I SA/Wa 2690/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jolanta Dargas sędzia WSA Magdalena Durzyńska asesor WSA Mateusz Rogala (spr.) Protokolant referent Radosław Fijałkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2023 r. sprawy ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 30 sierpnia 2022 r. nr DO-II.7610.152.2022.KC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 30 czerwca 2022 r. nr NWIV.752.26.2015; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia 30 sierpnia 2022 r. nr DO-II.7610.152.2022.KC Minister Rozwoju i Technologii, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, powoływanej dalej jako k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 30 czerwca 2022 r. nr [...] odmawiającą, m.in. na podstawie art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2021 r., poz. 146 ze zm.), stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez P. w [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w [...], obręb [...], obejmującego działkę nr [...] o pow. 5601 m2 (obecnie nr [...]), wraz z prawem własności fragmentu linii kolejowej oraz urządzeń znajdujących się na tym gruncie. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podał, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i w dniu 27 października 2000 r. stanowiła i obecnie stanowi własność Skarbu Państwa. Z kolei na potwierdzenie wykazania kolejnej określonej w art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. przesłanki nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu, tj. posiadania gruntu, P. S.A. w [...] przedłożyły wykaz z ewidencji środków trwałych znajdujących się na działce nr [...], sporządzony według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., obejmujący tory kolejowe - droga kolejowa 2-torowa główna zasadnicza linii nr [...] (rok budowy 1858). Dodatkowo złożono oświadczenie z dnia 23 stycznia 2015 r. Dyrektora Regionalnego ds. Współpracy z Samorządami i Naczelnika Wydziału Geodezji i Regulacji Stanów Prawnych, z którego wynika, że działka nr [...] jest zajęta pod infrastrukturę kolejową składającą się z linii kolejowej nr [...] relacji [...] w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 8 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 86, poz. 789). W związku z powyższym organ stwierdził, że posiadanie w dniu 5 grudnia 1990 r. przez P. gruntu Skarbu Państwa obejmującego działkę nr [...] zostało potwierdzone na podstawie dokumentu wymienionego w § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowej "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz. U. z 2001 r. Nr 4, poz. 29), co oznacza, iż spełnione byłyby przesłanki uwłaszczenia zawarte w art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. co do tej działki. Jednak Minister zauważył, że działka nr [...] zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r. i w dniu 27 października 2000 r., w części była zajęta pod pas drogi publicznej ul. [...] (dawniej ul. [...]), co skutkuje tym, że sporny grunt nie mógł pozostawać w wyłącznym posiadaniu P. i nie mógł podlegać uwłaszczeniu jako grunt objęty prawem osób trzecich - zarządcy drogowego. Nie jest zatem możliwe wydanie decyzji uwłaszczającej P. S.A. taką działką w trybie art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. Organ podkreślił, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że zajęcie nieruchomości pod pas drogi publicznej uniemożliwia jej uwłaszczenie z uwagi na fakt, iż drogi publiczne są wyłączone z obrotu prawnego. Organ odwoławczy wyjaśnił następnie, że w toku postępowania Wojewoda [...] pismem z dnia 29 grudnia 2021 r. poinformował P., że z uwagi na fakt, iż działka nr [...] na dzień 5 grudnia 1990 r. oraz obecnie stanowi skrzyżowanie drogi publicznej z linią kolejową, to zastosowanie znajduje art. 96 ust. 1b w zw. z art. 95 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ). W związku z tym organ I instancji wezwał stronę do przedłożenia projektu podziału geodezyjnego spornej działki, przeprowadzonego w uzgodnieniu z zarządcą drogi gminnej. Jednak w odpowiedzi P. S.A. podniosła, że nie widzi zasadności podziału, ponieważ cała działka stanowi jednolity pas linii kolejowej. Organ odwoławczy stwierdził następnie, że realizując zasadę prawdy obiektywnej, na podstawie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale też i strona nie jest zwolniona od lojalnego współdziałania w wyjaśnieniu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Skoro w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka posiadania (wyłącznego) wynikająca z art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. oraz w związku z wystąpieniem negatywnej przesłanki uwłaszczenia, tj. naruszenia praw osób trzecich (zarządcy drogi publicznej), Minister uznał, że odmowna decyzja Wojewody [...] była zasadna. P. S.A. wniosły na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości. Skarżąca spółka zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, tj.: a. art. 7 oraz art. 8 k.p.a. w związku z art. 85 k.p.a. poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, b. art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 ab initio k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Skarżąca postawiła również zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r., poprzez odmowę stwierdzenia nabycia na rzecz P. S.A. z dniem 27 października 2000 r. ex lege prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji oraz o rozpatrzenie sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącej, a także o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż sporna nieruchomość w dniu 5 grudnia 1990 r. znajdowała się w posiadaniu skarżącej. Jak wskazał organ, spełnione zostały przesłanki uwłaszczenia zawarte w art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. w odniesieniu do spornej działki. Jednak organ przyjął za wykazane, ze działka nie jest w całości jednolitym pasem linii kolejowej. Tymczasem to na organie ciążył obowiązek dokonania wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy, w tym zbadania spełnienia wszystkich przesłanek uwłaszczenia. Zdaniem skarżącej, dowody, na których organ oparł swoje rozstrzygnięcie, sprowadzały się do oświadczenia Prezydenta Miasta [...], a więc również zainteresowanego w sprawie i mającego sprzeczne interesy aniżeli skarżąca. Organ winien na podstawie art. 85 k.p.a. dokonać oględzin nieruchomości i w sposób samodzielny dokonać ustaleń w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organy obydwu instancji wydały decyzje w tej sprawie, naruszając przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrolowana przez Sąd decyzja zakończyła postępowanie administracyjne z wniosku P. S.A. z dnia 23 stycznia 2015 r. o stwierdzenie, na podstawie art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r., nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez P. w [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w [...], obejmującego m.in. działkę nr [...] (obecnie nr [...]), wraz z prawem własności fragmentu linii kolejowej oraz urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Jak stanowi art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r., grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu P., co do których P. nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego P.. W myśl zaś art. 35 ust. 1 tej ustawy nabycie praw, o których mowa w art. 34 ust. 1 i ust. 3, potwierdza wojewoda, w drodze decyzji administracyjnej, po złożeniu wniosku przez P. lub P. SA. Ponadto w art. 35 ust. 3 ustawy zawarte zostało upoważnienie dla Rady Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, sposobu potwierdzania posiadania przez P. gruntów, o których mowa w art. 34 ust. 1, w tym rodzaje dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach. Wydanie przez Wojewodę decyzji potwierdzającej nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego wymaga zatem od organu ustalenia spełnienia dwóch zasadniczych przesłanek. Po pierwsze, grunt będący przedmiotem wniosku musiał być własnością Skarbu Państwa zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 27 października 2000 r. Po drugie, grunt ten winien być w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu P., co wnioskodawca musi wykazać za pomocą przynajmniej jednego z dokumentów wymienionych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r., wydanym na podstawie art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 8 września 2000 r. W rozpoznawanej sprawie organy nie miały wątpliwości co do spełnienia pierwszej z wymienionych przesłanek. Stwierdziły również, że P. wykazało fakt posiadania spornej działki w wyżej opisanym trybie, przestawiając stosowne dokumenty. Jednak, zdaniem organów obydwu instancji, przeszkodą wydania decyzji pozytywnej było ustalenie w toku postępowania, że na części spornej działki znajduje się droga publiczna. Sąd podziela stanowisko Ministra wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i mające oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych, że zajęcie gruntu pod drogę publiczną uniemożliwia nabycie z mocy prawa na tym gruncie prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. Grunt stanowiący na dzień 5 grudnia 1990 r. drogę publiczną w zarządzie właściwych organów drogowych nie mógł w tej samej dacie znajdować się w posiadaniu P. S.A., która to okoliczność stanowiła zasadniczą przesłankę dla stania się przez tę nieruchomość przedmiotem użytkowania wieczystego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1277/21, dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Jednak wymaga podkreślenia, że w niniejszej sprawie ustalony przez organ stan faktyczny wskazywał, że jedynie część działki nr [...] była zajęta pod drogę publiczną, zatem rozważania organu dotyczące skutków prawnych zajęcia nieruchomości pod pas drogi publicznej nie dotyczyły całości nieruchomości będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, że decyzja wydawana na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. jest decyzją deklaratoryjną, potwierdzającą nabycie prawa użytkowania wieczystego, które nastąpiło ex lege w dniu 27 października 2000 r. Ustawodawca nałożył na Wojewodę obowiązek wydania decyzji w tym przedmiocie, co powinno nastąpić po wnikliwym ustaleniu stanu faktycznego, a także wyjaśnieniu, w jakim zakresie doszło do ziszczenia się skutków prawnych przewidzianych w art. 34 ust. 1 ustawy. Tych wymogów zarówno organ I instancji, jak i Minister w rozpoznawanej sprawie nie spełniły. W piśmie z dnia 29 grudnia 2021 r. Wojewoda zażądał od wnioskodawcy przedłożenia w wyznaczonym terminie projektu podziału geodezyjnego spornej działki, a w związku z niewykonaniem tego wezwania wydał decyzję odmowną co do całej nieruchomości. Taki sposób postępowania Sąd uznaje za naruszający art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem to na organie ciążył obowiązek zebrania całego materiału dowodowego niezbędnego do wyjaśnienia sprawy. Nie budzi wątpliwości, że wydanie decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego co do części nieruchomości może nastąpić po uprzednim sporządzeniu dokumentacji geodezyjnej niezbędnej do celów podziałowych, która powinna stanowić załącznik do decyzji (zob. E. Bończak-Kucharczyk [w:] Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023, art. 96). Nie można natomiast wymagać od jednej ze stron postępowania, aby to ona składała do akt sprawy dokument mający następnie stanowić niezbędny element władczego rozstrzygnięcia organu. Ustalenie zakresu przedmiotowego i terytorialnego wystąpienia przesłanek z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. należy bowiem, jak już wspomniano, do obowiązków organu. Jak wynika z akt sprawy i co przyznał sam organ, P. przedstawiły w toku postępowania dokumenty wystarczające do stwierdzenia wystąpienia przesłanki posiadania gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. Przebieg drogi publicznej nie budził również w tej sprawie zasadniczych wątpliwości. Domaganie się zatem od strony postępowania przygotowania projektu podziału geodezyjnego należy uznać za bezzasadne przerzucanie kosztów postępowania na jego stronę, do czego organ nie był uprawniony. Rozpatrując sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania Sądu, a w przypadku stwierdzenia, że w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki określone w art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. jedynie co do części nieruchomości, wyda decyzję stwierdzającą nabycie prawa użytkowania wieczystego co do tej części nieruchomości. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) orzekł jak w sentencji. W zakresie kosztów postępowania Sąd w pkt 2 sentencji orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi.