I SA/Wa 278/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie asesor WSA Agnieszka Miernik asesor WSA Sławomir Antoniuk (spr.) Protokolant Rafał Puścian po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2006r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Ministra Edukacji i Nauki z dnia [...] listopada 2005r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium za osiągnięcia w nauce 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] września 2005r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3 przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata L.B. z Kancelarii Adwokackiej w W. przy [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych stanowiącą 22% VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Minister Edukacji i Nauki decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] września 2005 r., nr [...] o odmowie przyznania A.B. stypendium ministra za osiągnięcia w nauce na rok akademicki 2005/2006. Z ustaleń organu wynika następujący stan sprawy: W dniu 22 lipca 2005 r. Rektor Politechniki [...] przedstawił Ministrowi wniosek Rady Wydziału [...] tejże uczelni o przyznanie studentowi A. B. stypendium Ministra Edukacji Narodowej za osiągnięcia w nauce na rok akademicki 2005/2006. Po przeanalizowaniu wniosku Minister Edukacji Narodowej w dniu [...] września 2005 r. wydał decyzję odmowną. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że wprawdzie A.B. spełnił warunki określone w § 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 listopada 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków, trybu przyznawania i wypłacania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe (Dz. U. Nr 245, poz. 2458), bowiem uzyskał w okresie zaliczonych lat studiów odpowiednią średnią ocen (tj. 4,77), jednakże przedstawione we wniosku osiągnięcia naukowe i aktywność naukowa były niewystarczające do otrzymania stypendium. O stypendia ministra starała się duża liczba studentów, zaś środki finansowe przeznaczone na ten cel będące w gestii Ministra Edukacji Narodowej nie pozwalały na przyznanie stypendium wszystkim ubiegającym się studentom. Szansę na przedmiotowe stypendium mieli szczególnie wyróżniający się studenci o ponadprzeciętnych osiągnięciach naukowych. Natomiast przedstawione we wniosku osiągnięcia naukowe i aktywność naukowa nie wyróżniały w istotny sposób wskazanego we wniosku studenta na tle innych studentów. Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] września 2005 r. wystąpił A.B. W uzasadnieniu wskazał, iż uzyskał wysoką średnią za okres studiów - 4,77 w 5 stopniowej skali ocen oraz legitymuje się szczególnymi osiągnięciami naukowymi, tj. między innymi współpracą z Katedrą [...] na Politechnice [....] w dziedzinie prowadzonych badań naukowych, udziałem w wielu udokumentowanych konferencjach naukowych, w tym w III Studenckiej Konferencji Naukowej, gdzie wygłosił samodzielnie napisaną publikację naukową, aktywnym uczestnictwem w Studenckim Kole Młodych Menedżerów AEISEC oraz licznymi nagrodami, wyróżnieniami i dyplomami, które otrzymał za osiągnięcia w nauce w swojej dotychczasowej działalności, a także publikacją naukową . Nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku odwoławczego Minister Edukacji i Nauki decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Zdaniem organu przedstawione we wniosku osiągnięcia naukowe są niewystarczające do otrzymania stypendium. O odmowie przyznania stypendium zaważył m.in. brak publikacji naukowych, pracy naukowej, udziału w pracach naukowo-badawczych, współpracy naukowej z innymi ośrodkami akademickimi lub naukowymi, certyfikatów potwierdzających znajomość języków obcych. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej przez A.B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest dla niego krzywdzące i nie poparte faktami. Wskazał ponadto, iż jego aktywność naukowa oraz osiągnięcia naukowe zostały szczegółowo opisane i przedstawione we wcześniej przesłanych organowi wnioskach, zaś samodzielne opracowanie naukowe opublikowano w Zeszytach Naukowych Wyższej Szkoły [...] w S. Dodatkowo w skardze powołał argumentację wcześniej przedstawioną we wniosku odwoławczym. W odpowiedzi na skargę Minister Edukacji i Nauki wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi organ podniósł, że § 2 powołanego w uzasadnieniu decyzji rozporządzenia stanowi, iż student "może otrzymać", a nie "otrzymuje" stypendium, jeżeli spełnia łącznie wszystkie warunki określone w tym przepisie. Przepis § 3 tego rozporządzenia określa, jakie okoliczności Minister powinien brać pod uwagę dokonując takiej oceny. Zatem do oceny Ministra należy, czy osiągnięcia naukowe studenta i aktywność naukowa uzasadniają przyznanie mu stypendium ministra za osiągnięcia w nauce. W toku postępowania wzięto pod uwagę publikacje naukowe A. B. zamieszczone w Zeszytach Naukowych Wyższej Szkoły [...] w S., udział w konferencjach naukowych, uczestnictwo w Studenckim Kole [...], liczne nagrody, wyróżnienia i dyplomy, które otrzymał on za osiągnięcia w nauce. Przedstawione osiągnięcia, na tle wielu innych wniosków, które Minister otrzymał z uczelni w całej Polsce nie wyróżniły się jednakże w istotny sposób. Ocena osiągnięć naukowych opierała się nie tylko na ilości otrzymanych nagród i wyróżnień, ale przede wszystkim na rodzaju tych osiągnięć. W procesie rozpatrywania wniosków uwzględniano szczególnie publikacje zamieszczane w czasopismach o zasięgu ogólnopolskim, czy też wydawanych poza granicami kraju. Brano również pod uwagę pracę studentów w kołach naukowych, pracę naukową, udział w pracach naukowo-badawczych. W przypadku dorobku naukowego skarżącego A.B. nie stwierdzono osiągnięć naukowych w tym zakresie. Nie przedstawił on również certyfikatów potwierdzających znajomość języków obcych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skargę należy uznać za zasadną. Decyzja administracyjna jest aktem, który składa się z osnowy i uzasadnienia. Obie te części stanowią jedność w znaczeniu materialnym i formalnym, co oznacza, że żadna z tych części oddzielnie nie może funkcjonować w obrocie prawnym. Wymogi decyzji administracyjnej zostały precyzyjnie określone w art. 107 k.p.a. Zgodnie z § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne i prawne stanowią obowiązkowy składnik każdej decyzji administracyjnej, a braki w tym zakresie stanowią o wadliwości tego aktu. Motywy decyzji powinny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 listopada 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków, trybu przyznawania i wypłacania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe (Dz. U. Nr 245, poz. 2458). Zgodnie z § 2 powołanego rozporządzenia, stypendium ministra za osiągnięcia w nauce może otrzymać student, który spełnia łącznie następujące warunki: 1) uzyskał wpis na kolejny rok studiów; 2) nie powtarzał roku studiów w okresie zaliczonych lat studiów; 3) posiada osiągnięcia naukowe i wykazuje się aktywnością naukową, 4) wzorowo wypełniania obowiązki studenta określone w regulaminie studiów; 5) uzyskał w okresie zaliczonych lat studiów średnią ocen nie niższą niż: a) 4,5, gdy najwyższą oceną w skali ocen jest 5, b) 4,7, gdy najwyższą oceną w skali ocen jest 5,5, c) 5,0, gdy najwyższą oceną w skali ocen jest 6. Natomiast w myśl § 3 tego rozporządzenia, za osiągnięcia naukowe i aktywność naukową uważa się w szczególności: pracę w kole naukowym, pracę naukową, udział w pracach naukowo-badawczych, współpracę naukową z innymi ośrodkami akademickimi lub naukowymi, w tym z zagranicznymi, publikacje, dzieła artystyczne, opracowania, referaty, udział w konferencjach naukowych, konkursach i festiwalach, nagrody, wyróżnienia, dyplomy otrzymane w olimpiadach, studia według indywidualnego programu studiów, studia równoległe na drugim kierunku studiów oraz praktyki, staże lub ukończone kursy nie objęte programem studiów, certyfikaty potwierdzające znajomość języków obcych wystawione przez inne placówki niż uczelnie. Wydając decyzję w przedmiocie przyznania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce organ administracji publicznej orzeka na zasadzie uznania administracyjnego, co wynika z użycia w ww. przepisie słowa "może". Uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi, na podstawie przepisu ustawy, możliwość dokonania wyboru jednego z dopuszczonych prawem rozstrzygnięć w indywidualnej sprawie administracyjnej. We wszystkich przypadkach uznania administracyjnego nie jest możliwe dowolne działanie organu, nie może być mowy o zwolnieniu z dochodzenia prawdy obiektywnej i z obowiązku należytego uzasadnienia faktycznego oraz prawnego podjętej decyzji. Organ wydając decyzję odmowną w niniejszej sprawie ograniczył się do stwierdzenia, że szansę na przedmiotowe stypendium mieli szczególnie wyróżniający się studenci o ponadprzeciętnych osiągnięciach naukowych, a przedstawione we wniosku osiągnięcia naukowe i aktywność naukowa nie wyróżniały w istotny sposób wskazanego we wniosku studenta na tle innych studentów. W uzasadnieniu decyzji wydanej po rozpatrzeniu wniosku odwoławczego Minister wskazał jedynie, że o odmowie przyznania stypendium zaważył m.in. brak publikacji naukowych, pracy naukowej, udziału w pracach naukowo-badawczych, współpracy naukowej z innymi ośrodkami akademickimi lub naukowymi, certyfikatów potwierdzających znajomość języków obcych. Zaś bardziej konkretne powody, które legły u podstaw rozstrzygnięcia, zostały przedstawione dopiero w odpowiedzi na skargę. Takie uzasadnienie odmowy przyznania przedmiotowego stypendium jest niewystarczające i nie może zostać zaakceptowane z punktu widzenia praworządności. Zauważyć należy, że ze względu na możliwy do podniesienia zarzut niewłaściwego korzystania z uznania administracyjnego, obowiązki w zakresie uzasadnienia decyzji są większe wobec organu orzekającego w ramach uznania administracyjnego, aniżeli w przypadku orzekania w ramach ustawowego związania. Na tę okoliczność wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Obowiązkiem Ministra było zatem wskazanie jasnych i czytelnych kryteriów jakie ubiegający się o stypendium powinien spełniać. Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ powinien precyzyjnie określić, które z wymienionych w § 3 ww. rozporządzenia osiągnięć i aktywności naukowych preferowało czy też gwarantowało przyznanie kandydatowi świadczenia, a których brak powodował nieodzowność negatywnego rozpatrzenia wniosku. Konieczność podania przez Ministra konkretnych kryteriów przyczyn odmowy, nie budzi wątpliwości w świetle treści art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem, organ administracji jest obowiązany podać w uzasadnieniu faktycznym decyzji m.in. dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Braki we wskazanym zakresie powodują, że decyzje wydane w sprawie nie są zrozumiałe dla skarżącego oraz zostały wydane z uchybieniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., zaś uchybienia te nie pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c oraz art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji. O przyznaniu adwokatowi zwrotu poniesionych kosztów nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 powołanej ustawy.