I SA/Wa 2719/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), , po rozpoznaniu na w dniu 29 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Miasta [...] na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]października 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej również: Kolegium) orzeczeniem z [...] października 2020 r., działając na podstawie art. 78 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204), art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. z 2019 r. poz. 916 ze zm.) oraz art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. z 2019 r. poz. 270, dalej: ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami), po zapoznaniu się z wnioskiem B. C. i M. W. o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego udziału w nieruchomości gruntowej położonej w Warszawie przy ul. [...], oznaczonej jako działka ew. [...] z obrębu [...], związanego z lokalem nr [...], jest nieuzasadniona, umorzyło postępowanie w sprawie. Kolegium uwzględniło, że Prezydent [...] pismami z 12 grudnia 2018 r. wypowiedział użytkownikom wieczystym – B. C. i M. W. wysokość opłaty rocznej z tytułu udziału w nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka ew. [...] z obrębu [...], położonej w [...] przy ul. [...]. Nowa wysokość opłaty rocznej miała obowiązywać od dnia 1 stycznia 2019 r. B. C. i M. W. złożyły do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniosek o ustalenie, że podwyższenie opłaty z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadnione. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlega umorzeniu postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, jeżeli zostało ono wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r. W takiej sytuacji roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Kolegium podkreśliło, że wypowiedzenie dotyczyło nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym wielorodzinnym. Wypowiedzenie zostało doręczone zastępczo użytkownikowi wieczystemu w dniu 1 stycznia 2019 r. W tym stanie rzeczy Kolegium uznało, że postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości podlega umorzeniu, a opłata przekształceniowa równa jest opłacie dotychczasowej. W pouczeniu orzeczenia Kolegium zawarło informację, że zgodnie z art. 79 ust. 3 i art. 80 ustawy o gospodarce nieruchomościami od orzeczenia Kolegium nie przysługuje środek odwoławczy, jednakże strona niezadowolona z orzeczenia może wnieść od niego sprzeciw w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia. Wniesienie sprzeciwu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] jest równoznaczne z żądaniem przekazania sprawy do sądu powszechnego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości. W dniu 20 października 2021 r. [...] wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na orzeczenie Kolegium, zwracając się jednocześnie o przywrócenie terminu do złożenia skargi w niniejszej sprawie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciło: 1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 112 i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez wskazanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] błędnego pouczenia w orzeczeniu w postaci wskazania środka odwoławczego, tj. sprzeciwu, czego konsekwencją było uniemożliwienie [...] wyczerpania drogi administracyjnej w przedmiotowej sprawie i utraty bez swojej winy prawa do oceny zaskarżonego orzeczenia SKO w [...], co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2. naruszenie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomość", a w konsekwencji powyższego jego zastosowanie polegające na przyjęciu, że przedmiotowe postępowanie powinno być umorzone; 3. naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w istotnej dla rozstrzygnięcia kwestii, tj. nieustalenie czy postępowanie w sprawie aktualizacji wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego wszczęte po 5 października 2018 r. zostało skutecznie wypowiedziane wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., a w konsekwencji błędnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle powyższego [...] wniosło o uchylenie w całości tego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Jednocześnie w skardze zawarto wniosek o zasądzenie od Kolegium na rzecz skarżącego kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie tej skargi, podtrzymując w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym orzeczeniu. Uczestniczki postępowania: B. C. i M. W. podtrzymały stanowisko, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadniona i wniosły o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej. W toku postępowania sądowego wywołanego wniesioną w dniu 20 października 2021 r. skargą, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ustalił, że [...] wniosło sprzeciw od orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Sądu Rejonowego dla [...], który prawomocnym postanowieniem z 14 lipca 2021 r., sygn. akt I C 3302/21 odrzucił sprzeciw [...] jako niedopuszczalny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. W tak przyjętym zakresie kompetencji Sąd w pierwszej kolejności uznał, że wniesiona skarga jest dopuszczalna. Sąd podkreśla, że w sytuacji, gdy w danej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy, sąd administracyjny nie może odrzucić skargi z powodu braku właściwości sądu administracyjnego (art. 58 § 4 p.p.s.a.). Z uwagi na zastosowanie się skarżącego do zawartego w zaskarżonym orzeczeniu pouczenia o przysługującym stronie środku zaskarżenia w postaci sprzeciwu do sądu powszechnego, Sąd przyjął do rozpoznania wniesioną skargę uwzględniając – w zakresie terminu do jej wniesienia – że została ona złożona niezwłocznie po wydaniu postanowienia Sądu Rejonowego z 14 lipca 2021 r. o umorzeniu postępowania, które jest prawomocne od dnia 13 listopada 2021 r. Przechodząc do kontroli zaskarżonego orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie Sąd uznał, że odpowiada ono prawu czyniąc skargę nieuzasadnioną. Istotą sprawy jest wykładnia i prawidłowość zastosowania art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na celem mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów. W myśl art. 4 ust. 1 tej ustawy, jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenie dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Z kolei ust. 2 stanowi, że postępowania, o których mowa w ust. 1, niezakończone w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się. Przesłanki ustalone w art. 4 ust. 1 ww. ustawy pozostają istotną okolicznością dla możliwości skorzystania przez organ z umorzenia postępowania, przewidzianego w ust. 2. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 28 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 164/22, CBOSA, konieczność umorzenia postępowania dotyczącego sporu co do wysokości opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste jest konsekwencją tego, że spór ten, wobec materialnoprawnej regulacji art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, stał się bezprzedmiotowy: w wyniku przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności, brak jest podstaw do aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste na przyszłość, zaś określenie wysokości opłaty przekształceniowej następuje na podstawie opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste obowiązującej przed aktualizacją. Nie budzi przy tym wątpliwości, że postępowanie wszczęte przed kolegium w sprawie aktualizacji opłaty z tytułu użytkowania wieczystego prowadzone jest na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Złożenie wniosku kwestionującego aktualizację opłaty rocznej inicjuje postępowanie przed samorządowym kolegium odwoławczym, którego przedmiotem jest ustalenie opłaty. Rozpatrując taki wniosek kolegium powinno dążyć do polubownego załatwienia sprawy w drodze ugody, jeśli jednak nie dojdzie do zawarcia ugody w powyższej kwestii, wydaje orzeczenie o oddaleniu wniosku lub o ustaleniu nowej wysokości opłaty (art. 79 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Podzielając w pełni powyższe stanowisko, jak też przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, w odniesieniu do warunku, jakim jest termin wszczęcia postępowania aktualizacyjnego zaznaczyć trzeba, że wnioski o ustalenie prawidłowości zmienionej wysokości stawki z tytułu użytkowania wieczystego zostały złożone przez M. W. i B. C. po dniu 5 października 2018 r., odpowiednio pismami z 7 i 11 stycznia 2019 r. Powyższe wypełnia przesłankę terminu wszczęcia postępowania ustaloną w ust. 1 art. 4 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Postępowanie w rozpoznawanej sprawie pozostawało też niezakończone w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. w dniu 13 lutego 2019 r. W tej dacie nie doszło bowiem do zawarcia ugody przez strony, ani do wydania przez Kolegium orzeczenia o oddaleniu wniosku lub o ustaleniu nowej wysokości opłaty rocznej (art. 79 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Zaznaczyć następnie trzeba, że przepis art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, przewiduje umorzenie postępowania wszczętego po dniu 5 października 2018 r., gdy wypowiedzenie dotychczasowej wysokości opłaty nie zostało skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przed 1 stycznia 2019 r. (por. przywołane wyżej postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 marca 2022 r.). W tym aspekcie Sąd podkreśla, że już sam fakt niedoręczenia pisma o wypowiedzeniu dotychczasowej stawki jednemu ze współużytkowników wieczystych w ustawowym terminie, przesłankę braku skuteczności doręczenia wypowiedzenia przewidzianą tym przepisem wypełnia. Wypada zauważyć, że pismo Prezydenta [...] z wypowiedzeniem wysokości opłaty rocznej z 12 grudnia 2018 r. nie zostało przed dniem 1 stycznia 2019 r. doręczone B. C. – jednemu ze współużytkowników wieczystych, co wyklucza potrzebę badania skuteczności wypowiedzenia pozostałym współużytkownikom wieczystym nieruchomości. Powyższe czyni nieuzasadnionymi podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wskazane okoliczności pozwalają na przyjęcie, że w sprawie doszło do spełnienia warunków wynikających z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli możliwości umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego. Pozbawione zatem słuszności pozostają podniesione w tym zakresie zarzuty. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095).