I SA/Wa 2754/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), Sędziowie sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Anna Milicka-Stojek, Protokolant referent Radosław Fijałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2023 r. sprawy ze skargi Miasta Stołecznego Warszawy na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 7 października 2020 r. nr KOX 791/Po/19 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz Miasta Stołecznego Warszawy kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 78 ust. 2 i ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) – dalej zwanej "ugn", art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz.U. z 2019 r. poz. 916) – dalej zwanej "ustawą przekształceniową" w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz.U. z 2019 r. poz. 270) – dalej zwanej "ustawą zmieniającą", po rozpoznaniu wniosku B. S. o ustalenie, że podwyższenie opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego ułamkowej części gruntu położonego w [...] przy ul. [...] – działka nr [...] z obrębu [...] – jest nieuzasadnione, orzeczeniem z [...] października 2020 r. nr [...] umorzyło postępowanie w sprawie. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie sprawy. Prezydent [...] pismem z [...] grudnia 2018 r. wypowiedział użytkownikowi wieczystemu opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego ułamkowej części gruntu położonego w [...] przy ul. [...] (obecnie ul. [...]) – działka nr [...] z obrębu [...] (związaną z lokalem nr [...]) i zaproponował nową wysokość opłaty od 1 stycznia 2019 r. Do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wpłynął [...] stycznia 2019 r. wniosek B. S. o ustalenie, że podwyższenie opłaty z tytułu użytkowania wieczystego ww. udziału jest nieuzasadnione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] orzeczeniem z [...] października 2020 r. umorzyło postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej. W uzasadnieniu organ wskazał, że 5 października 2018 r. weszła w życie ustawa przekształceniowa, która w art. 1 ust. 1 stanowi, że 1 stycznia 2019 r. prawo użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe przekształca się w prawo własności tych gruntów. Z kolei art. 21 ust. 1 ustawy przekształceniowej stanowi, że postępowania w sprawach aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego oraz aktualizacji lub ustalenia stawek procentowych tych opłat, wszczęte i niezakończone przed dniem przekształcenia, toczą się nadal po tym dniu na podstawie przepisów dotychczasowych. Jednakże 13 lutego 2019 r. weszła w życie ustawa zmieniająca. Zgodnie z art. 4 ustawy zmieniającej, jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Postępowania, o których mowa wyżej niezakończone w dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej umarza się. Kolegium wskazało, że z woli ustawodawcy postępowania aktualizacyjne jako wszczęte po 5 października 2018 r. i niezakończone w dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, w sytuacji niedoręczenia wypowiedzenia wszystkim współużytkownikom wieczystym – podlega umorzeniu. Strony wiąże dotychczasowa wysokość opłaty rocznej. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 80 ust. 1-3 ugn od orzeczenia Kolegium strona niezadowolona może wnieść od niego sprzeciw w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia. Sąd Rejonowy dla [...] w [...] postanowieniem z [...] października 2022 r. sygn. akt [...], po rozpoznaniu powództwa B. S., odrzucił sprzeciw z powodu niedopuszczalności drogi sądowej przed sądem powszechnym, stwierdzając w tym zakresie właściwość sądu administracyjnego. Postanowienie [...] otrzymało [...] października 2022 r. Pismem z [...] listopada 2022 r. od orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2020 r. [...] wniosło [...] listopada 2022 r. za pośrednictwem poczty skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciło naruszenie: 1. przepisów postępowania, tj. art. 112 kpa i art. 9 kpa poprzez wskazanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] błędnego pouczenia w zaskarżonym orzeczeniu w postaci wskazania środka odwoławczego, tj. sprzeciwu, czego konsekwencją było uniemożliwienie [...] wyczerpania drogi administracyjnej w przedmiotowej sprawie i utraty bez swojej winy prawa do oceny zaskarżonego orzeczenia SKO w [...], co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2. art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej poprzez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomość", a w konsekwencji powyższego jego zastosowanie polegające na przyjęciu, że przedmiotowe postępowanie powinno być umorzone; 3. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w istotnej dla rozstrzygnięcia kwestii, tj. nieustalenie, czy postępowanie w sprawie aktualizacji wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego wszczęte po 5 października 2018 r. zostało skutecznie wypowiedziane wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r., a w konsekwencji błędną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego skarżący wniósł o: 1. przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego od orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2020 r. w postaci skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie; 2. uchylenie w całości orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2020 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ; 3. zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej odrzucenie, ponieważ WSA w Warszawie w analogicznych sprawach (sygn. akt I SA/Wa 1981/20 i I SA/Wa 1813/21) wskazał, że odrzucenie sprzeciwy powoduje, że sprawę aktualizacyjną rozpoznaje sąd powszechny. Zatem orzeczenie nie może podlegać kontroli sądu administracyjnego. Kolegium zauważyło, że Sąd Rejonowy dla [...] w [...] nieprawomocnym postanowieniem z [...] października 2022 r. sygn. akt [...], po rozpoznaniu powództwa B. S., odrzucił sprzeciw [...]. Sąd Okręgowy w [...] postanowieniem z [...] stycznia 2023 r. sygn. akt [...] oddalił zażalenie [...]. Postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] października 2022 r. sygn. akt [...] stało się prawomocne [...] stycznia 2023 r. Zarządzeniem z 2 sierpnia 2023 r. WSA w Warszawie pozostawił wniosek o przywrócenie terminu bez nadawania mu dalszego biegu, uznając skargę za dopuszczalną, mając na uwadze art. 112 kpa (stosowany odpowiednio w sprawach aktualizacyjnych na mocy art. 79 ust. 7 ugn) w zw. z art. 58 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wobec prawomocnego odrzucenia sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. W pierwszej kolejności trzeba wskazać, że niniejsza skarga była dopuszczalna. Kolegium błędnie pouczyło stronę o prawie do wniesienia sprzeciwu od zaskarżonego orzeczenia do sądu powszechnego. Potwierdził to Sąd Rejonowy dla [...] w [...] w prawomocnym postanowieniu z [...] października 2022 r. sygn. akt [...]. Wobec tego mając na uwadze, że zgodnie z art. 112 kpa, stosowanym odpowiednio w postępowaniach aktualizacyjnych (art. 79 ust. 7 ugn), błędne pouczenie w orzeczeniu co do wniesienia powództwa do sądu powszechnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia oraz wobec treści art. 58 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) – dalej zwanej "ppsa" Sąd nie mógł odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1 ppsa (sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego), jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Przechodząc do meritum sprawy Sąd zauważa, że sporne pomiędzy [...], a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...] było to, czy w niniejszej sprawie spełniły się wszystkie przesłanki do umorzenia postępowania aktualizacyjnego, zainicjowanego przez B. S.. Sąd zauważa, że podstawę prawną orzeczenia SKO w [...] z [...] października 2020 r. stanowił art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej. Zgodnie z tym przepisem postępowania, o których mowa w ust. 1, niezakończone w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się. Z kolei ust. 1 art. 4 ustawy zmieniającej przewiduje, że jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po [...] października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Poza sporem jest to, że postępowanie dotyczące aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste zostało w niniejszej sprawie wszczęte po 5 października 2018 r. (po dniu wejścia w życie ustawy przekształceniowej), tj. z dniem złożenia do SKO w [...], za pośrednictwem Prezydenta [...] jako organu właściwego (organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego w przypadku gruntów komunalnych), wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste jest nieuzasadniona (art. 78 ust. 2 ugn w zw. z art. 61 § 3 kpa i art. 79 ust. 7 ugn). Wniosek ten wpłynął do organu właściwego 14 stycznia 2019 r. W niniejszej sprawie spełniona została także przesłanka z art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej dotycząca niezakończenia postępowania aktualizacyjnego do 13 lutego 2019 r. (do daty wejścia w życie ustawy zmieniającej). Z akt sprawy wynika, że postępowanie aktualizacyjne 13 lutego 2019 r. było w toku. W tej dacie nie doszło do zawarcia ugody przez strony, ani do wydania przez SKO w [...] orzeczenia o oddaleniu wniosku lub o ustaleniu nowej wysokości opłaty rocznej (art. 79 ust. 3 ugn). Trafnie zwróciło uwagę [...], że w niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] naruszyło art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej uznając, że przed 1 stycznia 2019 r. wypowiedzenia nie zostały doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przedmiotowej nieruchomości i że w związku z tym wystąpiła przesłanka do umorzenia postępowania aktualizacyjnego. Zdaniem Sądu to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] prowadzi postępowanie aktualizacyjne i zobowiązane jest do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w jego całokształcie, jak tego wymagają art. 77 § 1 i art. 80 kpa stosowane w postępowaniu aktualizacyjnym na mocy art. 79 ust. 7 ugn. Nieruchomość położona w [...], oznaczona jako działka nr [...] z obrębu [...] była przed 1 stycznia 2019 r. zabudowana budynkiem mieszkalnym [...]-kondygnacyjnym, co wynika z akt sprawy i treści działu I-O księgi wieczystej Kw nr [...]. Wobec tego przedmiotowa nieruchomość mogła być obciążona prawem użytkowania wieczystego w stosownych udziałach na rzecz wielu podmiotów, czego w niniejszej sprawie organ nie ustalił. Brak zatem wyjaśnienia z udziałem [...], czy wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r. skutkuje tym, że wydanie zaskarżonego orzeczenia o umorzeniu postępowania aktualizacyjnego było przedwczesne przez co SKO w [...] naruszyło art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 79 ust. 7 i art. 4 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy SKO w [...] dokona ustaleń we wskazanym zakresie i w zależności od ich wyniku wyda orzeczenie odpowiadające prawu mając na względzie, że umorzenie postępowania aktualizacyjnego w oparciu o art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej będzie możliwe tylko wtedy, gdy wypowiedzenia opłaty rocznej nie zostały przed 1 stycznia 2019 r. doręczone wszystkim użytkownikom wieczystym nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], zabudowanej budynkiem mieszkalnym przy ul. [...]. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a oraz art. 200 i art. 205 § 1 ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku.