I SA/Wa 280/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Jolanta Dargas (spr.) Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2017r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2017r. nr [...] o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Ww decyzją z dnia [...] października 2017r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia, że K. B. przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. B. nieruchomości w miejscowości [...], powiat [...], byłym województwie [...], tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ I instancji ustalił na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2010r. sygn. akt [...], że spadek po A. B. zmarłej w dniu [...] maja 1980r. na podstawie ustawy nabyli: syn K. B., córka M. O., syn C. B., córka M. S. po 1/5 części każde z nich oraz wnuczka E. B., wnuczka B. B., wnuk P. B., wnuczka M. S., wnuczka H. Z. po 1/20 części każde z nich. W związku z tym, że poza K. B. żaden ze spadkobierców A. B. nie złożył wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty jedyną osobą uprawnioną do ubiegania się o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez A. B. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest K. B. w 1/5 części, co w konsekwencji oznacza, że pozostali następcy prawni A. B. nie są stronami niniejszego postępowania. Przyczyną zaś odmowy potwierdzenia K. B. prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez jego matkę było niezłożenie operatów szacunkowych określających wartość nieruchomości pozostawionej oraz wartość prawa własności gospodarstwa nabytego przez A. B. w ramach wcześniejszej realizacji prawa do rekompensaty. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. B. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpatrując sprawę podzielił stanowisko organu I instancji co do konieczności przedłożenia przez skarżącego obydwu operatów szacunkowych w celu ustalenia czy, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości przysługuje wnioskodawcy rekompensata. Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł K. B. podnosząc, że niesprawiedliwe jest porównywanie majątku pozostawionego z otrzymanym mieniem w opłakanym stanie. Ponadto skarżący podniósł, że nie stać go na sfinansowanie sporządzenia przez rzeczoznawcę majątkowego dwóch operatów szacunkowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014r. poz. 1090 ze zm. ). Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli (...). W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (...). Z kolei stosownie do przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. W rozpoznawanej sprawie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał w ślad za Wojewodą [...], że skoro wniosek został złożony jedynie przez jednego ze spadkobierców- K. B., a pozostali uprawnieni takiego wniosku nie złożyli nie są stroną niniejszego postępowania. Stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu I instancji i zaakceptowane przez organ odwoławczy jest błędne. W tym miejscu należy bowiem wskazać, że w dniu 9 października 2017r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę I OPS 3/17, w której stwierdził, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy. Sąd uznał, że jeżeli kilku osobom przysługuje uprawnienie wynikające z norm prawa materialnego tj. z przepisów art. 3 ust. 1 albo art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, osoby te (współwłaściciele albo spadkobiercy właściciela pozostawionej poza obecnymi granicami RP nieruchomości występują wobec siebie w relacji współuczestnictwa materialnego. Taki rodzaj współuczestnictwa charakteryzuje się przede wszystkim tym, że uprawnienia i obowiązki uczestników postępowania zależą wzajemnie od siebie. Taka zależność zachodzi m.in. w sytuacji, gdy uprawnienia lub obowiązki stron są wspólne. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Tak samo według art. 3 ust. 2, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. W Konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że wystarczającym jest by jeden ze spadkobierców lub współwłaścicieli złożył wniosek do dnia 31 grudnia 2008r., a organ powinien z urzędu ustalić, którym osobom przysługuje przymiot strony w postępowaniu i umożliwić tym osobom aktywny udział w postępowaniu, bowiem posiadanie przez współwłaścicieli oraz spadkobierców interesu prawnego w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest niewątpliwe. Jeśli zaś tak zawiadomiona osoba nie przyłączy się do postępowania w charakterze strony domagającej się potwierdzenia prawa do rekompensaty także na jej rzecz, brak będzie podstaw do przyznania jej uprawnienia. To jednak od woli osoby uprawnionej, a nie od czynności procesowych podejmowanych poza jej wiedzą będzie zależało rozstrzygnięcie dotyczące także jej interesu prawnego. Ponadto skład siedmiu sędziów wskazał na celowość załatwiania sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty jednym rozstrzygnięciem. Uchwała składu siedmiu sędziów NSA jest wiążąca w danej sprawie (art. 187 § 2 p.p.s.a.), ma ona ponadto tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć innej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. Skład, który nie podziela wspomnianego stanowiska, może jedynie ponownie przedstawić dane zagadnienie odpowiedniemu składowi powiększonemu. W związku z powyższym należy przyjąć, że wniosek złożony przez K. B. wszczął postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty również wobec pozostałych uprawnionych. W tej sytuacji koniecznym stało się uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu I instancji jako wydanych z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego (art. 3 , art. 5, art. 7 ustawy z dnia 8 lipca 2005r.) oraz przepisów prawa procesowego (art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.), co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na względzie dotychczasowy stan sprawy, nie miało w sprawie znaczenia, że K. B. nie dostarczył żądanych przez organ operatów szacunkowych. Powyższe zaniechanie należałoby jednak ocenić odmiennie, gdyby organ przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, z udziałem wszystkich stron postępowania. Niewykonanie wezwania czyniłoby wówczas zasadną odmowę przyznania rekompensaty wyłącznie z powodu nieprzedłożenia operatów szacunkowych, jeżeli wystąpiłyby przesłanki uzasadniające przyznanie osobom uprawnionym prawa do rekompensaty. Organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę niniejszą ustali wszystkie strony postępowania, przeprowadzi postępowanie w zakresie spełnienia przez wszystkie osoby uprawnione i zainteresowane potwierdzeniem prawa do rekompensaty na ich rzecz przesłanek określonych w przepisach ustawy z dnia 8 lipca 2005r., a następnie wyda stosowne rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.