I SA/Wa 2763/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędziowie: WSA Izabela Ostrowska WSA Przemysław Żmich Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi T. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego T. T., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] września 2013 r., nr [...] omawiającą przyznania T.Z. świadczeń z pomocy społecznej. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. T. Z., pismem z dnia 8 sierpnia 2013 r., wystąpił o udzielenie "pełnej, kompletnej i całkowitej pomocy społecznej". Prezydent [...] decyzją z dnia [...] września 2013 r. odmówił T. Z. przyznania świadczeń z pomocy społecznej z powodu braku współdziałania z pracownikiem socjalnym. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2013 r. Nr 26, poz. 182 ze zm.) w przypadku ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej pracownik socjalny przeprowadza wywiad środowiskowy mający na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób ubiegających się o pomoc. Przeprowadzony wywiad środowiskowy, wraz ze zgromadzonymi w sprawie dokumentami, potwierdzającymi sytuację osoby ubiegającej się o pomoc, jest podstawowym i nieodzownym elementem postępowania dowodowego w sprawie. Wobec czego, w dniach [...] sierpnia 2013 r., pracownicy socjalni udali się do T. Z., celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednakże ww. nie zastali. W związku z brakiem możliwości przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], wezwano wnioskodawcę do ustalenia z pracownikiem socjalnym terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w nieprzekraczalnym terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania pod rygorem odmowy świadczeń z pomocy społecznej. T. Z. wezwanie odebrał w dniu [...] sierpnia 2013 r. i tego samego dnia skontaktował się telefonicznie z M. K. - pracownikiem socjalnym Ośrodka Pomocy Społecznej [...], która poinformowała wnioskodawcę o konieczności uaktualnienia wywiadu środowiskowego w związku z wnioskiem o pomoc z dnia 8 sierpnia 2013 r. oraz sprecyzowania rodzaju pomocy jakiej wnioskodawca oczekuje. W odpowiedzi, T. Z. podniósł, iż nie widzi potrzeby przeprowadzania wywiadu środowiskowego, gdyż wywiad był przeprowadzony w dniu [...] maja 2013 r., w związku z poprzednim wnioskiem o pomoc. Odwołanie od decyzji Prezydenta wniósł T. Z. wskazując, że nie można zgodzić się z twierdzeniem organu o nieznajomości sytuacji odwołującego, a tym bardziej o braku wiedzy w przedmiocie rodzaju pomocy jakiej odwołujący oczekuje. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] października 2013 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów żywności, leków i leczenia, opału i odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym, stosownie do treści art. 106 ust. 4 ww. ustawy decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, który w myśl art. 107 ust. 1 ustawy ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Uczynienie przez ustawodawcę wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w miejscu zamieszkania strony podstawowym środkiem dowodowym w sprawach o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej służyć ma zatem sprawiedliwemu ich rozdysponowaniu. Jednocześnie, uniemożliwienie przeprowadzenia takiego wywiadu może stanowić podstawę skutecznego zarzutu wobec strony o braku współdziałania w przezwyciężeniu własnej, trudnej sytuacji - co może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. Jeśli bowiem strona nie podaje swego faktycznego adresu zamieszkania lub nie wpuszcza pracownika socjalnego do domu, nie sposób przyjąć że współdziała z organem w celu przezwyciężenia własnej trudnej sytuacji życiowej. Przy czym, organy administracji zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania świadczeń. Niemożność przeprowadzenia wywiadu stanowi przeszkodę dla organu w postaci dokonania oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Wobec tego, jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, gdyż wywiad ten lub jego aktualizacja jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej, lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Organ odwoławczy stwierdził, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że T. Z. nie współpracuje z organem pomocy społecznej w celu ustalenia własnej rzeczywistej sytuacji życiowej, co jest z kolei podstawą odmowy przyznania pomocy w kontrolowanej sprawie. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył T. Z., kwestionując jej zasadność. Skarżący, nie zgodził się z organem co do braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Podkreślił, iż w celu przeprowadzenia tego wywiadu nikogo u niego nie było, w szczególności w dniach [...] sierpnia 2014 r. Natomiast, kierowana do niego korespondencja adresowana była na błędny adres: ul. [...], którego nigdy nie podawał, ani pod którym nigdy nie zamieszkiwał. Ponadto, skarżący stwierdził, że nie posiadał, ani nie posiada, telefonu domowego ani stacjonarnego, więc nie wie skąd organ twierdzi, iż miał kontakt telefoniczny ze skarżącym. Jednocześnie strona skarżąca podniosła, iż nigdy nie odmówiła współdziałania z pracownikiem socjalnym, w tym przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zaś w aktach sprawy znajduje się wywiad środowiskowy dotyczący wniosku z maja 2013 r. W konsekwencji, T. Z. zarzucił organowi naruszenie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, który (w jego ocenie) został błędnie uznany za podstawę zaskarżonej decyzji, oraz naruszenie art. 7 kpa W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik z urzędu – r. pr. T. T., pismem z dnia 19 marca 2014 r., uzupełnił skargę, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, ewentualnie – także decyzji organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd podzielił stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji i uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny w sprawie jest jednoznaczny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ dokonał kontroli kwestionowanej decyzji pod względem zgodności z prawem. Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że w rozpatrywanym przez Sąd zakresie skarga nie może być uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami powołanej ustawy. Art. 2 tej ustawy stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie natomiast do art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów żywności, leków i leczenia, opału i odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym, udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne organu obejmuje również prawo do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalić w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że organ I instancji oparł odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia na przesłance braku współdziałania T. Z. z pracownikiem socjalnym przez uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Tym samym, prawidłowo organy uznały, iż organ nie mógł dokonać oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej wnioskodawcy. We wniosku o przyznanie pomocy skarżący wskazał, że adres pod którym przebywa jest znany OPS [...]. Z akt sprawy wynika, iż adres ten to: [...]. W dniach [...] sierpnia 2013 r. pracownicy socjalni udali się pod wskazany adres celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednakże wnioskodawcy nie zastali. W związku z brakiem możliwości przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] wezwano wnioskodawcę do ustalenia z pracownikiem socjalnym terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w nieprzekraczalnym terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania pod rygorem odmowy świadczeń z pomocy społecznej. T. Z. wezwanie odebrał w dniu 27 sierpnia 2013 r. i tego samego dnia skontaktował się telefonicznie z M. K. - pracownikiem socjalnym Ośrodka Pomocy Społecznej [...], która poinformowała ww. o konieczności uaktualnienia wywiadu środowiskowego w związku z wnioskiem o pomoc z dnia 8 sierpnia 2013 r. oraz sprecyzowania rodzaju pomocy jakiej wnioskodawca oczekuje. W odpowiedzi, w rozmowie telefonicznej przeprowadzonej z pracownikiem socjalnym przeprowadzonej w dniu [...] sierpnia 2013 r. (co potwierdza notatka służbowa), oraz wyrażonej w przesłanym do organu mailem piśmie z tej samej daty, wnioskodawca podniósł, iż nie widzi potrzeby przeprowadzania wywiadu środowiskowego, gdyż wywiad był przeprowadzony w dniu [...] maja 2013 r. (w związku z poprzednim wnioskiem o pomoc). Jednocześnie, Sąd podkreśla, że z akt sprawy wynika, iż pracownicy socjalni kilkakrotnie próbowali przeprowadzić wywiad środowiskowy ze skarżącym, jednakże bezskutecznie. Wnioskodawca został dokładnie poinformowany o konieczności przeprowadzenia takiego wywiadu, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Ponadto, z wniosku nie wynika jakiego rodzaju pomocy skarżący oczekiwał, a zatem również i z tej przyczyny organ nie mógł rozpoznać wniosku pozytywnie. Natomiast, w odniesieniu do podniesionego przez skarżącego zarzutu nieposiadania przez organ adresu zamieszkania skarżącego, Sąd zauważa, że z całości materiału dowodowego bezspornie wynika, iż organ posiadał adres zamieszania skarżącego, tj. ul. [...]. Adres ww. podał organowi skarżący i pod tym adresem odbierał korespondencję w sprawie. Zatem, z wyżej wskazanych względów zarzuty podniesione przez stronę w skardze nie mogą być uznane za usprawiedliwione i zgodne ze stanem faktycznym. W konsekwencji, uniemożliwienie organowi pomocy społecznej przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu pobytu wnioskodawcy, celem dokonania oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej wnioskodawcy oraz określenia żądania wniosku, przed podjęciem decyzji rozstrzygającej, uznać należy za wystarczającą przyczynę odmowy przyznania pomocy. Wnioskodawca, przez brak współpracy z organem, nie wykazał także aktywności w celu poprawy swojej sytuacji życiowej, co w świetle art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy udzielenia wnioskowanego świadczenia. Podkreślić przy tym należy, że sprawa objęcia wnioskodawcy pomocą będzie mogła być rozpatrzona w razie podjęcia współpracy z organem pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 i art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku