I SA/Wa 2656/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę Decyzją z [...] października 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania M. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] maja 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania odwołującej się w okresie od [...] października 2018 do [...] sierpnia 2019 r. prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci – S. S. i M. S.. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z [...] października 2018 r. M. S. wystąpiła o przyznanie na okres świadczeniowy 2018/2019 na dzieci (S. i M. ) przewidzianego ustawą z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.) dalej: "u.p.w.d", świadczenia wychowawczego. Uprzednio wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na ww. dzieci za tożsamy okres świadczeniowy złożył ich ojciec – M. S., z którym M. S. była wówczas w trakcie procesu rozwodowego. W następstwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, prawo do świadczenia wychowawczego na ww. okres Prezydent [...] przyznał ojcu dzieci – jako pierwszemu z rodziców, który o nie wystąpił. Natomiast decyzją z [...] kwietnia 2019 r. odmówił przyznania tego świadczenia M. S. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lutego 2020 r., a sprawa skierowana do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. W toku prowadzonego postępowania doszło do rozwiązania związku małżeńskiego pomiędzy M. S. a M. S., wyrokiem Sądu Okręgowego [...] z [...] września 2019 r. sygn. akt [...]. W wyroku tym, powierzając władzę rodzicielską nad małoletnimi dziećmi obojgu rodzicom, Sąd ustalił miejsce zamieszkania dzieci w każdorazowym miejscu zamieszkania ich matki. Ustalił także szczegółowe kontakty ojca z dziećmi. W ten sposób określone miejsce zamieszkania dzieci było przy tym tożsame z miejscem ich zamieszkania, jakie na czas trwania procesu rozwodowego ustalił ów Sąd w postanowieniu zabezpieczającym z [...] marca 2019 r. Wobec zmiany sytuacji rodzinnej wyżej wymienionych, organ przeprowadził weryfikację świadczeń wychowawczych przyznanych M. S., w efekcie której ostateczną decyzją z [...] marca 2020 r.nr [...] uznał wypłacone mu we września 2019 r. świadczenia wychowawcze za nienależnie pobrane. W tym stanie rzeczy informacją z [...] maja 2020 r. Prezydent [...] przyznał M. S. za wrzesień 2019 r. świadczenie wychowawcze w kwotach po 250 złotych na każde z dzieci (podlegające wówczas opiece naprzemiennej rodziców). Natomiast decyzją z [...] maja 2020 r. utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2020 r., odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na ww. dzieci na okres od [...] października 2018 r. do [...] sierpnia 2019 r. W motywach decyzji wskazano na przyjętą w art. 22 u.p.w.d. zasadę ustalania prawa do świadczenia w sytuacji zbiegu praw obojga rodziców sprawujących równoczesną opiekę nad dzieckiem, na rzecz tego, który pierwszy wystąpi z wnioskiem. Zauważano przy tym, że decyzja przyznająca ojcu dzieci świadczenia na okres od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r. pozostaje w obrocie prawnym, a prawo nią przyznane już wyekspirowało, gdyż zakończył się okres świadczeniowy. W tym stanie rzeczy bez jej wzruszenia - co może nastąpić wyłącznie w drodze nadzwyczajnego postępowania - nie jest jego zdaniem możliwe orzeczenie o przyznaniu świadczenia na rzecz matki dzieci na tożsamy okres (za wyjątkiem września 2019 r.). Kolegium podniosło przy tym, że rozpoznając sprawę wniosku M. S., nie jest władne dokonywać oceny decyzji wydanej na rzecz ojca dzieci. Wprawdzie funkcjonalnie te dwa postępowania są ze sobą związane, to jednak nie mają związku podmiotowego w takim sensie, że strony zachowują odrębność i matce dzieci nie przysługuje prawo kwestionowania uprawnienia przyznanego ich ojcu. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] M. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenia jako wydanej z naruszeniem art. 107 § 1 i art.104 k.p.a. W motywach skargi wskazywała na stosowaną względem niej przemoc przez byłego męża, która doprowadziła do jej ucieczki wraz z dziećmi z domu w grudniu 2018 r. i zamieszkanie obecnie w wynajętym mieszkaniu. Zwracała jednocześnie uwagę, że od [...] marca 2019 r., kiedy Sąd Okręgowy wydał postanowienie zabezpieczające, miejscem zamieszkania dzieci stało się oficjalnie każdorazowe jej miejsce zamieszkania. Ojciec dziecka korzysta jedynie z ustalonych przez Sąd kontaktów z dziećmi w określonych dniach i godzinach. Jest również zobowiązany do alimentów, co przemawia za przyjęciem tezy, że faktyczną opiekę nad dziećmi sprawuje matka. To natomiast jaki jest stan rzeczywisty potwierdzają przeprowadzone w toku postępowania wywiady środowiskowe. Stąd uznawała, że świadczenie winno być wypłacane na jej rzecz. W związku z czym nie może się pogodzić z wydaną w sprawie decyzją. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, regulujące zasady udzielania świadczenia wychowawczego w wysokości 500 złotych na dziecko w rodzinie, przeznaczonego na częściowego pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych. Zgodnie z wolą ustawodawcy świadczenie to - w stanie prawnym obowiązującym do 30 czerwca 2019 r. (a więc w części okresu świadczeniowego 2018/2019) - przysługiwało niezależnie od dochodu rodziny na drugie i kolejne dziecko w rodzinie. Od 1 lipca 2019 r., w związku ze zmianą stanu prawnego w wyniku wejścia w życie ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 924), prawo do świadczeń przysługuje na każde dziecko niezależnie od kryterium dochodowego. Uprawnionymi do niego są natomiast, stosownie do art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.w.d. (w jego aktualnym brzmieniu) matka albo ojciec, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (gdzie uregulowano sytuację, w której rodzice sprawują opiekę naprzemienną). Skoro zatem uprawnionymi są albo matka albo ojciec dziecka, to przyznanie jednemu z nich tego świadczenia wyklucza możliwość jego przyznania drugiemu na tożsamy okres, za wyjątkiem sytuacji, gdy mamy do czynienia ze sprawowaną przez nich opieką naprzemienną, prowadzącą do odpowiedniego podziału świadczenia. Zbieg uprawnień obojga rodziców do świadczeń wychowawczych reguluje przepis art. 22 u.p.w.d., zgodnie z którym, świadczenie wypłaca się temu rodzicowi, który sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem jest sprawowana równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu rodzicowi, który pierwszy złożył wniosek. Wykluczona została zatem możliwość przyznania prawa do świadczeń wychowawczych w pełnej wysokości jednocześnie obojgu rodzicom. Wyłączona tym samy jest również prawna możliwość ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego rodzicowi dziecka w warunkach, gdy w obrocie prawnym funkcjonuje już decyzja przyznająca drugiemu rodzicowi prawo do tego świadczenia na to samo dziecko i na ten sam okres. Orzekanie o prawie do świadczenia wychowawczego na rzecz tego rodzica, możliwe będzie jedynie pod warunkiem uprzedniej eliminacji z obrotu prawnego decyzji o wcześniej przyznanym prawie do świadczenia wychowawczego drugiego rodzica. Względnie uznaniu, że wypłacone temu drugiemu świadczenie było nienależnie pobrane, co z kolei stosownie do art. 25 ust. 1 u p.w.d. wiąże się z obowiązkiem jego zwrotu. W niniejszej sprawie niekwestionowaną okolicznością jest, że ojcu S. i M. S. w efekcie rozpoznania wcześniej od skarżącej złożonego wniosku przyznano prawo do świadczeń wychowawczych na wymienione dzieci na okres od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r. Decyzja przyznająca te świadczenie została wykonana i pozostaje w obrocie prawnym. Z niespornych ustaleń organu wynika przy tym, że weryfikacja przyznanych nią świadczeń pod kątem ewentualnego uznania ich za nienależnie pobrane, zakończyła się uznaniem za takowe jedynie tych, które wypłacono we wrześniu 2019 r., co stwierdzono decyzją Prezydenta [...] z [...] marca 2020 r.nr [...], która uzyskała walor ostateczności i również pozostaje w obrocie prawnym. W związku z czym niezależnie od tego jak obecnie organ rozstrzygający o świadczeniu wychowawczym na rzecz matki S. i M. S. postrzegałby sposób wykonywania obowiązków rodzicielskich przez ojca dzieci (kwestii faktycznie sprawowanej w powyższym okresie przez niego opieki), nie mógł pozostawania w obrocie prawnym decyzji przyznającej na jego rzecz świadczenia wychowawcze zignorować. Nie mógł również w ramach prowadzonego postępowania, którego przedmiotem było rozpoznanie wniosku skarżącej, weryfikować zgodności z prawem ww. decyzji. W tym stanie rzeczy musiał także uwzględnić konsekwencje prawne z tego wynikające, w postaci zaistnienia przeszkody faktycznej i prawnej uniemożliwiającej przyznanie jej na tożsamy okres prawa do świadczenia. Na ocenę tej przeszkody nie mogły przy tym rzutować wskazywane przez skarżącą dysfunkcjonalne zachowania jej byłego męża i ich konsekwencje (konieczność ucieczki wraz dziećmi z domu, rozwód). Mogły one co najwyżej ewentualnie rzutować na ocenę decyzji przyznającej mu świadczenia wychowawcze. Ta jednak w tym postępowaniu ani przez organ rozstrzygający o prawach skarżącej, ani rozpoznający jej skargę Sąd, nie mogła być weryfikowana. Odmawiając zatem w tych okolicznościach przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego Prezydent [...] nie naruszył prawa. W konsekwencji czego nie naruszyło również prawa utrzymujące jego decyzję w mocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Powołując się w motywach wydanej decyzji na zaistnienie przywoływanej wyżej przeszkody w uwzględnieniu wniosku, dopełnił organ także wynikającego z art. 107 § 3 k.p.a. przedstawienia prawnych i faktycznych racji, które legły u podstaw podjętego rozstrzygnięcia. Wbrew więc temu co podnosi skarżąca, kwestionowana przez nią decyzja (jej uzasadnienie) nie nosi znamion dowolności. Zawiera także wszystkie elementy, o których stanowi art. 107 § 1 k.p.a. W związku z czym zarzut naruszenia tego przepisu uznać należy za chybiony. Mając powyższe na względzie, skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.). Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).