I SA/Wa 279/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu adwokata K. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 279/15 odmawiającego przyznania wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego postanawia: przyznać ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K. S. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 73,80 (siedemdziesiąt trzy i 80/100) złote, w tym tytułem opłaty kwotę 60 (sześćdziesiąt) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 13,80 (trzynaście i 80/100) złotych. J. P. w dniu 23 stycznia 2015 r. (data prezentaty), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego. Jednocześnie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2015 r., przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Na pełnomocnika skarżącej wyznaczony został adwokat K. S., o czym został powiadomiony pismem z dnia 19 marca 2015 r. Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2015 r. Sąd odrzucił skargę J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. W dniu 19 czerwca 2015 r. (data prezentaty) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sporządzony przez pełnomocnika skarżącej wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi wraz z wnioskiem o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 279/15 Sąd odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Na powyższe orzeczenie zostało złożone zażalenie z dnia 6 sierpnia 2015 r., sporządzone przez adwokata K. S. i zawierające wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 23 października 2015 r., sygn. akt I OZ 1357/15 oddalił zażalenie. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2015 r., wydanym przez referendarza sądowego, przyznano adwokatowi K. S. kwotę 147,60 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu wskazano, że w rozpoznawanej sprawie podstawą przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia było rozporządzenie z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.). Referendarz sądowy przyznał wynagrodzenie na podstawie § 18 ust. 1 pkt 2 lit. d w zw. z § 2 ust. 3 powołanego powyżej rozporządzenia za czynności w postępowaniu zażaleniowym w związku z postanowieniem Sądu z dnia 9 lipca 2015 r. Pismem z dnia 29 sierpnia 2016 r. adwokat K. S. złożył wniosek o rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowieniem z dnia 6 września 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Uzasadnił, że pełnomocnik zawodowy został ustanowiony pełnomocnikiem skarżącej przed wydaniem postanowienia z dnia 9 kwietnia 2015 r. odrzucającego skargę, a więc w postępowaniu w pierwszej instancji. Zdaniem referendarza sądowego w sprawie nie zaistniały przesłanki przyznania pełnomocnikowi wyznaczonemu skarżącej z urzędu stosownego wynagrodzenia. Pełnomocnikowi należy się wynagrodzenie za pomoc rzeczywiście udzieloną, co oznacza, że Sąd jest uprawniony i zobowiązany do dokonania ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Podniósł, że w niniejszej sprawie czynności pełnomocnika ograniczyły się do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, który to wniosek nie został uwzględniony, w związku z czym stwierdził, że trudno uznać, iż pełnomocnik udzielił stronie rzeczywistej pomocy prawnej. Przy czym rozporządzenie z dnia 28 września 2002 r. nie przewiduje możliwości przyznania odrębnego wynagrodzenia za sporządzenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł adwokat K. S., wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, podlega rozpoznaniu na nowo. W sprzeciwie pełnomocnik wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez przyznanie mu wynagrodzenia, z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Podniósł, iż referendarz sądowy uznał, że wskazane powyżej rozporządzenie nie przewiduje możliwości przyznania odrębnego wynagrodzenia za sporządzenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej, a zatem nie zostały spełnione przesłanki, uzasadniające przyznanie, wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego, stosownego wynagrodzenia. Pełnomocnik podniósł, że w sprawie podjął następujące czynności: przeanalizował akta sprawy, omówił z klientem sprawę, zaproponował możliwe rozwiązania oraz przygotował i złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi - czyli wykonał więcej czynności niż wskazał referendarz. Dodał, że zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit c ww. rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. stawki minimalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi pierwszej instancji w innej sprawie wynoszą 240 zł. W przedmiotowej sprawie pomoc prawna polegała na reprezentowaniu skarżącej w postępowaniu przed sądem I instancji oraz na sporządzeniu zażalenia od postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do złożenia skargi. Z tego względu uznał, że złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi również uprawnia do przyznania wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z regulacjami, zawartymi w art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658) przepisy tej ustawy, w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81, stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie zaś stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Oznacza to, że sąd administracyjny przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.). w sprawach wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. stosuje w dotychczasowym brzmieniu. W związku z czym wniesiony sprzeciw powoduje, że postanowienie referendarza sądowego, na który został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 250 § 1 i 2 p.p.s.a, wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W uzasadnionych przypadkach sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w § 1 (§ 2 ww. art. ). Przy czym tą ostatnią normę stosuje się także do postępowań wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Obowiązującą w niniejszej sprawie regulacją, określającą stawki opłat i zasady ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu jest rozporządzenie z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 ze zm.). Przy czym w myśl § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1801), które weszło w życie w dniu 1 stycznia 2016 r., do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem jego wejścia w życie stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Taką samą normę zawiera także § 22 obecnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 listopada 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. z 2016 r. poz. 1714). Z uwagi na fakt, że niniejsze postępowanie zostało wszczęte i nie zostało zakończone do dnia 1 stycznia 2016 r., zastosowanie mają przepisy rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. Stosownie do treści § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r., stawka minimalna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji wynosi 240 zł. W myśl zaś § 2 ust. 3 tego rozporządzenia opłaty za czynności adwokata ustanowionego z urzędu podwyższa się o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. W przedmiotowej sprawie w postępowaniu prowadzonym w pierwszej instancji J. P. sporządziła i wniosła do Sądu skargę osobiście, zaś pełnomocnik zawodowy ustanowiony w sprawie z urzędu (jeszcze przed rozpatrzeniem skargi), złożył (już po jej odrzuceniu) wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Ponadto jak wskazał w sprzeciwie dokonał analizy akt sprawy, omówił ją z klientem i zaproponował możliwe rozwiązania. W ocenie Sądu nie zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie pełnomocnikowi skarżącej stosownego wynagrodzenia minimalnego zgodnie z powołanym § 18 ust. 1 pkt 1 lit c, gdyż w sprawie zastosowanie znajduje powołany art. 250 § 2 p.p.s.a., pozwalający na obniżenie wynagrodzenia w uzasadnionym przypadku. Taki właśnie uzasadniony przypadek wystąpił w niniejszej sprawie. Przede wszystkim zauważyć należy, że przy przyznawaniu opłaty za czynności adwokata z tytułu zastępstwa procesowego, bierze się pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, charakter sprawy oraz wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do rozstrzygnięcia sprawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się przy tym, że pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 p.p.s.a., jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy skarga została sporządzona osobiście przez skarżącą, postanowienie odrzucające skargę wydane zaś zostało na posiedzeniu niejawnym. Mimo, że pełnomocnik został wyznaczony w postępowaniu przed odrzuceniem skargi, jego udział – jak stwierdził w sprzeciwie - ograniczył się do zaznajomienia się z aktami sprawy, odbycia spotkania ze skarżącą, celem omówienia sprawy i złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Tę ostatnią czynność podjął już po odrzuceniu skargi. Analizując zakres podjętych przez pełnomocnika czynności trudno uznać, że pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy udzielił stronie pomocy prawnej uzasadniającej przyznanie stawki minimalnej w wysokości 240 zł. Pomoc, za którą należy się wynagrodzenie polega nie tyle na udzielaniu porad prawnych, ile na sporządzaniu wniosków procesowych i opinii prawnych, a przede wszystkim wyrażaniu stanowiska w sprawie, czy też występowaniu przed sądem. W rozpoznawanej sprawie tak rozumiana pomoc nie została udzielona. Analiza akt sprawy oraz odbycie spotkania ze skarżącą, celem ich omówienia, nie wpływa w jakikolwiek sposób na sytuację procesową strony i nie może być zakwalifikowane jako udzielenie pomocy prawnej, która zasadniczo powinna łączyć się z wyrażeniem przez pełnomocnika stanowiska w sprawie. Przy czym złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi trudno uznać za wyrażenie takiego stanowiska w sprawie, które przyczyniłoby się do jej merytorycznego rozpoznania - zwłaszcza, że z uwagi na odrzucenie skargi, pełnomocnik nie reprezentował strony podczas rozprawy. Tym samym wniosek o przyznanie wynagrodzenia za udział w postępowaniu sądowym w pierwszej instancji jest zasadny w wysokości 60 zł podwyższonej o 23% podatku VAT. Kwota ta uwzględnia realny nakład pracy pełnomocnika w prowadzonym postępowaniu, tj.: podjęcie czynności procesowej w postaci złożenia wniosku o przewrócenie terminu, jak też to, że pełnomocnik nie sporządził skargi, ani uzupełnienia skargi, nie reprezentował strony na rozprawie i nie musiał zajmować merytorycznego stanowiska w sprawie. Przy czym należy wskazać, że pełnomocnikowi skarżącej postanowieniem z dnia 19 listopada 2015 r. zostało przyznane wynagrodzenie w wysokości 147,60 złotych, tytułem udzielenia pomocy prawnej w postępowaniu zażaleniowym zainicjowanym wnioskiem o przywrócenie terminu. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 250 § 1 i 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.