I SA/Wa 2670/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. i A. M. na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 października 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 435/15 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 9000 (dziewięć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz M. M. i A. M. sumę pieniężną w kwocie po 4000 (cztery tysiące) złotych na rzecz każdego z nich; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz M. M. i A. M. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. M. M. i A. M. skargą z [...] października 2021 r. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o: 1) wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny, 2) na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a o przyznanie od organu na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w wysokości po [,...] zł; 3) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego go według norm przepisanych - w związku z niewykonaniem przez organ wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 października 2015 r. sygn. akt I SAB/Wa 435/15. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta [...] do rozpatrzenia wniosku I. K. z 22 stycznia 2015 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] róg [...], pochodzącej z dawnej księgi hipotecznej [...], oznaczonej d. nr [...] o pow. [...] m2 - w terminie dwóch miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem. Odpis prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy został doręczony organowi [...] grudnia 2015 r. Zatem dwumiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem [...] lutego 2016 r. Skarżący w uzasadnieniu skargi podnieśli, że Prezydent [...] - pomimo upływu wyznaczonego terminu i wielokrotnie prowadzonych rozmów - nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie. Ponadto pięciokrotnie już wzywali organ do wykonania prawomocnego wyroku i wydania w sprawie decyzji - z czego ostatnie wezwanie zostało skierowane w dniu [...] września 2021 r. Jednakże żadne z dotychczasowych wezwań nie odniosło skutku - bowiem do dnia wniesienia niniejszej skargi nie został rozpoznany wniosek o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Prezydent nadal pozostaje bezczynny w sprawie i nie podejmuje praktycznie żadnych czynności. Dodali, że zwłoka w rozpoznaniu wniosku o odszkodowanie uzasadnia nie tyko zasądzenie grzywny, ale również przyznanie sumy pieniężnej we wskazanej wysokości, jako adekwatne zadośćuczynienie za oczekiwanie na rozstrzygnięcie. Suma ta winna zdyscyplinować organ do natychmiastowego załatwienia sprawy, jak bowiem widać samo nakładanie grzywien lub przyznanie sumy pieniężnej w niskiej wysokości w żaden sposób nie motywuje organu do zakończenia postępowania. Stan bezczynności organu w rozpoznaniu wniosku o przyznanie odszkodowania, pomimo wydania wyroków w sprawach niewykonania wyroku, z całą pewnością narusza prawo stron do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Przy czym zasądzona suma pieniężna może się okazać skuteczna dopiero w przypadku jej znaczącego podwyższenia - co będzie stanowiło dla organu realną i dolegliwą karę. Ponadto, ten rodzaj środka dyscyplinującego ma szczególny charakter i pełni nie tylko funkcję prewencyjno-represyjną, stanowiąc realną dla organu dolegliwość finansową, ale przede wszystkim funkcję kompensacyjną, będąc dla nich swoistym zadośćuczynieniem za wszelkie dolegliwości i niedogodności związane z opieszałością organu w rozpoznaniu tej sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że przedmiotowe postępowanie prowadzone jest zgodnie z obowiązującą w Biurze Spraw Dekretowych procedurą postępowania w zakresie rozpatrywania wniosków złożonych w trybie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami stanowiącą załącznik do zarządzenia Prezydenta [....] nr [...] z [...].12.2016 r. W toku prowadzonego postępowania konieczne jest zgromadzenie m.in. następujących dokumentów: dowód potwierdzający prawo własności do nieruchomości na dzień wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), tj. w dniu 21.11.1945 r.; dokumenty potwierdzające następstwo prawne wnioskodawców po byłych właścicielach nieruchomości; dokumenty stwierdzające czy działka była zabudowana w chwili wejścia w życie ww. dekretu; dokumenty określające przeznaczenie przedmiotowego terenu w planach zabudowy [...] na 1945 r. (tj. Ogólny Plan Zabudowania [...] zatwierdzony przez Ministerstwo Robót Publicznych dnia[...].08.1931 r.); dokumenty określające datę utraty posiadania gruntu przez dawnych właścicieli; dokumenty określające aktualnego właściciela gruntu; sprawdzenie istnienia przesłanek uzasadniających objęcie wnioskodawców lub ich następców prawnych układami indemnizacyjnymi; wykonanie opinii geodezyjnej przez geodetę uprawnionego w przedmiocie rozliczenia powierzchni gruntu w działkach ewidencyjnych. Jednocześnie poinformował, że w toku prowadzonego postępowania Biuro podjęło szereg czynności mających na celu zgromadzenie kompletnego materiału dowodowego na podstawie którego możliwe będzie wydanie decyzji merytorycznie kończącej postępowanie o przyznanie odszkodowania za ww. grunt w trybie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami. O powyższym pełnomocnik stron został poinformowany pismem z [...] listopada 2021 r. oraz o tym, iż przewidywany termin wydania decyzji w przedmiotowej sprawie to [...] marzec 2022 r. Do dnia [...] grudnia 2021 r. (data rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie) do Sądu nie wpłynęła żadna informacja dotycząca merytorycznego rozpoznania przedmiotowego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, co skutkować musi wymierzeniem Prezydentowi[...] grzywny. Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: p.p.s.a.. Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania oraz w razie bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Zgodnie natomiast z § 2 tego artykułu Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 października 2015 r. sygn. akt I SAB/Wa 435/15 zobowiązał Prezydenta [....] do rozpatrzenia wniosku I. K. z[...] stycznia 2015 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] róg [...], pochodzącej z dawnej księgi hipotecznej [...], oznaczonej d. nr [...] o pow. [...] m2 - w terminie dwóch miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem. Zaznaczyć przy tym należy, że kwestię terminu załatwienia sprawy po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu reguluje art. 286 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia akt organowi. Bezsporne jest, że akta sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu wpłynęły do organu w dniu [...] grudnia 2015 r. - zatem wyznaczony termin upłynął z dniem [...] lutego 2016 r. Następnie - na skutek złożonych skarg na niewykonanie ww. wyroku - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie czterokrotnie już wymierzał Prezydentowi [...] grzywnę: 1. wyrok z 14 września 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 821/16, wymierzający grzywnę w wysokości 1.000 złotych oraz stwierdzający, iż bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 2. wyrok z 11 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 442/17, wymierzający grzywnę w wysokości 2.000 złotych oraz stwierdzający, iż bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3. wyrok z 21 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1890/17, wymierzający grzywnę w wysokości 3.0000 złotych, stwierdzający, iż bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznający od organu na rzecz skarżących sumę pieniężną w wysokości po 1.000 złotych na rzecz każdego z nich, 4. wyrok z 28 października 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1283/20, wymierzający grzywnę w wysokości 6.000 złotych, stwierdzający, iż bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznający od organu na rzecz skarżących sumę pieniężną w wysokości po 3.000 złotych na rzecz każdego z nich. Zatem niekwestionowaną okolicznością jest fakt, że do dnia wydania orzeczenia w przedmiotowej sprawie - mimo uprzedniego wezwania organu przez skarżących do wykonania prawomocnego wyroku, oraz mimo tego, że już wcześniej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie czterokrotnie wymierzał Prezydentowi [...] grzywnę - organ w dalszym ciągu nie rozstrzygnął przedmiotowej sprawy. Nie rozpoznał także merytorycznie przedmiotowego wniosku do dnia rozprawy sądowej. Skoro zaś Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem Sądu z 16 października 2015 r. sprawy nie załatwił, a wyrok ten zobowiązywał organ nie tylko do rozstrzygnięcia sprawy, ale i do dokonania tego w określonym w nim terminie, to w tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie Prezydentowi grzywny jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja wszak prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. W przedstawionych okolicznościach sprawy, biorąc pod uwagę długość przekroczenia wyznaczonego przez Sąd terminu na załatwienie sprawy oraz to, że Prezydent został już czterokrotnie ukarany grzywną, która to sankcja jednak nie przyniosła skutku w postaci wykonania wyroku - Sąd ocenił, iż wystarczająco represyjną, jak też dyscyplinującą funkcję spełni grzywna w wysokości 9.000 tysięcy złotych (o 50 % wyższa niż poprzednia), która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a., Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sąd uznał, że bezczynność Prezydenta [...] w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Organ - mimo wyroku Sądu stwierdzającego bezczynność Prezydenta [...] i mimo czterech wyroków wymierzających mu grzywnę – nie zakończył sprawy, choć upłynęło już ponad 5 lat od wyznaczonego terminu. Art. 154 § 7 p.p.s.a. stanowi, że uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Funkcją powyższego przepisu jest niewątpliwie zwalczanie bezczynności i przewlekłości organu w wykonywaniu wyroków sądu, lecz nie jest to funkcja jedyna. Przepis ten ponadto ma kompensować doznaną przez stronę postępowania krzywdę z powodu bezczynności i przewlekłości organu. W ocenie Sądu przyznanie przedmiotowej kwoty mogą uzasadniać jedynie szczególne okoliczności sprawy, tj. rażący charakter zwłoki w rozpoznaniu sprawy, jak też obawa, że bez przyznania tej kwoty na rzecz skarżącej wyrok Sądu nadal nie zostanie wykonany. Kwota ta stanowi jednocześnie swego rodzaju zadośćuczynienie za zaniechania organu w toku prowadzonego postępowania. Taka sytuacja wystąpiła właśnie w niniejszej sprawie, w której organ - mimo czterokrotnego nałożenia na niego grzywny za niewykonanie wyroku - nadal nie zakończył postępowania zainicjowanego przedmiotowym wnioskiem oraz nie czynił odpowiednych działań w sprawie, zmierzających do jak najszybszego jej zakończenia. Dlatego też Sąd uwzględnił wniosek skarżących - uznając za słuszne ich żądanie przyznania od organu sumy pieniężnej. Przy czym Sąd stoi na stanowisku, że zasadne jest przyznanie skarżącym sumy pieniężnej w kwocie po 4.000 zł, gdyż przyznanie wyższej kwoty jest niczym nie uzasadnione w okolicznościach niniejszej sprawy. Sąd zasądził też na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 i 2 w zw. z art. 154 § 6 i 7 oraz art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.