I SA/Wa 2742/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), Protokolant referent Jolanta Replin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2022 r. sprawy ze skargi J. J., L. S. i E. G. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 78/18 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 5.000 (pięć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz J. J., L. S. i E. G. sumę pieniężną w wysokości po 3.000 (trzy tysiące) złotych dla każdego z nich; 4. zasądza od Prezydenta [...] solidarnie na rzecz J. J., L. S. i E. G. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. J. J., L. S. i E. G. (dalej: Skarżący) pismem z 21 października 2021 r. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o ponowne: - wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny przewidzianej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), - przyznanie Skarżącym na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. sumy pieniężnej, - zasądzenie na rzecz Skarżących kosztów postępowania i - rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym - w związku z niewykonaniem przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 maja 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 78/18. Wyrokiem tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. J., L. S. i E. G. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zobowiązał Prezydenta [...] do rozpatrzenia wniosku z 27 marca 2015 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] hip. [...] w terminie dwóch miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem, stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i zasądził na rzecz Skarżących zwrot kosztów postępowania. Odpis prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy został doręczony organowi w dniu 29 sierpnia 2018 r., zatem dwumiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w wyroku z 25 maja 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 78/18 upłynął z dniem 29 października 2018 r. W uzasadnieniu skargi Skarżący podnieśli, że do dnia dzisiejszego Prezydent [...] nie wykonał ww. wyroku, pomimo wydania już przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dwóch wyroków wymierzających Prezydentowi [...] grzywnę z tytułu niewykonania ww. wyroku z 25 maja 2018 r., a nadto stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu tego wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Były to wyroki: z 14 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 422/19 i z 10 września 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 167/20. Mimo to organ nie zakończył postępowania i nadal nie wykonał prawomocnego wyroku Sądu z 25 maja 2018 r. Dlatego skarga i zawarte w niej wnioski o zasądzenie od organu na rzecz Skarżących sumy pieniężnej tytułem zadośćuczynienia za prawie 6 letnie oczekiwanie na załatwienie sprawy od chwili złożenia wniosku o przyznanie odszkodowania, są konieczne i uzasadnione. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie i sprzeciwił się rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu podniósł, że postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku Skarżących o ustalenie odszkodowania za grunt dawnej nieruchomości warszawskiej jest w wysokim stopniu skomplikowane. Prowadząc postępowania w trybie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami konieczne jest zebranie szerokiego materiału dowodowego oraz przeprowadzenie szeregu czynności w celu dokładnego jego zbadania. Stwierdził, że opóźnienie w realizacji wniosku wynika między innymi z trudności w podejmowaniu na bieżąco czynności w sprawie ze względu na częstą nieobecność oryginałów akt własnościowych w tut. Urzędzie spowodowanej koniecznością przekazywania akt do innych organów - w tym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ze względu na wykorzystywane przez strony środki prawne dotyczące przewlekłości postępowania. Wskazał także na dużą liczbę prowadzonych postępowań o zwrot lub ustalenie odszkodowania za nieruchomości warszawskie. Ponadto postanowieniem Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], zawieszono postępowanie administracyjne w tej sprawie do czasu zakończenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku z 28 grudnia 1988 r. złożonego przez J. J. o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości. Do dnia 24 maja 2022 r. (data rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie) do Sądu nie wpłynęła żadna informacja dotycząca merytorycznego rozpoznania wniosku z 27 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Rozpoznawana skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Zgodnie natomiast z § 2 tego artykułu sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 25 maja 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 78/18 zobowiązał Prezydenta [...] do rozpatrzenia wniosku z 27 marca 2015 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] hip. [...] w terminie dwóch miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem. Kwestię terminu załatwienia sprawy po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu reguluje art. 286 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia organowi akt. Bezspornie, akta tej sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu z 25 maja 2018 r. wpłynęły do organu w dniu 29 sierpnia 2018 r., zatem dwumiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w wyroku z 25 maja 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 78/18 upłynął z dniem 29 października 2018 r. Do dnia wniesienia skargi z 21 października 2021 r. - mimo uprzednich wezwań organu przez Skarżących do wykonania prawomocnego wyroku i mimo wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 422/19 i z 10 września 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 167/20 wymierzających Prezydentowi [...] grzywny, w wysokości odpowiednio 1500 zł i 3000 zł, organ ten nie załatwił tej sprawy zgodnie z powołanym orzeczeniem, to jest nie rozpoznał wniosku z 27 marca 2015 r. Dlatego wniosek o wymierzenie organowi grzywny jest zasadny. W demokratycznym państwie prawnym nie może być bowiem tolerowane niewykonywanie wyroków sądów. Pogląd ten jest konsekwentnie wyrażany w orzecznictwie. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzi bowiem do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy też o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Zgodnie z treścią art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę za niewykonanie wyroku wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Ustalenie wysokości grzywny zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Skład orzekający ocenił, że w realiach rozpoznawanej sprawy represyjną, jak też dyscyplinującą funkcję spełni grzywna wymierzona w jeszcze wyższej niż dotychczas wysokości, to jest 5.000 złotych, która to kwota mieści się w granicach wymiaru określonego w art. 154 § 6 p.p.s.a. i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Określając wysokość grzywny Sąd miał na uwadze, że sprawy dotyczące odszkodowań za nieruchomości warszawskie przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy cechują się znacznym stopniem skomplikowania, co w połączeniu z okolicznością, że Prezydent [...] prowadzi jednocześnie znaczną ilość takich spraw, może częściowo tłumaczyć niedochowanie terminów. Jednakże jest to już trzeci wyrok tutejszego Sądu w sprawie ze skargi na niewykonanie wyroku z dnia 25 maja 2018 r. Sąd miał więc szczególnie na uwadze, że mimo wcześniejszych wyroków wymierzających organowi grzywny, organ w dalszym ciągu nie rozpoznał wniosku z 27 marca 2015 r. Nie zasługiwały przy tym na uwzględnienie wyjaśnienia Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy, z których wynikało, że opóźnienie w realizacji wniosku wynika między innymi z braku dostępu do oryginałów akt własnościowych spowodowanego koniecznością przekazywania akt do innych organów - w tym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ze względu na wykorzystywane przez strony środki prawne dotyczące przewlekłości postępowania. Co do zasady bowiem brak akt administracyjnych nie jest przeszkodą do rozpoznania sprawy. To rzeczą organu jest takie zorganizowanie pracy, by być w posiadaniu albo samych akt albo ich kopii w razie zaistnienia konieczności ich przekazania innemu organowi, czy też sądowi. Dzisiejsze środki techniczne są w pełni wystarczające, by sprawnie i skutecznie rozwiązać ten problem. W takiej sytuacji organ powinien wystąpić do sądu lub właściwego organu, w którego dyspozycji pozostają akta administracyjne z wnioskiem o ich czasowe wypożyczenie w celu niezwłocznego rozpoznania sprawy lub też skopiowania tychże akt (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1503/10). Rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a., Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1792/16). Sąd uznał, że bezczynność Prezydenta [...] w wykonaniu wyroku z dnia 25 maja 2018 r. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Organ nie zakończył bowiem sprawy, mimo że upłynęło już ponad 3,5 roku od wyznaczonego terminu. Na powyższą ocenę nie mogło wpłynąć powoływanie się przez Prezydenta Miasta [...] na postanowienie z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], którym organ ten zawiesił postępowanie administracyjne w tej sprawie do czasu zakończenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku z 28 grudnia 1988 r. złożonego przez J. J. o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości. Na marginesie tylko Sąd stwierdza, że powołane postanowienie zostało uchylone postanowieniem Wojewody Mazowieckiego z [...] stycznia 2022 r. nr [...]. Zgodnie z treścią art. 154 § 7 p.p.s.a. uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Funkcją powyższego przepisu jest niewątpliwie zwalczanie bezczynności i przewlekłości działania organu w wykonywaniu wyroków sądu, lecz nie jest to funkcja jedyna. Przepis ten ponadto ma kompensować stronie nieuzasadnione oczekiwanie z powodu bezczynności i przewlekłości działania organu. Mając na uwadze okoliczności tej sprawy Sąd uwzględnił wniosek Skarżących przyznając każdemu z nich od Prezydenta [...] sumę pieniężną w wysokości 3.000 zł, będącej swego rodzaju zadośćuczynieniem za zaniechania organu w toku prowadzonego postępowania. Sąd zasądził też na rzecz Skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 i § 2 zdanie drugie w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 3 sentencji wyroku. O kosztach (na które składają się 200 zł wpisu od skargi oraz 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika) orzeczono na mocy art. 200, art. 202 § 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265).