I SA/Wa 2741/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Tomasz Wykowski (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2015 r. sprawy ze skargi I. J., K. M., A. M. i A. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. znak [...] Minister Skarbu Państwa (dalej "Minister"), po rozpatrzeniu odwołania I. J., K. M., A. M. oraz A. M. (dalej łącznie "skarżący") od decyzji Wojewody [...] (dalej "Wojewody") z dnia [...] kwietnia 2014 r. znak: [...], odmawiającej skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, utrzymał decyzję Wojewody w mocy. II. Stan faktyczny sprawy, poprzedzający wydanie zaskarżonej obecnie decyzji Ministra, przedstawia się w sposób następujący: 1. Wnioskiem z dnia [...] października 1992 r. E. M. zwrócił się do Urzędu Rejonowego w K. o przyznanie ekwiwalentu z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości położonej we wsi R., powiat [...], województwo [...], obecnie [...], obejmującej 22 ha ziemi oranej, 2 ha łąki, dom mieszkalny, drewniany, kryty dachówką o trzech izbach oraz drewnianą stodołę i oborę (dalej "pozostawionej nieruchomości" albo "nieruchomości zabużańskiej"). W związku ze zmianą właściwości organów administracji w przedmiocie potwierdzania uprawnień zabużańskich wniosek z dnia [...] października 1992 r. został przekazany Wojewodzie. 2. Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] Wojewoda odmówił skarżącym, będącym spadkobiercami E. M. (na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] lutego 2000 r.) potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej "rekompensaty zabużańskiej"). 3. Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. znak [...], wydaną na skutek rozpoznania odwołania skarżących, Minister uchylił decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2009 r. i przekazał temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. 4. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Wojewoda odmówił skarżącym potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty zabużańskiej. 5. Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. znak [...] Minister uchylił decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi, stwierdzając naruszenie przez Wojewodę przepisów postępowania administracyjnego, polegające na pozbawieniu jednej ze stron postępowania udziału w sprawie. 6. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Wojewoda po raz kolejny odmówił skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty, podnosząc nieudowodnienie przez skarżących, że ich spadkodawca pozostawił nieruchomość poza obecnymi granicami RP. W ocenie Wojewody przekonującym dowodem na tę okoliczność nie jest protokół z przesłuchania świadków F. W. i J. M. z dnia [...] maja 1945 r., sporządzony przez radcę prawnego Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w L. Wprawdzie zeznający do protokołu świadkowie stwierdzili, że E. M. pozostawił we wsi R., powiat [...], województwo [...] gospodarstwo rolne, w tym: 22 ha ziemi ornej, 2 ha łąki, dom mieszkalny, drewniany, kryty dachówką, trzyizbowy, stodołę oraz oborę, niemniej dokument ten nie spełnia wymogów wskazanych w art.6 ust.5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2005 r. nr 169, poz.1418), dalej "ustawy zabużańskiej". 7. Skarżący wnieśli do Ministra odwołanie od decyzji Wojewody z dnia [...] kwietnia 2014 r. III. Rozpatrzywszy zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. odwołanie od decyzji Wojewody z dnia [...] kwietnia 2014 r., Minister utrzymał tę decyzję w mocy. Uzasadniając decyzję odwoławczą, Minister podzielił ocenę Wojewody, że protokół z dnia [...] maja 1945 r. z przesłuchania świadków F. W. i J. M. z dnia [...] maja 1945 r., sporządzony przez radcę prawnego Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w L., nie jest wystarczającym dowodem na pozostawienie przez spadkodawcę skarżących nieruchomości poza granicami RP. W tym kontekście Minister podniósł m.in. następujące okoliczności: 1. Oryginał tego protokołu nie został odnaleziony w Archiwum Państwowym w L.; 2. Informacji zawartych w protokole nie udało się potwierdzić w archiwach zagranicznych; 3. Brak potwierdzenia wiarygodności zeznających do protokołu świadków (brak identyfikacji miejsca ich zamieszkania); 4. W latach 1945 – 1950 E. M. pracował w Państwowym Urzędzie Repatriacyjnym Oddział w K.; 5. Treść protokołu nie została zweryfikowana przez żadne inne dowody; 6. Przedmiotowy protokół nie spełnia wymogów, o których mowa w art.6 ust.5 ustawy zabużańskiej, nie zawierając informacji o tym, czy zeznający świadkowie byli osobami bliskimi dla E. M. oraz, czy zamieszkiwali w miejscowości sąsiedniej; 7. Skarżący nie podjęli działań, zmierzających do przedłożenia oświadczeń nowych świadków. IV. Skarżący wnieśli do Sądu skargę na decyzję Ministra, podnosząc przeciwko zaskarżonej decyzji następujące zarzuty: 1. naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art.6 ust.4 i 5 ustawy zabużańskiej i w konsekwencji uznanie, że protokół z dnia [...] maja 1945 r. nie stanowi dowodu potwierdzającego, że E. M. był właścicielem nieruchomości leżącej poza obecnymi granicami RP, 2. naruszenia prawa procesowego poprzez niezastosowanie art.75 § 1 k.p.a. i w konsekwencji uznanie, że protokół ten nie stanowi dowodu potwierdzającego okoliczność, o której mowa powyżej, 3. naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, tj. art.80 k.p.a., a w konsekwencji art.7, 76 i 77 k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów z dokumentów, nakazujących E. M. przymusowe opuszczenie byłych terenów RP i w konsekwencji uznanie, że dokumenty te nie potwierdzają przesłanki pozostawienia nieruchomości poza granicami RP. Uzasadniając zarzuty skargi, skarżący wskazali w szczególności, co następuje: 1. Orzekające w sprawie organy nie uwzględniły faktu, że w świetle orzecznictwa sądowego katalog dowodowy, zawarty w art.6 ust.4 ustawy zabużańskiej, jest katalogiem otwartym, a nie zamkniętym. Oznacza to, że okoliczność pozostawienia nieruchomości poza granicami RP może być dowodzona nie tylko dowodami wprost wskazanymi w ustawie (w art.6 ust.4 i 5), ale również innymi dowodami, przewidzianymi w k.p.a. Protokół z dnia 26 maja 1945 r. jest dokumentem, z którego przeprowadzenie dowodu w niniejszej sprawie jest zatem w pełni dopuszczalne i zasadne. 2. Przedmiotowy dowód korzysta ponadto z domniemania prawdziwości dokumentu urzędowego, wynikającej z art.76 § 1 k.p.a. 3. Nielogicznym jest rozumowanie organów, uznających za udowodniony fakt przymusowego opuszczenia przez E. M., jako jeńca wojennego, byłych terenów RP, natomiast nie uznających za udowodniony fakt pozostawienia na tych terenach nieruchomości. 4. Organy nie przeprowadziły kwerendy archiwalnej w archiwach zagranicznych oraz w Archiwum Akt Nowych celem ustalenia, czy świadkowie zeznający do protokołu z dnia 26 maja 1945 r. "nie sporządzili analogicznych protokołów co do pozostawionego mienia i czy ewentualnie w aktach tych nie znajdują się ich adresy". 5. Organy nie dochowały obowiązku wyczerpującego wskazania przesłanek odmówienia wiarygodności zgromadzonym w postępowaniu dowodom. V. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: VI. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie przez Sąd skargi na orzeczenie organu administracji publicznej jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia naruszeń prawa wymienionych w art. 145 § 1 p.p.s.a. W świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Naruszeń, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania w niniejszej sprawie środków, o których mowa powyżej, Sąd nie stwierdził. VII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa prowadzi do następujących wniosków: 1. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, zakończonego w drugiej instancji zaskarżoną obecnie do Sądu decyzją Ministra z dnia [...] lipca 2014 r. było wyjaśnienie, czy zachodzą przesłanki do potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty zabużańskiej, o której mowa w art.1 ustawy zabużańskiej, należnej z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami RP. 2. Przepis art.1 ust.1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich" z 1944 r. i umów enumeratywnie w nim wymienionych. Jak wynika z treści art. 1 ust. 2 ustawy, przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone po 1 września 1939 r. opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy). 3. Przepisy ustawy o realizacji prawa do rekompensaty nakładają na wnioskodawcę obowiązek udokumentowania przesłanek warunkujących przyznanie tzw. rekompensaty zabużańskiej, w tym faktu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami państwa polskiego, za pomocą szczególnych środków dowodowych. Stosownie do powyższego, przepis 6 ust. 1 cyt. ustawy przewiduje wymóg, aby do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty dołączone zostały dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego z przyczyn, o których mowa w art.1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. W myśl art. 6 ust. 4 cyt. ustawy, takimi dowodami mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia, 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. W świetle art.6 ust.5 ustawy natomiast, w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 i Nr 281, poz. 2782 oraz z 2005 r. Nr 130, poz. 1087) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. 4. Materiał dowodowy zgromadzony przez organ w postępowaniu w przedmiocie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej podlega ocenie na zasadach określonych w przepisach k.p.a. Stosownie zatem do art.77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W świetle natomiast art.80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. 5. Obowiązkiem orzekających w sprawie organów było zweryfikowanie twierdzenia skarżących, że ich spadkodawca pozostawił, w warunkach wskazanych w art.1 ustawy zabużańskiej, nieruchomość poza obecnymi granicami RP. Istota niniejszej sprawy sprowadza się do przesądzenia, czy okoliczność tę można uznać za udowodnioną w oparciu o protokół z przesłuchania świadków F. W. i J.M. z dnia [...] maja 1945 r., sporządzony przez radcę prawnego Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w L. Zeznający do protokołu świadkowie stwierdzili, że E. M. pozostawił we wsi R., powiat [...], województwo [...] gospodarstwo rolne, w tym: 22 ha ziemi ornej, 2 ha łąki, dom mieszkalny, drewniany, kryty dachówką, trzyizbowy, stodołę oraz oborę. Sąd przychyla się do stanowiska organów obu instancji, że dowodowi temu należy odmówić wiarygodności. 6. Podzieliwszy nawet stanowisko skargi, że niezasadnym byłoby kwestionowanie wiarygodności przedmiotowego protokołu z racji czysto formalnych, tj. z racji nieodpowiadania tego dokumentu szczegółowym wymogom ustalonym w art.6 ust.5 ustawy zabużańskiej, to stwierdzić należy, że konieczność zakwestionowania wskazanej wyżej wiarygodności wynika wprost z oceny tego dowodu, dokonywanej według ogólnych zasad rządzących oceną materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym, wynikających w szczególności z art.7, 77 § 1 i 80 k.p.a. 7. Stwierdzić zatem należy, że treść przedmiotowego protokołu nie zawiera żadnych bliższych informacji na temat zeznających osób (poza imionami, nazwiskami i adresami). Treść ta nie pozwala zatem na ustalenie takich okoliczności, zasadniczych z punktu widzenia oceny wiarygodności złożonych zeznań, jak: wiek świadków, stosunek do E. M., miejsce zamieszkania w czasie wojny, czy w szczególności źródło wiedzy na temat majątku posiadanego przez E. M. Co istotne, okoliczności tych nie można ustalić w oparciu o jakiekolwiek inne dowody, zebrane w sprawie. W tej sytuacji nie ma możliwości przyjęcia za udowodnione, że zeznania te zostały złożone przez osoby, które w dacie ewentualnego opuszczenia nieruchomości przez E. M. były w dostatecznie dojrzałym wieku, a w dacie składania zeznań nie pozostawały z E. M. w relacjach osobistych, czy też zawodowych, mogących wykluczać ich bezstronność, oraz, co najistotniejsze, że posiadały bezpośrednią, rzetelną wiedzę na temat stanu majątkowego E. M. 8. Nietrafne jest powoływanie się przez stronę skarżącą na domniemanie wynikające z art.76 § 1 k.p.a., w sytuacji w której przedmiotowy protokół nie ma charakteru orzeczenia, czy też zaświadczenia organu administracji, a zatem aktu, w którym organ dokonywałby jakiejkolwiek władczej oceny stanu faktycznego, czy też potwierdzał zajście jakichkolwiek faktów. Protokół ten potwierdza zatem wyłącznie fakt odebrania przez przedstawiciela organu administracji zeznań od określonych osób, nie przesądzając tym samym ich wiarygodności. 9. Odnośnie postulowanej w skardze potrzeby przeprowadzenia dodatkowej kwerendy w archiwach zagranicznych stwierdzić należy, abstrahując w tym miejscu od faktu, że działania w tym zakresie zostały przez Wojewodę podjęte, że kwerenda taka może być przeprowadzona bezpośrednio przez zainteresowane strony postępowania. 10. Zbyt daleko idącym jest rozumowanie skarżących, że przymusowe opuszczenie przez E. M., jako jeńca wojennego, byłych terenów RP mogłoby automatycznie stanowić przesłankę do uznania, że osoba ta była właścicielem położonej na tych terenach nieruchomości i że nieruchomość tę opuściła w okolicznościach, o których mowa w art.1 ustawy zabużańskiej. Z racji powyższych uwarunkowań stwierdzić należy, że wniesiona skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, w następstwie czego podlega oddaleniu. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a.