 7 ust. 2 Dekretu nie wskazał, że odmawia się prawa własności czasowej jeżeli grunt znajduje się na terenie użyteczności publicznej (cele publiczne) ale zawarł konstrukcją wg. której przyznanie lub odmowa przyznania prawa własności czasowej została uzależniona od tego czy dalsze użytkowanie nieruchomości da się pogodzić z planem zagospodarowania przestrzennego. Chodzi więc o ustalenie czy cel na jaki przeznaczono nieruchomość w planie może być w istocie zrealizowany przez dawnego właściciela nieruchomości dekretowej.
Sąd podziela zatem argumentację NSA, że samo przeznaczenie nieruchomości w planie na cel publiczny nie jest wystarczające do uznania, że nie została spełniona przesłanka planistyczna. I tak, możliwe było i jest, realizowanie celów publicznych przez podmioty nie państwowe – dotyczy to placówek leczniczych, żłobków, przedszkoli czy muzeów. W tej natomiast sprawie mamy do czynienia zupełnie z innym celem – celem tym jest urządzenie i następnie wykorzystanie terenu na plac miejski i parking ogólnodostępny z wjazdami i wyjazdami. Już samo ustalenie, że mamy do czynienia z placem miejskim wyklucza, zdaniem Sądu przyjęcie, że tego rodzaju cel może być realizowany przez podmiot prywatny choćby i z tego powodu, że wyklucza korzystnie z prawa własności czy użytkowania wieczystego zgodnie z przeznaczeniem tego prawa, na co słusznie zwróciła uwagę Komisja.
Zgodnie z art. 233 kodeksu cywilnego użytkownik wieczysty może korzystać z gruntu z wyłączeniem innych osób w granicach określonych ustawą, zasadami współżycia społecznego, umową. W niniejszej sprawie, jak wynika z umowy notarialnej o oddaniu nieruchomości w użytkowanie wieczyste, użytkownicy wieczyści mogą korzystać z gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem planistycznym a więc musieli akceptować założenia planu polegające na urządzeniu na tym terenie placu miejskiego z infrastrukturą i parkingiem podziemnym wielopoziomowym. Tego rodzaju inwestycja jest możliwa do realizacji wyłącznie przez podmiot publiczny biorąc pod uwagę choćby jego rozmiar. Odnosząc się do kwestii zorganizowania na tej nieruchomości [...] [...] – co zdaniem Skarżących przemawia za przyjęciem, że teren ten służy celom publicznym - ten fakt, w świetle celu planistycznego jest zupełnie nie przydatny. Celem planistycznym jest urządzenie placu miejskiego a nie udostępnianie terenu pod tego rodzaju wydarzenie, choć oczywiście ma ono charakter ogólnodostępny. Przeznaczenie w planie wyklucza, zdaniem Sądu, wykorzystanie choćby minimalne gruntu do wyłącznej dyspozycji właścicieli tj. zgodnie z przysługującym prawem użytkowania wieczystego. Przeznaczenie planu umożliwia wykonywanie wobec tego terenu praw właścicielskich poprzez swobodne dysponowanie tym prawem.
Jak podkreśla się w doktrynie prawa cywilnego czy orzecznictwie, korzystanie z rzeczy, w tym nieruchomości, przejawia się w posiadaniu rzeczy, jej używaniu, pobieraniu pożytków ( wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 10 czerwca 2020 r, sygn. akt I ACa 534/19, Borowicz Wzajemne roszczenia współwłaścicieli o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy wspólnej w: Przegląd sądowy 2011, nr 6, s.64-76). Przeznaczenie terenu na cel planistyczny uniemożliwia korzystanie z niego na zasadzie wyłączności.
Wbrew temu co wywodzi skarga przyczyną nieuwzględnienia wniosku dekretowego przez Komisję nie było położenie terenu w centrum miasta, ale ustalenia obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego. Nie dano prymatu celowi publicznemu ale zastosowano prawidłowo postanowienia planu dotyczące przeznaczenia terenu na cel publiczny. Przeznaczenie podstawowe: komunikacja piesza, plac miejski z zasady jest przeznaczeniem ogólnodostępnym i wyklucza możliwość wyłącznego korzystania z tego rodzaju terenu tylko przez właściciela czyli z pominięciem ogółu społeczeństwa. Fakt, że beneficjenci dekretowi nie utrudniali korzystania z tego terenu nie oznacza, w ocenie Sądu, realizacji przesłanki planistycznej. Twierdzenia Skarżących w tym zakresie potwierdzają, że w istocie nie wykonywali oni w stosunku do tych działek praw wynikających z przysługującego im ograniczonego prawa rzeczowego. Przyznane prawo nie może być iluzoryczne. Nie korzystali więc z tej nieruchomości po wydaniu decyzji reprywatyzacyjnej, zgodnie z przysługującym im prawem.
Sumując wykorzystanie terenu zgodnie z celem planistycznym wyklucza, w ocenie Sądu, jego wykorzystanie przez użytkownika wieczystego – zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczenie tego prawa – art. 233 kodeksu cywilnego.
Oczywiście mają rację Skarżący, że organ nie mógł oprzeć się przy rozstrzyganiu na planach miasta pod nazwą "[...]", gdyż zgodnie z Dekretem istotne są postanowienia obowiązującego planu miejscowego. W tej sprawie Komisja oparła się na postanowieniach Planu z [...] listopada 2010 r. – co wynika z uzasadnienia decyzji (str. 19-21 uzasadnienia decyzji). Plan dotyczący zagospodarowania [...] został powołany posiłkowo. Zgodzić się należy także ze Skarżącymi, że generalnie posiadanie środków na budowę placu czy garażu nie ma znaczenia przy rozstrzyganiu o prawie użytkowania wieczystego. Jednakże biorąc pod uwagę rozmiar planowanego zagospodarowania przestrzennego tego terenu, to że obejmuje on nie tylko przedmiotowe działki ale znacznie większy teren, czyni oczywistym twierdzenie, że skarżący samodzielnie nie mogliby zrealizować postanowień planu na tym terenie.
Nie zasługuje również na akceptację argumentacja, że decyzja zwrotowa został wydana przed uchwaleniem planu. Plan pochodzi z 2010 r. a decyzja zwrotowa została wydana w 2013 r.
Brak jest w ocenie Sądu, wątpliwości, które – na podstawie art. 81a § 1 i art. 7a § 1 (w zakresie wskazanym w skardze ) Komisja powinna rozstrzygnąć na korzyść strony skarżącej. Ustalenia planu co do przeznaczenia gruntu są niewątpliwe.
Kwestia zanonimizowania ogłoszenia w Biuletynie Informacji Publicznej nie pozbawiła strony prawa czynnego udziału w sprawie, skoro decyzja została zaskarżona do WSA. Poza tym pozbawienie strony czynnego udziału w sprawie wymaga wykazania, jakich czynności strona nie mogła wykonać i jaki to miało wpływ na prawa strony. W tym wypadku strona zaskarżyła decyzję do WSA w terminie ustawowym, a więc musiała zapoznać się z treścią decyzji. Jak wynika z art. 16 ust. 3 ustawy o Komisji strony mogą być zawiadamiane o czynnościach poprzez ogłoszenia w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronie urzędu obsługującego Ministra Sprawiedliwości. Żaden z przepisów ustawy o Komisji, wbrew wywodom Skarżących, nie precyzuje aby tego rodzaju sposób informowana stron o wszczęciu postępowania czy wydanych decyzjach był zastrzeżony do spraw w których mamy do czynienia z większą liczbą uczestników postępowania. Nawet przyjmując, że Komisja powinna zawiadomić strony bezpośrednio, czego nie uczyniła, to biorąc pod uwagę fakt, że Skarżący brali udział w postępowaniu, zaskarżyli decyzję Komisji, okoliczność związana ze sposobem zawiadamiania nie miała wpływu na prawa stron postępowania. W związku z tym brak podstaw prawnych do zarzucenia organowi naruszenia art. 16 ust. 3 ustawy. Skoro przepisy ustawy, która jest aktem szczególnym w stosunku do k.p.a., nie obligują organu do dokonywania wyłącznie zawiadomień o wszczęciu postępowania poprzez bezpośrednie skierowanie korespondencji do strony czy jej pełnomocnika a dopuszczają alternatywny sposób informowania stron o tych czynnościach, brak jest podstaw prawnych do wywodzenia, że tylko alternatywny sposób doręczania korespondencji, stanowi rażące naruszenie prawa.
Tym samym Komisja prawidłowo ustaliła, że doszło do wadliwego ustalenia przez organ wydający decyzję reprywatyzacyjną, że korzystanie z gruntu dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu wg planu. Nieruchomość przeznaczona została na cel publiczny, a ten wyklucza, w aspekcie formy tego przeznaczenia, korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela. Powyżej zaprezentowana wykładnia prawa w kontekście ustaleń organu prowadzi do wniosku, że nie doszło do rażącego naruszenia art. 29 ust. 1 pkt 2 i art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z 9 marca 2017 r. i wadliwym uznaniu, że doszło do naruszenia art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego. Przyznanie prawa użytkowania wieczystego jest bowiem nie do pogodzenia z celem na jaki nieruchomość została przeznaczona w planie.
Odnosząc się do zarzutów skargi co do naruszenia przepisów proceduralnych, Sąd uznał, że Komisja nie naruszyła wskazanych w sprawie przepisów postępowania. W sposób prawidłowy i szczegółowy zebrała materiał dowodowy a następnie go oceniła. Ocena ta jest logiczna i nie budzi zastrzeżeń Sądu i nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów.
Oczywiście Sąd w pełni zgadza się, że dekret pozbawił właścicieli nieruchomości warszawskich ich majątku, choć z drugiej strony dał prawo do ubiegania się o ustanowienie prawa własności czasowej. Czym innym było prawo a czym innym praktyka organów administracji, która wielokrotnie bez żadnego powodu pozbawiała właścicieli tego prawa. To jednak nie jest przedmiotem oceny prawnej w tej sprawie. Obecnie organy miały za zadanie ocenić czy warunki o jakich mowa w dekrecie warszawskim a od których zależy ustanowienie prawa użytkowania wieczystego zostały spełnione. Zdaniem Sądu, Komisja prawidłowo uznała, że decyzja reprywatyzacyjna została wydana z naruszeniem prawa, gdyż wadliwie została zbadana przesłanka planistyczna. Przeznaczenie nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego i możliwość wykorzystania tej nieruchomości na cel użyteczności publicznej, przemawia za daniu prymatu dobru publicznemu, a nie interesowi prywatnemu spadkobiercom właściciela nieruchomości dekretowej (konstytucyjna zasada proporcjonalności wyrażona w art. 31 ust. 3 Konstytucji R.P).
Odnosząc się szczegółowiej do norm konstytucyjnych i zarzutów skarg z tym związanych, należy wskazać, że w art. 31 ust. 3 Konstytucji R.P. zawarta została zasada proporcjonalności. Wymaga ona aby ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw były wprowadzane w formie ustawy (aspekt formalny), aby konieczność ustanawiania takich ograniczeń nie naruszała istoty danej wolności lub prawa podmiotowego i tylko wtedy gdy istnieje konieczność ich wprowadzania w demokratycznym państwie prawa dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Zakres wprowadzonych ograniczeń powinien być zatem proporcjonalny tzn. konieczny do realizacji określonego celu (wyrok T.K.: z 24 stycznia 2006 r., SK 40/04, OTK ZU 1/2006, poz. 5; z 29 września 2008 r., SK 52/05, z 28 września 2006 r., K 45/04 w OTK ZU 8/A/2006, poz. 111). Jak wielokrotnie wskazywał Trybunał Konstytucyjny należy w takim kontekście rozważyć czy istnieje rzeczywista potrzeba uchwalenia danej regulacji prawnej a z drugiej strony należy mieć pewność, że podjęte środki prawne rzeczywiście służyć będą określonemu celowi i będą niezbędne dla jego realizacji. Środki muszą być jak najmniej uciążliwe dla podmiotów prawa, które będą daną regulacją ograniczone (wyrok T.K. z 17 maja 2007 r., K 33/05 w OTK ZU nr 5/A/2006, poz. 57; wyrok TK z 2 października 2006 r., SK 34/06 w OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 118). Zasada proporcjonalności łączy się z zakazem nadmiernej ingerencji w sferę praw i wolności konstytucyjnych. Test proporcjonalności polega więc na ocenie czy zaproponowane ograniczenia są konieczne w demokratycznym państwie prawa, czy wprowadzona regulacja jest niezbędna i czy doprowadzi do zamierzonych przez nią skutków i czy jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego z którym jest połączona oraz czy efekty wprowadzonej regulacji pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela.
Zasada ta, w odniesieniu do aktu jakim jest ustawa z 9 marca 2017 r., nie została naruszona. Rozmiar wadliwych decyzji reprywatyzacyjnych, co Sądowi wiadomo z urzędu, uzasadniał wprowadzenie aktu mocą, którego byłaby możliwość usunięcia skutków wadliwie podejmowanych rozstrzygnięć przez organy reprywatyzacyjnej.
Nie została także naruszona zasada trwałości decyzji administracyjnych – art. 16 k.p.a. Postępowanie przed Komisją jest postępowaniem nadzwyczajnym a ustawa nadała Komisji bardzo szeroki zakres uprawnień służących ustaleniu stanu faktycznego i dający możliwość wyeliminowania wadliwej decyzji z obrotu prawnego. Oznacza to, że Komisja jest swego rodzaju nadzwyczajnym organem, którego celem jest podejmowanie rozstrzygnięć służących przede wszystkim ochronie interesu publicznego, gdyż ten naruszały decyzje reprywatyzacyjne przyznające prawo użytkowania wieczystego określonym podmiotom mimo istnienia przeszkód prawnych do takiego rozstrzygnięcia. W tej sprawie jednak nie mamy do czynienia ze stwierdzeniem nieważności decyzji reprywatyzacyjnej a więc wywody na ten temat sąd czyni jedynie na marginesie.
Sumując, zdaniem, Sądu Komisja prawidłowo ustaliła co do zasady, że cel planistyczny uniemożliwiał pozytywne rozpoznanie wniosku dekretowego a ustalenia organu reprywatyzacyjnego w tym zakresie zapadły z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 i w konsekwencji art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 2 Dekretu.
Z tych względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd orzekł jak w wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło