I SA/Wa 2698/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) sędzia WSA Jolanta Dargas asesor WSA Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2021 r. nr [...] Wyrokiem w sprawie I SA/Wa 1589/19 z 31 stycznia 2020r. tut. Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej jako SKO/organ) z 18 czerwca 2019 r. nr KOC/3285/Sw/19 i decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 13 marca 2019 r. nr 000751/SWZM/2019 w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej A. B. świadczenia wychowawczego. Z akt wynika, że odmowną decyzją objęto październik i listopad 2018r. gdyż w miesiącu grudniu 2018 r. uprawomocnił się wyrok orzekający rozwód, tzn. zmienił się skład rodziny. Po ponownym rozpoznaniu sprawy zaskarżoną obecnie decyzją z 01.09.2021r. SKO utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 22 czerwca 2021r. nr 016383/SW/2021, znak: UD-XVII-WŚW-OK.8250.84.84.2021.THL (8 THL.UD- XVIIWŚW-OK) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie pozyskał wymaganych informacji dotyczących "zaginionego" męża wnioskodawczyni, a więc nie był w stanie ustalić, czy w ramach kryterium dochodowego A. B. posiadała uprawnienia do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. SKO przywołało treść przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (dalej jako ustawa) i przepisy rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji zawartych we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego; w tym w szczególności § 10 ww. rozporządzenia, wg którego ustalając dochód rodziny, nie uwzględnia się dochodu uzyskiwanego przez zaginionego małżonka, a ustalając dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie, nie uwzględnia się tego małżonka (ust. 1), w przypadku gdy małżonek osoby otrzymującej świadczenie wychowawcze lub ubiegającej się o świadczenie wychowawcze zaginął, ustalając prawo do świadczeń rodzinnych, uwzględnia się zaświadczenie właściwej w sprawie jednostki Policji o przyjęciu zgłoszenia zaginięcia małżonka, a w przypadku cudzoziemców - właściwej instytucji (ust. 2). Dalej SKO stwierdziło, że skarżąca nie przedstawiła dokumentu w postaci zaświadczenia właściwej instytucji o przyjęciu zgłoszenia zaginięcia małżonka (cudzoziemca). W ramach wykonania zaleceń WSA, organ podał także, że do akt dołączono decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 18 stycznia 2013r. nr DPU-420-704/SU/2012 oraz postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2018r. sygn. akt [...] o ustanowieniu kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu tj. byłego męża skarżącej K. M. Organ ustalił także, że ww. ostatnio zamieszkiwał w Polsce pod adresem: ul. [...]; że rozwód ww. został przeprowadzony w listopadzie 2018 r. z udziałem ustanowionego kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego. Jednocześnie SKO podało, że faktu braku wiedzy co do miejsca pobytu rozumianego jako adres pod którym dana osoba przebywa utożsamiać z zaginięciem tej osoby. Przywołując za organem I instancji przepisy rozporządzenia 27 lipca 2017 r. SKO uznało, iż w dacie wydawania zaskarżonej decyzji ww. przepisy już nie obowiązywały, gdyż wg art. 15 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw, w dniu wydania przez organ I instancji decyzji odmownej powołane rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. już nie obowiązywało, a zatem wydając decyzję z dnia 22 czerwca 2021r. nr 016383/SW/2021, organ I instancji błędnie zastosował te przepisy zamiast przepisy rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 czerwca 2019 r., które nie zawierają odpowiednika § 10 rozporządzenia z 27 lipca 2017 r. W tym zakresie SKO przywołało też art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw, zgodnie z którym w sprawach oświadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy. Wg SKO wskazany przepis odnosi się jednakże wyłącznie do stosowania przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, natomiast nie dotyczy stosowania aktów wykonawczych, których stosowanie ustawodawca uregulował wprost w art. 15 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (...). Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. B. podnosząc, że w sprawie naruszono art. 153 ppsa. Wg skarżącej odnośnie osób zaginionych nie jest możliwe przedłożenie dokumentów na osiągane przez nie dochody, gdyż gdyby istniały jakiekolwiek wiarygodne informacje o ich dochodach, a tym samym o ich losach, nie można byłoby mówić, że są osobami zaginionymi. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu na podstawie art. 145a § 1 ppsa do wydania decyzji uwzględniającej przyznanie zasiłku rodzinnego zgodnie ze złożonym wnioskiem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, gdyż w sprawie organy naruszyły art. 153 ppsa. Obowiązek pomocy dzieciom realizuje ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.), która określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń obywatelom polskim oraz cudzoziemcom (art. 1 tej ustawy). Z przepisów ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie ustalania prawa do przedmiotowego świadczenia wynika, że aby otrzymać świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko trzeba spełnić odpowiednie kryterium dochodowe. Żeby zaś wykazać spełnienie kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczenia - do wniosku o przyznanie tego rodzaju świadczenia należy przedłożyć zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość dochodów członka rodziny oraz inne zaświadczenia, oświadczenia lub dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego (art. 17 ust. 5 ustawy). Szczegółowy katalog środków dowodowych stosowanych w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych w 2018 r. zawierało rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1465, dalej jako rozporządzenie z 2017 r.). Zgodnie z § 10 ww. rozporządzenia z 2017 r. ustalając dochód rodziny, nie uwzględnia się dochodu uzyskiwanego przez zaginionego małżonka, a ustalając dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie, nie uwzględnia się tego małżonka (ust. 1), w przypadku gdy małżonek osoby otrzymującej świadczenie wychowawcze lub ubiegającej się o świadczenie wychowawcze zaginął, ustalając prawo do świadczeń rodzinnych, uwzględnia się zaświadczenie właściwej w sprawie jednostki Policji o przyjęciu zgłoszenia zaginięcia małżonka, a w przypadku cudzoziemców - właściwej instytucji (ust. 2). Odnośnie do kwestii zaistnienia podstaw do odmowy przyznania A. B. świadczenia wychowawczego z uwagi na to, że skarżąca jako cudzoziemka objęta ochroną uzupełniającą nie była i nie jest w stanie udokumentować zaginięcia ówczesnego męża – tut. Sąd wypowiedział się jednoznacznie w uzasadnieniu wyroku zapadłego w sprawie I SA/Wa 1589/19. W dacie ww. wyroku rozporządzenie z 2017 r. już formalnie nie obowiązywało jednak ma ono zastosowanie do stanów prawnych określanych na 2018 r. tj. w stanie prawnym wymagającym ustalania przekroczenia bądź nieprzekroczenia kryterium dochodowego na członka w rodzinie. W przywołanym na wstępie wyroku tut. Sąd wyjaśnił, że skoro nie jest możliwe złożenie przez skarżącą wymaganego przez § 10 rozporządzenia z 2017r. zaświadczenia o zaginięciu męża - z uwagi na objęcie jej ochroną uzupełniającą, to przy zaistnieniu innych okoliczności znanych już organowi - w sytuacji gdy "brak zaświadczenia stanowiłby jedyną przeszkodę w przyznaniu jej wnioskowanego świadczenia, brak byłoby (...) podstaw do wydania decyzji odmownej". W obszernym uzasadnieniu WSA wskazał jednoznacznie na zaistniały w sprawie stan faktyczny, w szczególności i na to, że skarżąca jako obywatelka Federacji Rosyjskiej objęta została ochroną uzupełniającą, a ponadto, że dla celów postępowania rozwodowego ustanowiony został kurator dla nieznanego z miejsca pobytu jej męża. W zaskarżonej decyzji SKO przywołało zresztą konkretne postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z czerwca 2018 r. o ustanowieniu kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu męża skarżącej, w aktach jest też wyrok rozwodowy z listopada 2018 r. a także pozyskane w ponownie prowadzonym postępowaniu zaświadczenia z ZUS, KRUS i Urzędu Skarbowego co do braku jakichkolwiek danych o pozyskiwaniu przez męża skarżącej jakichkolwiek dochodów na terenie RP. Tymczasem SKO przywołało § 4 pkt 6 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 18 czerwca 2019 r., wg którego ustalając prawo do świadczenia wychowawczego, poza odpowiednimi informacjami wskazanymi w § 2 i § 3, uwzględnia się również inne dokumenty, w tym oświadczenia, niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego i podało, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (w brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2019 r.) świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Dalej podało, że zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy dochód rodziny to suma dochodów członków rodziny, a więc i męża skarżącej skoro we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego A. B. wskazała jako członka rodzimy K. M. W konsekwencji organ podał, że skoro skarżąca nie przedłożyła organowi żądanych przez niego dokumentów w zakresie dochodowości jej małżonka, to nie jest możliwe dokonanie przeliczenia dochodu jej rodziny przy uwzględnieniu wszystkich jego składników, tj. dochodów wszystkich członków rodziny. W świetle zapadłego już wyroku WSA w sprawie I SA/Wa 1589/19 to stanowisko organu jest nieuprawnione. Nade wszystko, nawet gdyby uwzględnić (niezasadny w ocenie tut. Sądu) pogląd o stosowaniu przepisów rozporządzenia z 2019 r. do stanu prawnego z 2018 r., w którym w tego typu sprawach obowiązywało kryterium dochodowe 800 zł na członka rodziny, - przy uwzględnieniu, że przepisy nowego rozporządzenia z 2019 r. nie określają jakie dokumenty należy w tym zakresie złożyć (bo nowe rozporządzenie zostało wydane dla potrzeb innego stanu prawnego), to niezasadne jest zaskarżone rozstrzygnięcie odmowne ze wskazaniem na to, że skarżąca nie przedstawiła dokumentów na osiągane przez jej byłego męża dochody, skoro konsekwentnie od lat utrzymuje, że nie ma z nim kontaktu i nie ma jakiejkolwiek wiedzy o jego dochodach, a przy tym ww. przepisy rozporządzenia z 2019 r., na które powołuje się SKO, nie przewidują takiego obowiązku ani nie precyzują żadnych dokumentów wymaganych w sprawie. Nade wszystko z akt nie wynika aby organ ustalił, że ówczesny mąż skarżącej uzyskiwał jakiekolwiek dochody w ww. okresie, a brak zaświadczenia, o którym mowa w rozporządzeniu z 2017r. – w świetle okoliczności sprawy - nie jest przeszkodą do wydania decyzji pozytywnej. Jak już wskazano, w sprawie w ramach art. 153 ppsa występuje związanie organu wyrokiem I SA/Wa 1589/19 zapadłym już w nowym stanie prawnym, niezasadnie zatem organ przyjął, że wiążące w sprawie są przepisy nowego rozporządzenia, zwłaszcza, że nie powołuje się przy tym na to jaki konkretnie przepis ww. rozporządzenia z 2019 r. nie został przez skarżącą wypełniony. W tym stanie rzeczy decyzje II i I instancji musiały być uchylone. Do stanu prawnego obowiązującego w 2018 r. przewidującego ustalenie przez organ stosownego kryterium dochodowego na członka rodziny stosuje się ówcześnie obowiązujące przepisy określające jak ów dochód należy ustalać - a więc przepisy rozporządzenia z 2017r., a nie przepisy rozporządzenia z 2019r. wydanego w stanie prawnym, w którym ustawa nie przewiduje jakiegokolwiek kryterium dochodowego. Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje się do wyroku w sprawie I SA/Wa 1589/19 z 31 stycznia 2020r. i przy uwzględnieniu, że jesienią 2018 r. miejsce pobytu małżonka skarżącej nie było znane, i nie ma jakichkolwiek danych odnośnie do pozyskiwania przez niego jakichkolwiek dochodów – zastosuje § 10 rozporządzenia z 2017r. i pominie tego członka rodziny skarżącej przy ustalaniu dochodu jej rodziny.