I SA/Wa 280/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Żurawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2011 r. sprawy ze skargi F. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata B. A., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] ([...]), po rozpatrzeniu odwołania F. P., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2010 r. nr [...], odmawiającą potwierdzenia F. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez T. W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja Ministra Skarbu Państwa zapadła w następującym stanie sprawy. Wyrokiem z dnia [...] kwietnia 1991 r. sygn. akt [...] Sąd Wojewódzki w O. ustalił, że T. W. pozostawił we wsi C., powiat [...] województwo [...], niewchodzącej w skład obecnego obszaru Rzeczypospolitej, nieruchomość rolną w postaci [...] ha ziemi [...] klasy. T. W. zmarł [...] września 1945 r., a spadek po nim nabyły J. K., K. L. i A. H. (post. Sądu Rejonowego w P. z [...] lipca 1991 r., sygn. akt [...]). Oświadczeniem z dnia z [...] października 1991 r., z podpisem notarialnie poświadczonym (Rep. [...]), J. K. zrzekła się swojego prawa do ekwiwalentu za pozostawione na wschodzie przez T. W. mienie na rzecz córki – F. P. J. K. zmarła w dniu [...] marca 1992 r., a spadek po niej, na podstawie testamentu, nabył w całości jej wnuk – J. S. (post. Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] marca 1993 r. sygn.akt [...]). Wnioskiem z dnia [...] września 2008 r. F. P. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie na jej rzecz decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jej dziadka – T. W. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości położonej we wsi C., powiat [...], woj. [...]. Do wniosku dołączyła ona m.in. ww. oświadczenie J. K. z [...] października 1991 r. oraz oświadczenie J. S. z [...] maja 2008 r., z podpisem notarialnie poświadczonym (Rep. A nr [...]), o zrzeczeniu się na rzecz F. P. przysługującego mu prawa do rekompensaty. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r. Wojewoda [...] przekazał wniosek F. P. Wojewodzie [...], jako organowi właściwemu do jego rozpatrzenia ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania zmarłego właściciela pozostawionego na kresach wschodnich mienia. Ostatnim miejscem zamieszkania T. W. był G. – co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w P. z [...] lipca 1991 r. W następstwie rozpoznania powyższego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2010 r. nr [...], odmówił F. P. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wskazując, że nie spełnia ona przesłanki wynikającej z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), albowiem nie nabyła ona praw spadkowych po właścicielu pozostawionego mienia. Odnosząc się zaś do przedłożonych przez stronę oświadczeń J. K. i J. S. o zrzeczeniu się na jej rzecz prawa do rekompensaty, organ wyjaśnił, iż nie mogą być one uwzględnione, gdyż w świetle art. 3 ust. 2 powołanej ustawy, wskazania osoby uprawnionej do rekompensaty, można dokonać tylko na rzecz osoby będącej jednym ze spadkobierców właściciela pozostawionego mienia. Od powyższej decyzji F. P. złożyła odwołanie uznając, że decyzja organu pozbawia ją praw do spadku po matce – J. K., w zakresie odnoszącym się do rekompensaty za pozostawione na kresach wschodnich przez T. W. mienie, których to praw J. K. zrzekła się za życia na jej rzecz. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] ([...]), utrzymał decyzję Wojewody [...] z [...] września 2010 r. w mocy. Minister podniósł, iż w świetle art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców. W dacie zaś składania przez J. K. oraz J. S. oświadczeń o zrzeczeniu się praw do rekompensaty na rzecz F. P., nie była ona jednym ze spadkobierców właściciela pozostawionych we wsi C. nieruchomości, a tym samym nie należała do kręgu osób uprawnionych, na rzecz których inni spadkobiercy mogą dokonać wskazania, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy. Z tego też względu, zdaniem organu, zrzeczenia te nie wywarły skutku prawnego. Konkludując Minister stwierdził, iż wobec faktu, że wnioskodawczyni nie należała do kręgu spadkobierców T. W. oraz J. K., nie mogła ona również zostać osoba uprawnioną do rekompensaty. Na powyższą decyzję F. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a., a także naruszenie art. 5 ust. 3 ustawy z 8 lipca 2005 r. oraz naruszenie art. 21 ust. 1 i 2 w zw. z art. 64 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, iż jej matka – J. K., będąc spadkobiercą T. W., za życia dokonała cesji przysługujących jej praw do ekwiwalentu za pozostawione na wschodzie mienie i uczyniła to dwukrotnie: pierwszy raz w oświadczeniu z dnia [...] lipca 1991 r., a następnie w dniu [...] października 1991 r. z podpisem notarialnie poświadczonym. Skarżąca podkreśliła, że jej matka, będąc przeświadczona o skuteczności przekazania uprawnień do rekompensaty, nie uwzględniła jej w testamencie, z tego też względu spadek po niej w całości nabył J. S., który jednak mając na uwadze wolę J. K., zrzekł się praw do rekompensaty na rzecz skarżącej. Z tego też względu, działając w przeświadczeniu co do skutecznej cesji praw, złożyła ona w przypisanym ustawowo terminie wniosek o potwierdzenie rekompensaty do Wojewody [...], który jej zdaniem był właściwy w sprawie ze względu jej miejsca zamieszkania. Skarżąca wskazywała przy tym, iż miejscem ostatniego zamieszkania właściciela zabużańskiego mienia, wbrew ustaleniom organów nie był G., gdyż było to jedynie miejsce jego zgonu. Zatem błędne było przekazanie jej wniosku do rozpatrzenia Wojewodzie [...]. Skarżąca zarzuciła ponadto organom, iż w toku postepowania, wbrew obowiązkom wynikającym z art. 7, 8 i 9 k.p.a. nie poinformowały jej, przed upływem terminu do składania wniosku, o możliwości jego wniesienia przez innego spadkobiercę, tj. jej siostrzeńca J. S., skutkiem czego odebrano spadkobiercom T. W. prawo do uzyskania jakiejkolwiek rekompensaty za utracone mienie. Jako naruszające art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji skarżąca uznała takie interpretowanie przepisów prawa i wydawanie orzeczeń, w następstwie których własność i inne prawa majątkowe nie mogło przejść na spadkobierców, zgodnie z wolą spadkodawców. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła ona o uchylenie zaskarżonej decyzji i ponowne rozpoznanie sprawy. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując sprawę w ramach tych kryteriów uznać należy, że skarga F. P. nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Prawo do rekompensaty za pozostawienie poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości, w myśl przepisów tej ustawy, przysługuje ich właścicielowi (art. 2), a w przypadku jego śmierci wszystkim jego spadkobiercom bądź niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców, o czym stanowi art. 3 ust. 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości, prawo to przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (tj. posiadają obywatelstwo polskie). Wskazanie osoby uprawnionej następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem notarialnie poświadczonym lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty po zmarłym właścicielu pozostawionych na kresach wschodnich nieruchomości, odbywa się wyłącznie pomiędzy jego spadkobiercami. W rozpoznawanej sprawie podstawą nieuwzględnienia wniosku F. P. o przyznanie jej prawa do rekompensaty, było ustalenie, że nie jest ona spadkobiercą właściciela pozostawionego mienia, a tym samym nie spełnia przesłanki uprawniającej ją do skutecznego złożenia wniosku o rekompensatę. Poczynione w tym zakresie ustalenia stanu faktycznego nie budzą wątpliwości Sądu. Bezsporne jest bowiem, że spadek po dawnym właścicielu pozostawionych nieruchomości – T. W. nabyli: K. L., A. H. oraz J. K., po której z kolei spadek nabył J. S. Okoliczności te znajdują potwierdzenie w znajdujących się w aktach sprawy postanowieniach Sadu Rejonowego w P. z dnia [...] lipca 1991 r., sygn. akt [...] oraz z dnia [...] marca 1993 r. sygn. akt [...] . Tylko zatem wyżej wymienieni, tj. K. L., A. H. i J. S., bądź jedna z tych osób wskazana przez pozostałych spadkobierców, legitymowani byli, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, do skutecznego złożenia wniosku o potwierdzenie przysługującego im praw do rekompensaty. Skoro zaś wniosek taki został złożony przez osobę niebędącą spadkobiercą właściciela utraconych nieruchomości, to wojewoda, stosownie do art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., zobligowany był do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia żądanego prawa, z uwagi na niespełnienia wymogu, o którym mowa w cytowanym wyżej art. 3 ust. 2 ustawy. W tym stanie rzeczy nie można skutecznie zarzucić Wojewodzie [...] by podejmując w dniu [...] września 2010 r. decyzję, naruszył on przepisy powołanej wyżej ustawy. Tym samym nie mógł ich również naruszyć Minister Skarbu Państwa, który utrzymał tą decyzję w mocy. Wbrew zarzutom skargi Wojewoda [...] był także, stosownie do art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., właściwym miejscowo do rozpatrzenia złożonego przez F. P. wniosku. Zgodnie bowiem, z tym przepisem właściwość organu ustala się według miejsca ostatniego zamieszkania osoby będącej właścicielem pozostawionej poza granicami RP nieruchomości. Dopiero brak ustalenia w ten sposób właściwości organu pozwala na przejście do kolejnego punktu ust. 3 ww. artykułu i ustalenie właściwości miejscowej organu według miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Ostatnim zaś miejscem zamieszkania T. W. był G., co wynika z odpisu skróconego aktu zgonu nr [...] znajdującego się w aktach sprawy. Dokument ten jest dokumentem urzędowym, co oznacza, że jest wyposażony w tzw. domniemanie autentyczności i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim zaświadczone (art. 76 § 1 k.p.a) i organy nie miały podstaw do kwestionowania zawartych w nim treści. Tym samym zarzut strony, dotyczący naruszenia art. 5 ust. 3 ustawy z 8 lipca 2008 r. nie ma, w ocenie Sądu, usprawiedliwionych podstaw. Za chybiony również uznać należy zarzut naruszenia art. 21 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 1 Konstytucji RP, które to przepisy zostały, zdaniem strony, naruszone poprzez przyjęcie takiej interpretacji mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawowych, która spowodowała pozbawienia możliwości przejścia praw majątkowych na spadkobierców zgodnie z wolą spadkodawców. Zważyć bowiem należy, że zarówno zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa jak też poprzedzające je rozstrzygnięcie Wojewody [...], w żadnym razie nie kwestionują praw spadkobierców potwierdzonych stosownymi postanowieniami sądów cywilnych, a jedynie wskazują na brak następstwa prawnego pod tytułem ogólnym wnioskodawczyni po osobach uprawnionych do uzyskania prawa do rekompensaty. Przywoływane zaś przez skarżącą oświadczenie J. K., o zbyciu na jej rzecz roszczeń o ekwiwalent za mienie zabużańskie, nie ma dla rozstrzygnięcia sprawy istotnego znaczenia, gdyż obowiązujące w dacie jego składnia ([...] października 1991 r.) regulacje prawne odnoszące się do uprawnień zabużan (ich spadkobierców) do uzyskania prawa do zaliczenia wartości pozostawionego poza granicami mienia nieruchomego na poczet opłat za użytkowanie wieczyste, czy też ceny nabywanych od Skarbu Państwa nieruchomości, ukształtowane było jako prawo niezbywalne. Uprawnienia te uregulowane były wówczas w art. 81 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. – o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.). Spadkobiercy właściciela pozostawionego mienia mogli jedynie (analogicznie jak pod rządami obecnie obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.) wskazać spośród siebie osobę, która to uprawnienie ma zrealizować (art. 81 ust. 4 ). W tym stanie rzeczy J. K. – jako jedna ze spadkobierczyń właściciela pozostawionej nieruchomości, nie mogła skutecznie scedować przysługującego jej z tego tytułu prawa, na rzecz swojej córki, która takim spadkobiercą nie była, co nie oznacza jednak, by w ten sposób ograniczone zostało jej prawo do rozporządzania swoim mieniem na wypadek śmierci. Za niezasadny uznać także należy zarzut naruszenia przez organy art. 7, 8 i 9 k.p.a., do którego zdaniem strony, doszło poprzez niepoinformowaniu jej po złożeniu wniosku, iż nie jest ona uprawniona do ubiegania się o rekompensatę i niepouczeniu o prawie złożenia tego wniosku przez jednego ze spadkobierców właściciela mienia zabużańskiego, skutkiem czego rodzina skarżącej utraciła prawo do rekompensaty, z uwagi na upływ ustawowego terminu do jego wniesienia. Zasada prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów państwa (art.8 k.p.a.), obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.) jak również zasada prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) nie oznaczają bowiem, że organy administracji w związku z prowadzonym postępowaniem, zainicjowanym wnioskiem strony, którego treść nie budzi jakichkolwiek wątpliwości co do zgłoszonego żądania, dostrzegając możliwość braku podstaw do jego uwzględnia, mają obowiązek uprzedzenia o tym fakcie strony przed podjęciem decyzji. Przepisy ty nie oznaczają również obowiązku prowadzenia przez organy doradztwa prawnego. Obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych nie może być bowiem, zdaniem Sądu, utożsamiony z udzielaniem stronom pomocy prawnej, czy zastępowaniem ich aktywności poprzez instruowanie o wyborze optymalnego sposobu postępowania. Tym bardziej nie można oczekiwać by organ administracji publicznej proponował stronie by wycofała swój wniosek, zastępując go wnioskiem innego podmiotu, który miałby szansę uzyskać prawo, o które bezskutecznie ubiega się strona. O tym wszak jaki charakter i zakres żądania ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym, jak również o tym kto je wnosi decyduje strona, a nie organ do którego ono zostało skierowane. Skoro zatem zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa, jak również poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, nie naruszają przepisów prawa materialnego, a w toku prowadzonego postępowania organy nie uchybiły przepisom procedury administracyjnej w stopniu mającym istotny wpływ na wynika sprawy, to wniesiona przez F. P. skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), orzekł jak w sentencji. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).