I SA/Wa 2797/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Piotr Przybysz Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2014r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] czerwca 2014r. nr [...] odmawiającą przyznania zasiłku dla opiekuna. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że wnioskiem z dnia 26 maja 2014r. W. K. wystąpił o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna od dnia 15 maja 2014r. bezterminowo w związku z opieką nad matką – M. K. Decyzją z dnia [...] czerwca 2014r. nr [...] Wójt Gminy P. odmówił W.K. przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna, w związku z opieką nad M. K. ur. [...] grudnia 1930r., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że wnioskodawca nie spełnił przesłanki rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym oraz nie sprawuje opieki nad osobą niepełnosprawną. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł W. K. podnosząc, że w związku z utratą prawa do zasiłku z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką w lipcu 2013r. zmuszony był do podjęcia pracy w gospodarstwie rolnym, jednakże prace te nie kolidują z należycie świadczoną opieką nad matką. Skarżący zarzucił organowi I instancji przeprowadzenie wywiadu środowiskowego pod jego nieobecność, ze schorowaną matką, która cierpi na [...] i jest po [...], co z kolei wiąże się z [...]. Podniósł ponadto, że nie był obecny przy przeprowadzaniu wywiadu, ponieważ matka mieszka w innej miejscowości i o wywiadzie nie był poinformowany. Matce zaś pomaga w zakresie jakiego wymaga, a nigdy nie został poinformowany o wymogu odpowiedniej ilości godzin opieki nad matką w celu otrzymania zasiłku dla opiekuna. Rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014r. poz. 567) zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. Zasiłek dla opiekuna przysługuje zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 2 od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. W myśl art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 w przypadkach, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników świadczenie to przysługuje rolnikowi w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Organ odwoławczy wskazał, że w rozpatrywanej sprawie W. K. wystąpił wnioskiem z dnia 26 maja 2014r. o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna, w związku z opieką nad niepełnosprawną matką- M. K., legitymującą się Orzeczeniem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w [...] z dnia [...] lutego 2000r. nr [...] o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Do wniosku W. K. dołączył oświadczenie z dnia [...] maja 2014r., z którego wynika, że jako rolnik nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. W związku z powyższym w ocenie Kolegium nie spełnił przesłanki, o jakiej mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 ww ustawy warunkującej przyznanie świadczenia wyłącznie w przypadku zaprzestania przez rolnika prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organ II instancji podniósł, że w dniu 9 czerwca 2014r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej- M. K., która jest istotnie osobą chorą, jednakże nie ubezwłasnowolnioną. Z tego powodu w ocenie organu zarzut przeprowadzenia nieuzasadnionego wywiadu właśnie z nią nie znajduje uzasadnienia. Jednocześnie organ podkreślił, że wobec faktu nie zaprzestania przez W. K. prowadzenia gospodarstwa rolnego, ustalenia wywiadu środowiskowego pozostają bez wpływu na wynik sprawy. Reasumując organ II instancji uznał, że zasadnie organ I instancji odmówił W. K. przyznania wnioskowanego świadczenia. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł W. K. zarzucając jej naruszenie przepisów: 1. art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. przez błędne przyjęcie, że warunek zaprzestania prowadzenia gospodarstwa odnosi się także do okresu poprzedzającego wejście w życie ustawy tj. od 1 lipca 2013r. do 14 maja 2014r. w sytuacji, gdy wykonywanie prac w gospodarstwie rolnym nie wykluczało opieki nad matką, zaś warunki uzyskania zasiłku dla opiekuna za ten okres winny być oceniane w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r., biorąc również pod uwagę fakt, że dalsze zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego po wygaśnięciu poprzedniej decyzji tj. po dniu 1 lipca 2013r. skutkowałoby całkowitym pozbawieniem skarżącego środków utrzymania; 2. art. 2 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 2 ww ustawy poprzez niezasadne przyjęcie, że w odniesieniu do opiekuna będącego rolnikiem przy ustalaniu prawa do zasiłku za okres poprzedzający wejście w życie ustawy ma zastosowanie warunek, aby rolnik nie prowadził gospodarstwa rolnego w okresie od dnia 1 lipca 2013r. do dnia 14 maja 2014r., w sytuacji, gdy warunek zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego ma zastosowanie do sytuacji po dniu wejścia w życie ustawy; 3. naruszenie przepisów postępowania poprzez uniemożliwienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu, zaniechanie pouczeń w związku z przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego, jego trybu i zakresu, co do możliwości przedstawienia dowodów, w tym dokumentów dotyczących stanu zdrowia matki. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W uzasadnieniu skargi rozwinięto przedstawione wyżej zarzuty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 7 grudnia 2014r. skarżący podtrzymał stanowisko przedstawione w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567). Ustawa ta została uchwalona w wykonaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., w sprawie o sygn. K 27/13 (OTK ZU nr 9/A/2013, poz. 134), który orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy art. 11 ust. 1 i 3 wspomnianej ustawy stanowiły, że osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowywały prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniały warunki określone w przepisach dotychczasowych (art. 11 ust. 1). Decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wydane na podstawie przepisów dotychczasowych wygasały z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (art. 11 ust. 3) tj. z dniem 30 czerwca 2013 r. Regulacja ta wygaszała więc decyzje, którymi przyznano świadczenia pielęgnacyjne na podstawie przepisów, obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. tj. przed 1 stycznia 2013 r. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku zwrócił uwagę, że interesy osób, które w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną miały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przed wejściem w życie ustawy nowelizującej nie zostały zabezpieczone przez ustawodawcę w należyty sposób. Trybunał podkreślił, że naruszono tym samym bezpieczeństwo prawne osób niepełnosprawnych przez odebranie wsparcia osobom opiekującym się nimi. Ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, mająca przywrócić to bezpieczeństwo, określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 1). Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, z dniem 1 lipca 2013r. Zasiłek dla opiekuna przysługuje za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. oraz od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. (art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy). Ponieważ skarżący miał przyznane świadczenie pielęgnacyjne na podstawie decyzji, która wygasła z mocy prawa, co jest okolicznością bezsporną, niewątpliwie jest on osobą, o jakiej mowa w art. 2 ust. 1 ustawy. Jednakże, jak zasadnie uznały organy orzekające, w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. dla rolników rozszerzono katalog warunków zawarty w art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, zgodnie z którym w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, świadczenie to im przysługuje w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego, a zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący w oświadczeniu z dnia 26 maja 2014r. przyznał, że nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zasadnie zatem organy orzekające uznały, że nie spełnił on przesłanki o jakiej mowa w ww przepisie warunkującej przyznanie zasiłku dla opiekuna wyłącznie w przypadku zaprzestania przez rolnika prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wobec powyższego bezprzedmiotowe jest badanie pozostałych przesłanek określonych w przepisach powołanej ustawy. Odnosząc się do zawartych w skardze zarzutów i podnoszonych w niej okoliczności to zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu swojego wyroku w sprawie sygn. akt K 38/13 wskazał, że dopiero obiektywny brak możliwości zaspokojenia własnych potrzeb przez osobę wymagającą opieki, a w dalszej kolejności przez jej najbliższą rodzinę uzasadnia oczekiwanie pomocy ze strony całego społeczeństwa, i że pomoc ze strony Państwa udzielana opiekunom osób dorosłych jest formą subsydiarnej pomocy udzielanej osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Dlatego też zawarte w skardze stwierdzenie, że jej autor musiał podjąć działalność zarobkową poprzez prowadzenie gospodarstwa rolnego, gdyż pozbawiono go świadczenia pielęgnacyjnego, nie może skutkować uwzględnieniem skargi. W pierwszej bowiem kolejności to osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny powinna zapewnić opiekę członkowi rodziny tej opieki potrzebującemu. Tym bardziej, że jak podnosi skarżący zarówno w odwołaniu od decyzji organu I instancji jak i w skardze, praca w gospodarstwie rolnym nie koliduje ze sprawowaniem opieki nad matką. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi dotyczących nieprawidłowości przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego i ustaleń poczynionych przez pracownika socjalnego, który go przeprowadzał, to uchybienia te nie mają żadnego wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia, gdyż jedyną przyczyną odmowy przyznania skarżącemu prawa do zasiłku dla opiekuna było niespełnienie przez niego podstawowej przesłanki uprawniającej go ewentualnie do tego świadczenia, jaką jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznając zarzuty skargi za całkowicie bezzasadne, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.