I SA/Wa 271/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2014 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] września 2013 r., nr [...]. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] Prezydent W. przyznał K. S. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 grudnia 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. W dniu 1 marca 2013 r. do Prezydenta W. wpłynęła kopia nieprawomocnego, zaocznego wyroku Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] grudnia 2012 r., sygn. akt. [...] obniżającego z dniem [...] października 2012 r. alimenty na rzecz ww. osoby od P. B. z kwoty [...] złotych miesięcznie do kwoty [...] złotych miesięcznie. Zaś, w dniu 10 kwietnia 2013 r. przedłożony został - prawomocny z dniem [...] stycznia 2013 r. – uprzednio wskazany wyrok. Postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] Prezydent W. wznowił postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] lutego 2013 r.,nr [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt. 5 kpa. Jednocześnie z dniem 1 marca 2013 r. została wstrzymana wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnegood chwili uzyskania informacji przez organ pierwszej instancji o wskazanym wyroku sądowym. Prezydent W. decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...] uchylił w całości decyzję z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], dotyczącą przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 grudnia 2012r. do 30 grudnia 2013 r., w okresie świadczeniowym 2012/2013 (pkt 1 orzeczenia).Odmówił również przyznania K. S. w okresie od 1 grudnia 2012 r. do 30 września 2013 r., w okresie świadczeniowym 2012/2013, prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie (pkt 2 orzeczenia). Przyznał w okresie od 1 grudnia 2012 r. do 30 września 2013 r., w okresie świadczeniowym 2012/2013 prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie (pkt 3 orzeczenia). W uzasadnieniu orzeczenia organ I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 10 § 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednak nie wyższej niż 500 zł. Natomiast zmiany wysokości świadczeń z funduszu na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów dokonuje się po wpływie tytułu wykonawczego do komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów (art. 29 § 1 powołanej ustawy). W dniu 22 sierpnia 2013 r. do Urzędu wpłynęło postanowienie Komornika Sądowego z dnia 19 sierpnia 2013 r. informujące, że podjął postępowanie egzekucyjne, zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego W. sygn. akt. [...] i prowadzi egzekucję alimentów w wysokości [...] zł miesięcznie. Zatem, po wydaniu decyzji w dniu [...] lutego 2013 r., wyszły na jaw istotne dla sprawy okoliczności (zmiana wysokości alimentów). Organ o dokonanej zmianie nie wiedział, mimo że okoliczności te istniały już w chwili wydawania orzeczenia z dnia [...] lutego 2013 r. Odwołanie od decyzji złożył K. S. wnosząc o wypłatę zaległego świadczenia alimentacyjnego za okres od 1 marca 2013 r. do chwili obecnej, wraz z ustawowymi odsetkami oraz wznowienie wypłaty świadczenia. Ponadto podniósł, że do kwietnia 2013 r. nic nie wiedział o wyroku sądowym zmniejszającym wysokość alimentów na jego rzecz. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] września 2013 r., nr [...] W uzasadnieniu zapadłego orzeczenia organ II instancji stwierdził, że rozstrzygnięcie Prezydenta W. jest prawidłowe. Istotą świadczeń alimentacyjnych jest to, że zastępują one środki, które wierzyciel alimentacyjny winien otrzymać tytułem wypłaty zasądzonych alimentów. Unormowania dotyczące tej materii są zawarte w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) i służą wsparciu osób znajdujących się trudniej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych do alimentacji (por. wyrok NSA z 28 lipca 2010 r., sygn. I OSK 597/10). W akcie tym zostały także uregulowane zasady aktualizacji wysokości świadczeń, wskutek zmiany wysokości alimentów. Przyjął on zasadę, w myśl której zmiany w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów, dokonywane są od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów (art. 29 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Organ wskazał, że w niniejszej sprawie wyrokiem z dnia [...] grudnia 2012 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla W. obniżył z dniem [...] października 2012 r. alimenty na rzecz K. S. z kwoty [...] zł miesięcznie do kwoty [...] zł miesięcznie. O tym fakcie nie wiedział organ I instancji, wydając decyzję w dniu [...] lutego 2013 r. przyznającą mu świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od 1 grudnia 2012 r. do 30 września 2013 r. Zatem zasadne było wznowienie z urzędu w dniu [...] maja 2013 r. postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., po uzyskaniu informacji o wyroku. Zgodnie z obowiązującymi przepisami świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów. Skoro od [...] października 2012 r. na rzecz K. S. zostały ustalone alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie, to w takiej wysokości przysługiwały mu świadczenia z funduszu alimentacyjnego - co też organ ustalił w zaskarżonej decyzji. Skargę na powyższą decyzję złożył K. S., wnosząc o: 1. uchylenie zaskarżonych decyzji w całości 2. zasądzenie kwoty dwóch tysięcy złotych z ustawowymi odsetkami płatne natychmiastowo, tytułem nie wypłaconych w terminie świadczeń należnych na mocy art. 9 § 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz wyroku Sądu Rejonowego W. z dnia [...] grudnia 2012 r., sygn. akt [...], 3. zasądzenie na okres od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 31 grudnia 2018 r. kwoty dwieście złotych netto, 4. przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego motywy działania w jego sprawie wszystkich urzędników wydających zaskarżone decyzje, a także komorników. W uzasadnieniu swojej skargi opisał swoją trudną sytuację bytową i zdrowotną oraz postępowanie zakończone zaskarżonym orzeczeniem. Podniósł, że świadczenie alimentacyjne jest mu niezbędne do życia. Poprzez brak środków na regulowanie rachunków za mieszkanie, grozi mubezdomność, co oznacza przy jego schorzeniach szybką i pewną śmierć - z uwagi na jego stan zdrowia. Wskazał, że postępowanie organów publicznych naraziło go na dodatkowe nerwy i odebrało poważną część środków na życie.Przy czym wszystkie złożone dokumenty, wnioski i rozmowy z urzędnikami zostały wykorzystane przeciwko niemu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na złożoną skargę wniosło o jej oddalenie, uznając podniesione zarzuty za bezzasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Mając na względzie powyższe kryteria stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z innych powodów niż w niej podniesione. Podstawę materialnoprawną podjętych w niniejszej sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7, z późn. zm.), dalej jako "ustawa z dnia 7 września 2007 r." Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r., organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Z art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy z dnia 7 września 2007 r. wynika zaś, że ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu, oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia. Stosownie natomiast do art. 23 ust. 1 powołanej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. W rozpoznawanej sprawie, Prezydent W. wydał w dniu [...] lutego 2013 r. decyzję przyznającą K. S. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 grudnia 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. Następnie, po uzyskaniu przez organ informacji o wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] grudnia 2013 r. o obniżeniu wysokości alimentów, organ wydał w dniu [...] maja 2013 roku postanowienie o wznowieniu postępowania zakończonego powołaną wcześniej ostateczną decyzją z dnia [...] lutego 2013 roku. W wyniku przeprowadzonego postępowania wznowieniowego, organ wydał w dniu [...] września 2013 r. decyzję, którą uchylił decyzję z dnia [...] lutego 2013 r., odmówił przyznania skarżącemu w okresie od dnia 1 grudnia 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] złotych miesięcznie i przyznał w ww. okresie prawo do świadczeń w wysokości [...] złotych miesięcznie. Wydając powyższe rozstrzygnięcie Prezydent W. wskazał, iż w rozstrzygnięciu nie ma zastosowania przepis określający warunki zmiany decyzji ostatecznej – art. 24 ustawy z dnia 7 września 2007 r. – bowiem nie przewiduje on okoliczności zaistniałych w niniejszej sprawie, a okoliczności te są natomiast przewidziane w art. 151 § 1 pkt 2 kpa. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez organ II instancji. Zdaniem Sądu, decyzje organów obu instancji są wadliwe, gdyż w sprawie nie zachodziły podstawy do wznowienia postępowania. Jak wynika z materiału dokumentacyjnego sprawy, o fakcie obniżenia alimentów przez Sąd Rejonowy organ dowiedział się już po wydaniu ostatecznej decyzji z dnia [...] lutego 2013 r. przyznającej skarżącemu prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] złotych miesięcznie. Po otrzymaniu informacji o wyżej powołanym wyroku - z dniem 1 marca 2013 r. została wstrzymana wypłata skarżącemu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych zapadłego na tle art. 24 ustawy z dnia 7 września 2007 r., postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego dotyczy aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu dotyczy praw strony do świadczeń dotąd przez nią nieotrzymanych. W ocenie składu orzekającego, taka sytuacja miała miejsce w niniejszym postępowaniu, bowiem decyzja z dnia [...] lutego 2013 r. w dacie wszczęcia postępowania wznowieniowego (tj. w dniu [...] maja 2013 r.) nadal regulowała sytuację prawną skarżącego - a czas na jaki świadczenie zostało przyznane jeszcze nie upłynął. Zatem, do zmiany lub uchylenia tej decyzji powinien znaleźć zastosowanie art. 24 ustawy z dnia 7 września 2007 r. a nie instytucja wznowienia postępowania. Ponadto, jak wskazano powyżej, weryfikacja ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie przyznania świadczeń w trybie art. 24 ustawy z dnia 7 września 2007 r. dotyczyć może wyłącznie świadczeń dotąd nie otrzymanych. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż charakter takiego aktu zmieniającego lub uchylającego jest konstytutywny, bo wpływa na uprawnienia określonego indywidualnie podmiotu. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1662/11. Powyższe oznacza, iż w stosunku do świadczeń, które zostały już skarżącemu wypłacone na mocy decyzji z dnia 13 lutego 2013 r. - a zostały pobrane nienależnie - zastosowanie znajdzie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r.). Podsumowując, organy obu instancji orzekły z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z tego powodu, przy ponownym jej rozstrzygnięciu rzeczą organów orzekających powinno być uwzględnienie przedstawionych zapatrywań prawnych Sądu co do wykładni wskazanych powyżej przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawionym do alimentów. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.