I SA/Wa 2712/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2014 r. sprawy ze skargi I. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do pomocy finansowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] Wójt Gminy [...] przyznał I. Z. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną córką K. Z. od [..] 2010 r. do [...] 2013 r. w wysokości [..] zł miesięcznie i od [...] 2013 r. do [...] 2013 r. w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że I. Z. spełnia przesłankę z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] Wójt Gminy [...] - po wszczęciu z urzędu zawiadomieniem z dnia [...] stycznia 2013 r. postępowania w sprawie przyznania pomocy osobom mającym ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego - odmówił I. Z. przyznania dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu podniósł, że prawo do pomocy przysługuje osobom mającym ustalone za miesiąc [...] 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2013 r. o świadczeniach spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy. Organ wskazał, że I. Z. nie przysługuje prawo do przyznania pomocy w związku z tym, iż po 30 czerwca 2013 r. nie będzie spełniała kryteriów do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższej decyzji I. Z. wniosła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] (sprostowaną postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [..] lutego 2014 r. nr [...]) uchyliło decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [..] kwietnia 2013 r. nr [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy podkreślił, iż Wójt powinien ustalić, czy I. Z. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik lub domownik. Przy czym należy w sposób jednoznaczny wskazać, czy zachodzi przesłanka z art. 17 ust. 5 ustawy, która stanowiłaby podstawę do wydania decyzji odmownej. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [..] Wójt Gminy [...] ponownie odmówił przyznania I. Z. przyznania prawa do pomocy dla osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego za miesiąc [...] 2013 r. nazwanego dodatkiem do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podniósł, że w/w nie spełnia warunków do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co oznacza brak prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podał, że po czerwca 2013 r. strona nie będzie spełniała kryteriów do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i dodatku do tego świadczenia. W związku z art. 17 i art. 3 ust. 22 o świadczeniach rodzinnych w przypadku I. Z. nie zachodzi bowiem przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ponieważ wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo rolne o pow. [...] ha w tym [...] ha przeliczeniowych. Z informacji uzyskanej z KRUS Placówka Terenowa w [...] z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] wynika, że I. Z. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia [...] lipca 1997 r. jako rolnik (małżonka). Od powyższej decyzji I. Z. wniosła odwołanie, w którym zarzuciła organowi I instancji błędną interpretację art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o nowelizacji ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. Powołując się na art. 17 ust. b. w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdziła, że będąc rolnikiem jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką. W związku z tym jest również osobą uprawnioną do otrzymania pomocy ([...] zł) dla osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego za miesiące [...] 2013. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [..] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2013 r. Kolegium wskazało, że w dniu [...] lipca 2013 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie przyznania I. Z. dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie [...] zł dla osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego za miesiące [...] 2013 r. Zgodnie z § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego prawo do pomocy przysługuje osobom mającym ustalone za miesiąc kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad lub grudzień 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy. Dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w wysokości 200 zł miesięcznie (§ 2 pkt. 2 rozporządzenia). Prawo do dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego ustala z urzędu wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do świadczenia pielęgnacyjnego 4 rozporządzenia. Z akt sprawy wynika, że I. Z. była osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką K. Z. Świadczenie to przyznano decyzją z dnia [..] listopada 2010 r. Natomiast według art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do 30 czerwca 2013 r. jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 tj. 30 czerwca 2013 r. Natomiast z treści § 2 pkt 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. wynika, że prawo do pomocy przysługuje osobom mającym ustalone za miesiąc kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad lub grudzień 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, spełniającym warunki określone w art. 1 7 ustawy (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2013 r.). Według art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak wynika z treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest brak podjęcia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Stosownie do treści art. 3 pkt. 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powyższym rozumieniu oznacza zatem, że mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w powyższych formach i zrezygnowała z niej bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej zrezygnowała. Przy czym zgodnie z uchwałą NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z akt sprawy wynika, ze I. Z. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolnika. Tymczasem według przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z 20 grudnia 1990 r. (Dz. U. z 2008 r. nr 50. poz. 29 ze zm.) przepisy ustawy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. Zatem zdaniem organu I. Z. podlegając obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników jako małżonka rolnika także pracuje w gospodarstwie rolnym. Wobec powyższego Kolegium uznało, iż w/w nie spełnia warunków do otrzymania pomocy z rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja Kolegium stała się przedmiotem skargi I. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła błędną interpretację art. 17 ustawy o świadczniach rodzinnych i art. 12 ustawy o zmianie ustawy oświadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, powierzchowne potraktowanie sytuacji skarżącej a także błędną interpretację ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiła argumenty przemawiające za jej zasadnością podkreślając, iż Kolegium potraktowało sprawę pobieżnie poprzez niewłaściwą interpretację definicji rolnika, jak również odebrało skarżącej nabyte prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, a co za tym idzie prawo do dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2013 r. wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do pomocy finansowej dla osób mających ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] jak i decyzja Wójta Gminy [..] z dnia [...] sierpnia 2013 r., a także decyzje wydane przez te organy we wcześniej prowadzonym w tej sprawie postępowaniu, tj. decyzja SKO w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. i decyzja Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik niniejszej sprawy. Organy dokonały bowiem błędnej wykładni i niewłaściwie zastosowały przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz. U. poz. 413). Nadto, SKO w [..] utrzymując w mocy wydaną z naruszeniem prawa materialnego decyzję organu I instancji naruszyło również art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267). Zgodnie z powołanym przepisem, prawo do pomocy przysługuje osobom mającym ustalone za miesiąc kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad lub grudzień 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 922, z późn. zm.), zwanej dalej "ustaw", spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy. Stosownie do § 2 ust. 2, pomoc przysługuje w wysokości 200 zł miesięcznie. Pomoc jest przyznawana niezależnie od dochodu (§ 2 ust. 3). Stosownie zaś do § 4 powołanego rozporządzenia, postępowanie w sprawie ustalenia prawa do pomocy wszczyna się z urzędu. Przyznanie lub odmowa przyznania pomocy następuje w drodze decyzji administracyjnej (§ 3 ust. 2 rozporządzenia). Postępowanie w tej sprawie wszczęte zostało przez organ z urzędu zawiadomieniem z dnia [..] kwietnia 2013 r. Wydając pierwszą decyzję w sprawie, Wójt Gminy [..] z dniu [...] kwietnia 2013 r. odmowę przyznania pomocy (określając to prawo dodatkiem do świadczenia pielęgnacyjnego) uzasadnił tym, że I. Z. po dniu [...] czerwca 2013 r. nie będzie spełniała kryteriów do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpoznaniu odwołania I. Z. od tej decyzji SKO w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. (sprostowaną postanowieniem SKO z dnia [..] lutego 2014 r.) uchyliło decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. SKO nie zastosowało jednakże przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, które były podstawą wydania decyzji organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2013 r., a powołało się jedynie na przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponownie rozpatrując sprawę Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., na podstawie powołanego wyżej rozporządzenia, ponownie odmówił przyznawania prawa do pomocy błędnie określonego jako dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego z uzasadnieniem, że I. Z. po 30 czerwca 2013 r. nie będzie spełniała kryteriów do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem i prawo do pomocy nie przysługuje. SKO uzasadniając zaskarżoną decyzję utrzymującą w mocy decyzję z [...] sierpnia 2013 r. wskazało, że wydane na podstawie dotychczasowych przepisów decyzje o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r., zaś I. Z. nie zrezygnowała z zatrudnienia lub inne pracy zarobkowej i jako małżonka rolnika pracująca w gospodarstwie rolnym podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników, a zatem nie spełnia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Prawidłowe jest ustalenie organu, iż decyzje wydane na podstawie przepisów dotychczasowych o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu wskazanego w ust. 1 art. 11 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548). Powyższe wynika bowiem z art. 11 ust. 4 powołanej ustawy. Ustalenie to nie zmienia jednak tego, że decyzja Wójta Gminy [...] z dnia [..] listopada 2010 r. przyznająca I. Z. świadczenie pielęgnacyjne na okres od [...] 2010 r. do dnia [...] 2013 r. była ważna i funkcjonowała w obrocie prawnym. I. Z. miała zatem ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym również w 2013 r. Skoro zaś I. Z. miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a zatem miała ustalone prawo do świadczenia (w 2013 r.), to na mocy powołanego przepisu stronie przysługuje również prawo do pomocy w ramach rządowego programu, o którym mowa w powołanym wyżej rozporządzeniu. Wejście w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, jak również wygaśnięcie decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [..] listopada 2010 r. z dniem [..] czerwca 2013 r. nie spowodowało, że I. Z. nie należy się prawo do pomocy z rządowego programu, o której mowa w powołanym wyżej rozporządzeniu. Odmienne stwierdzenie organów w tym zakresie nie jest uprawnione. Wobec tego, że I. Z. miała ustalone – decyzją z dnia [..] listopada 2010 r. – prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to, w ocenie Sądu, wymienionej przysługuje za miesiąc kwiecień 2013 r., maj 2013 r. i czerwiec 2013 r. prawo do pomocy z rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenie, co do okresu, za który prawo do pomocy przysługuje jest konsekwencją wygaśnięcia decyzji Wójta Gminy [...] z dniem [...] czerwca 2013 r., na mocy art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13 (Dz. U. poz. 1557) orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jednakże w uzasadnieniu Trybunał wskazał, że wyrok ten nie tworzy ani roszczeń o wypłatę utraconych korzyści po 30 czerwca 2013 r., ani nie daje podstaw do ubiegania się o nowe świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, które przewiduje obowiązująca ustawa o świadczeniach rodzinnych. Okoliczność, że organ rozpatrując nowy wniosek I. Z. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stwierdził, iż świadczenie pielęgnacyjne nie należy się wnioskodawczyni, albowiem jako żona rolnika pracująca w gospodarstwie rolnym jest ubezpieczona w KRUS, a zatem nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (v. uchwała NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. I OPS 5/12, orzeczenia.nsa.gov.pl), jest bez znaczenia w niniejszej sprawie, która dotyczy pomocy z rządowego programu i opiera się na wcześniejszej decyzji Wójta Gminy [..], która funkcjonowała w obrocie prawnym i jako decyzja ważna wywoływała skutki prawne (do dnia [...] czerwca 2013 r.). Ponownie rozpatrując sprawę przyznania prawa do pomocy, o którym mowa w § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, organ uwzględni rozważania Sądu zawarte w niniejszym wyroku. Dla należytego ponownego rozpatrzenia niniejszej sprawy konieczne stało się uchylenie, z uwagi na naruszenie przepisu prawa materialnego, wszystkich decyzji wydanych w granicach tej sprawy (art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Z tego względu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy.