I SA/Wa 2764/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska Asesor WSA Iwona Ścieszka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 marca 2021 r. sprawy ze skargi H. C. działającej jako opiekun prawny D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...]. I SA/Wa 2764/20 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania H. C. – działającej jako opiekun prawny D. C., od decyzji Prezydenta [...] z dna [...] sierpnia 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2019/2020 dla osoby uprawnionej D. C. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne: Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] , odmówił przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego z wniosku H. C., działającej jako opiekun prawny D. C. na okres świadczeniowy 2019/2020. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił m.in., że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki określonej w art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, (Dz. U. z 2020r., poz. 808 ze zm.), zgodnie z którym świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...] zł. W ocenie organu, w przypadku gdy prawo do świadczeń ustala się osobie uprawnionej pozostającej pod opieka opiekuna prawnego, ustalając dochód uwzględnia się tylko dochód osoby uprawnionej (art. 9 ust. 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Miesięczny dochód [...] - osobowej rodziny D. C. wyniósł [...] zł i przekracza kryterium dochodowe o [...] zł. Organ na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalił, że w dniu [...] października 2019 r. H. C. - działająca jako opiekun prawny swojej niepełnosprawnej córki D. C., wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz D. C. w okresie świadczeniowym 2019/2020, wskazując, że egzekucja alimentów od dłużnika okazała się bezskuteczna. Z akt sprawy wynika również, że na mocy wyroku Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. sygn. akt [...] ustalona została wysokość obowiązku alimentacyjnego ciążącego na D. C. (ojcu D. C.) względem córki na kwotę [...] zł miesięcznie. Egzekucja komornicza świadczeń alimentacyjnych od dłużnika D. C. okazała się bezskuteczna (zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji alimentów z dnia [...] listopada 2019 r.). Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla [...] w [...] ustanowił H. C. opiekunem prawnym swojej całkowicie ubezwłasnowolnionej córki, D. C.. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła H. C.. Wskazała, że ze względu na niepełnosprawność córki D., musiała stać się jej opiekunem prawnym, ale również nadal jest jej matką. W skład jej rodziny wchodzą trzy osoby. Niepełnosprawna córka nie prowadzi oddzielnego gospodarstwa domowego. Otrzymuje rentę socjalną w kwocie [...] zł. Jej mąż P. K. jest osobą bezrobotną niezarejestrowaną w Urzędzie Pracy i w 2018 r. nie osiągnął żadnego dochodu. Zdaniem skarżącej w tym wypadku nie należy brać pod uwagę tylko dochodów córki, lecz całej rodziny. Jej ojciec D. C. od 15 lat nie interesuje się losem dziecka, a skarżąca wykonuje swe czynności jako matka z należytą starannością. Jej córka nie ma możliwości samodzielnego utrzymania się. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania H. C. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji ustalając dochód członka rodziny zastosował art. 9 ust. 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i uwzględnił wyłącznie dochód osoby uprawnionej, uznając, że pozostaje ona pod opieką opiekuna prawnego, a że dochód osoby uprawnionej do świadczenia w przedmiotowej sprawie przekracza kwotę uprawniającą do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odmówiono przyznania świadczenia. Zwrócił uwagę, że że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym rozbieżna jest interpretacja art. 9 ust. 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wskazał, że zgodnie z wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2019 r. sygn. akt VIII SA/Wa 378/19 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 112/19 w art. 9 ust. 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów chodzi jedynie o takie sytuacje, w których opiekun prawny nie jest zarazem rodzicem dziecka, wyłączenie dziecka z kręgu rodziny z uwagi na ustanowienie opiekuna prawnego nie dotyczy sytuacji, gdy opiekunem prawnym pozostaje z mocy postanowienia sądu rodzic dziecka. Przy czym organ odwoławczy podkreślił, że dominuje linia orzecznicza, zgodnie z którą ustalając wysokość dochodu dla potrzeb przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie można brać pod uwagę dochodu ani opiekuna prawnego ani innej osoby, z którymi osoba ubezwłasnowolniona ma ewentualnie zamieszkiwać i prowadzić wspólne gospodarstwo domowe. Zakres art. 9 ust. 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obejmuje sytuacje, w których o przyznanie omawianych świadczeń ubiega się osoba niepełnosprawna, pozostająca pod opieką opiekuna prawnego, nawet gdy jest nim osoba najbliższa - jak ojciec czy matka. Wobec brzmienia tego przepisu prawnie obojętną jest okoliczność, czy opiekun prawny tworzy ze swym pupilem rodzinę bądź czy prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe (wyrok NSA z 18 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 1940/11, wyrok WSA w Lublinie z dnia 2 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SA/Lu 36/19, wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 2136/19, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/G1 143/20). Organ odwoławczy mając na uwadze przeważające stanowisko sądów administracyjnych oraz jednoznaczne brzmienie art. 9 ust. 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, doszedł do przekonania, że zasadnie w sprawie uwzględniono wyłącznie dochód osoby uprawnionej. Wskazał, że miesięczny dochód D. C. wyniósł [...] zł i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wysokość dochodu jest bezwzględnym kryterium przyznania omawianych świadczeń, a przepisy prawa nie pozwalają w tym zakresie na jakiekolwiek odstępstwo. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła H. C.. W skardze podkreśliła, że dochód całej rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza [...] złotych. Jej jedyna córka D. C. jest osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie i pozostaje pod jej opieka rodzicielską. Nie prowadzi samodzielnego gospodarstwa domowego. W skład rodziny wchodzą trzy osoby. Skarżąca podkreśliła, że D. C. nie przestała się zaliczać do członków rodziny tylko dlatego, że jej matka została jej opiekunem prawnym. Zdaniem skarżącej ustanowienie opiekunem prawnym jednego z rodziców nie rozrywa więzi pokrewieństwa i nie zwalnia tegoż rodzica/ opiekuna prawnego z obowiązków rodzicielskich, w tym obowiązków utrzymania dziecka. Wręcz przeciwnie, dochodzi do połączenia w osobach rodziców dwóch funkcji rodzica i opiekuna prawnego. Zatem rodzic zachowuje również przynależne rodzicom uprawnienia w zakresie korzystania z pomocy publicznej związanej z ponoszeniem kosztów utrzymania dziecka. Dochody córki nie wystarczają na pokrycie kosztów jej utrzymania, wychowania, leczenia i rehabilitacji. Organ w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentację przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z dna [...] sierpnia 2020 r. nr [...] odmawiająca przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2019/2020 dla osoby uprawnionej D. C.. Zdaniem organów, wspomniane świadczenie nie może zostać przyznane stronie z uwagi na przekroczenie progu dochodowego określonego w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670), wynoszącego [...] zł. Wskazując, że w przypadku strony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi miesięcznie [...] zł, organy przyjęły do wyliczenia wyłącznie dochód osoby uprawnionej. Powołując się na treść art. 9 ust. 12 cytowanej ustawy Kolegium wskazało, że strona pozostaje pod opieką opiekuna prawnego wobec czego przy ustalaniu prawa do świadczeń uwzględnia się wyłącznie jej dochód. Ponadto, w ocenie Kolegium, z treści art. 2 pkt 12 wspomnianej ustawy wynika, że D. C. nie może być zaliczony do "rodziny" w rozumieniu tego przepisu bowiem z uwagi na ubezwłasnowolnienie pozostaje pod opieką opiekuna prawnego. Powyższe uniemożliwia wzięcie pod uwagę zarówno dochodu opiekuna prawnego jak i innych osób, z którymi osoba ubezwłasnowolniona ma ewentualnie zamieszkiwać i prowadzić wspólne gospodarstwo domowe. W ocenie Sądu, z taką interpretacją cytowanych wyżej przepisów nie można się zgodzić. W pierwszym rzędzie należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przez "rodzinę" należy rozumieć odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25. rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60 i 303) albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092), a także osobę uprawnioną; do rodziny nie zalicza się: dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz. Prezydent [...] w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r. podkreślił że art. 9 ust. 12 cytowanej ustawy wprowadza legalną definicję pojęcia rodziny wskazując, że do rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieka opiekuna prawnego. Sad rozpoznający niniejszą sprawę jest zdania, że akapit wyłączający z kręgu członków rodziny dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego, należy odczytywać w ten sposób, że chodzi tu o dziecko, którego opiekunem prawnym jest osoba inna niż rodzic, na utrzymaniu których pozostaje dziecko, a w tym wypadku matka dziecka D. C.. Natomiast ustanowienie opiekunem prawnym jednego z rodziców nie zwalnia tegoż rodzica, który jest opiekunem prawnym, z obowiązków rodzicielskich. Przepis definiujący pojęcie rodziny traktować należy jako zasadę, a akapit wyłączający m.in. dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego z kręgu rodziny, jako wyjątek, który nie dotyczy dziecka, którego opiekunem prawnym jest rodzic. W art. 9 ust. 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazano, że w przypadku gdy prawo do świadczeń ustala się osobie uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego, ustalając dochód uwzględnia się tylko dochód osoby uprawnionej. Sąd jest zdania, że intencją ustawodawcy było wyłącznie możliwości zaliczenia do dochodu osoby uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego dochodów członków rodziny wspomnianego opiekuna. W oparciu o art. 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Mając na uwadze potrzeby i ograniczenia tak ciężko chorej osoby, ustawodawca przewidział w art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy się uczy w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, a w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności bezterminowo, a z taka sytuacja mamy do czynienia w sprawie niniejszej. W rozpatrywanej sprawie, poza sporem pozostaje okoliczność, że D. C. jest osobą uprawnioną w rozumieniu art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym przez osobę uprawnioną należy rozumieć osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Sporne jest natomiast to, czy wyliczając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, o którym mowa w art. 9 ust. 2 cytowanej ustawy należy uwzględniać wszystkich członków rodziny czy też jedynie dochód osoby uprawnionej - w myśl art. 9 ust. 12 tej ustawy. W tym miejscu należy odwołać się do celu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, którym jest wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów, jak również przywołanego w preambule ustawy obowiązku wspierania tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Zdaniem Sądu uznać należy, że w cytowanym przepisie (art. 9 ust. 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) chodzi jedynie o takie sytuacje, w których opiekun prawny nie jest zarazem rodzicem dziecka. Taka sytuacja nie zachodzi jednak w wypadku D. C. ubezwłasnowolnionej całkowicie pełnoletniej córki, której opiekunem prawnym jest matka. Przeciwne rozumienie przepisu oznaczałoby zróżnicowanie osób niepełnosprawnych o tym samym znacznym stopniu niepełnosprawności ze względu na rodzaj niepełnosprawności. Osoba znajdująca się bowiem w identycznej sytuacji jak strona skarżąca - tj. posiadająca znaczny stopień niepełnosprawności i zasądzone alimenty, których egzekucja okazała się bezskuteczna, jednak niewymagająca ubezwłasnowolnienia z powodu stanu zdrowia uniemożliwiającego podejmowanie decyzji (kierowania swoim postępowaniem), nie podlegałaby ograniczeniom wynikającym z tego przepisu i jej dochód mógłby być obliczony z uwzględnieniem dochodów innych członków rodziny, natomiast skarżący tylko dlatego, że cierpi na schorzenia wpływające na zdolność podejmowania decyzji i w konsekwencji konieczność ubezwłasnowolnienia, takiej możliwości byłaby pozbawiona. Oznacza to, ze organ dokonał błędnej wykładni przepisu prawa materialnego - art. 2 pkt 12 i art. 9 ust. 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, czego następstwem było niewyjaśnienie istotnych okoliczności faktycznych - obliczenie dochodów uzyskiwanych przez rodzinę strony uprawnionej do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a następnie uwzględnienie tego dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Zaniechanie poczynienia w tym zakresie stosownych ustaleń wskazuje na to, że decyzje organów obu instancji są obarczone także wadą, wynikającą z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonych powyżej naruszeń przepisów, należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.). Końcowo podnieść trzeba, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Z uwagi na znaczny wzrost wykrytych zakażeń w całym kraju, co znajdowało odzwierciedlenie na stronie www.worldometers.info/coronavirus/country/poland, objęcie Warszawy strefą zagrożenia przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Poza tym zarządzeniem Prezesa WSA w Warszawie nr 21 z 16 października 2020 r. związku z objęciem Warszawy strefą czerwoną wstrzymano orzekanie na posiedzeniach jawnych i przyjęto zasadę orzekania na posiedzeniach niejawnych a sprawy wyznaczone na rozprawy skierowano do rozpoznania na posiedzeniach niejawnych (komunikat na stronie internetowej WSA w Warszawie).