I SA/Wa 281/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w formie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego oddala skargę Decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. (dalej także GOPS), działając z upoważnienia Wójta Gminy O., przyznał B. S. (dalej także skarżąca) świadczenie w postaci zasiłków rodzinnych na dzieci: E., A. i D. S. na okres zasiłkowy od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r. W dniu 18 listopada 2014 r. GOPS w O. wszczął postępowanie w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych wypłaconych na podstawie ww. decyzji za świadczenia nienależnie pobrane, po czym w dniu [...] listopada 2014 r. wydał decyzję nr [...], którą stwierdził, że świadczenia pobrane przez B. S. na mocy decyzji z dnia [...] października 2010 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi. W uzasadnieniu decyzji GOPS wskazał, że skarżąca, ubiegając się o świadczenie na okres zasiłkowy 2011/2012, złożyła dokumenty, z których wynika, że w postępowaniu przeprowadzonym w poprzednim okresie zasiłkowym, nie ujawniła dochodu uzyskanego przez jej męża z tytułu zatrudnienia w firmie M. od dnia 1 marca 2010 r. W wyniku tego zaniechania organ, ustalając prawo do zasiłku rodzinnego dla rodziny B. S., oparł się na niepełnych informacjach dotyczących dochodu rodziny, albowiem wzięto pod uwagę jedynie dochody uzyskane w 2009 r. Tymczasem od 1 czerwca 2010 r. K. S. uzyskiwał stałe dochody z tytułu umowy o pracę, które powinny zostać przez organ wzięte pod uwagę przy wyliczaniu dochodu miesięcznego przypadającego na członka rodziny, będącego przesłanką do przyznania świadczenia. Organ wskazał, że przeciętny miesięczny dochód rodziny państwa S. ustalony w oparciu o dochody z 2009 r. wynosił [...] zł. Podał, że zgodnie z treścią art. 5 ust. 4a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. 2015 r. poz. 114; dalej także: ustawa) do tego dochodu powinien zostać doliczony dochód uzyskany w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, na który ustalane jest prawo do zasiłku. Z tytułu umowy o pracę za miesiąc czerwiec 2010 w przypadku K. S. dochód ten wynosił [...] zł. Zatem przeciętny miesięczny dochód rodziny po zsumowaniu wynosił [...] zł.; po podzieleniu przez liczbę członków rodziny (5) dało to kwotę [...] zł. Kwota ta przekraczała wskazane w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium dochodowe, które wynosi 504 zł./os. Organ zaznaczył, że zgodnie z treścią art. 5 ust. ustawy, w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Organ wskazał, że z uwagi na fakt, że od dnia 1 kwietnia 2010 r. do dnia 31 października 2010 r. rodzina S. korzystała ze świadczeń pomimo przekroczenia od czerwca 2010 r. kryterium dochodowego, stąd niemożliwe było by przyznanie zasiłku na kolejny okres 2010/2011. Stąd też organ uznał, że wszystkie świadczenia pobrane w okresie zasiłkowym 2010/2011 były świadczeniami pobranymi nienależnie, albowiem gdyby prawidłowo wypełniono wniosek i nie pominięto w nim dochodów uzyskanych w 2010 r., to zasiłek nie zostałby przyznany. Wskazano przy tym, że skarżąca, podpisując się pod wnioskiem, poświadczyła, że zapoznała się z zawartymi w nim pouczeniami, w tym o konieczności informowania organu o okolicznościach mających wpływ na przyznanie zasiłku, w tym o uzyskaniu dochodu. Pismem z dnia 15 grudnia 2014 r. B. S. wniosła odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu odwołania wskazała, że wbrew zawartym w decyzji twierdzeniom, nie została ona pouczona o konsekwencjach braku zgłoszenia zmiany miejsca pracy męża. Zaznaczyła, że udostępniała wszelkie dokumenty, jakich wymagał od niej urząd, oraz podpisywała "tam, gdzie jej pokazano". Ponadto podkreślała ciężką sytuację majątkową rodziny uniemożliwiającą zwrot pobranych świadczeń, a także zły stan zdrowia. Zarzuciła też organom niesłuszne posądzenie jej o "fałszerstwo" oraz złą wolę urzędników GOPS w O. w stosunku do jej osoby. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej także SKO) decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika GOPS w O.. W ocenie organu II instancji strona skarżąca przy wypełnianiu wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego na dzieci w sposób świadomy pominęła okoliczność, iż jej mąż uzyskał w 2010 r. dochód z tytułu umowy zlecenia (od marca 2010 r.), a następnie umowy o pracę (od czerwca 2010 r.). Skutkowało to przyjęciem, że świadczenie określone w decyzji z dnia [...] października 2010 r. stało się "świadczeniem nienależnie pobranym", o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem SKO nie jest okolicznością usprawiedliwiającą fakt, że strona podpisała wniosek o przyznanie świadczenia, nie zapoznając się dokładnie z jego treścią, poświadczając jednocześnie przyjęcie do wiadomości obowiązku informowania organu o zmianie sytuacji majątkowej i rodzinnej. B. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu skarżąca zaznaczyła, że nieprawdą jest, iż była informowana i pouczana przez organ o konieczności zgłaszania zmian mających wpływ na przyznanie zasiłku rodzinnego. Wskazała, że nie miała świadomości, iż należy poinformować o zmianie pracy swojego męża, albowiem nie było przerwy w zatrudnieniu. Podkreśliła, że to ona poinformowała – w późniejszym terminie – organ o tej zmianie, albowiem o konieczności uczynienia tego dowiedziała się z innego niż pomoc społeczna źródła. Jej zdaniem, GOPS w sposób niedopuszczalny przerzucił na nią odpowiedzialność za swoje błędy. Ponownie podkreśliła trudną sytuację materialną i zdrowotną oraz brak możliwości zwrotu pobranej kwoty bez poniesienia znacznego uszczerbku w utrzymaniu rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa), uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym, przy czym na podstawie art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Podstawą prawną decyzji wydanej w niniejszej sprawie były przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. 2015 poz. 114 – dalej jako ustawa). Art. 30 ust. 1 ustawy stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy). Decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] B. S. zostały przyznane zasiłki rodzinne na dzieci oraz dodatki do tych zasiłków, wypłacane w okresie zasiłkowym 2010/2011. Decyzja ta została wydana w rozpoznaniu wniosku skarżącej z dnia [...] września 2010 r. W aktach sprawy znajduje się formularz tego wniosku, zawierający w części VII oświadczenie dotyczące m. in. prawdziwości danych w nim złożonych, jak również pouczenie, że w przypadku zaistnienia wymienionych w nim okoliczności wnioskodawca jest zobowiązany powiadomić o tym niezwłocznie podmiot realizujący świadczenia rodzinne. Pod powyżej przytoczonym oświadczeniem widnieje własnoręczny podpis skarżącej wraz z datą. W aktach znajduje się też osobne oświadczenie skarżącej, podpisane przez nią w dniu [...] września 2010 r., o zobowiązaniu do niezwłocznego powiadomienia podmiotu o zmianie okoliczności mających wpływ na przyznanie świadczenia. Zatem przy założeniu, że skarżąca w istocie zapoznała się z wskazanymi powyżej treściami, należy przyjąć, że miała ona świadomość obowiązku poinformowania organu o zmianach w sytuacji rodzinnej i majątkowej, w tym wprost wskazanej okoliczności "uzyskania dochodu". Brak jest podstaw dla twierdzenia, że skarżąca nie miała możliwości zapoznania się z tymi pouczeniami. Nie można zatem uwzględnić argumentu skarżącej, iż GOPS w O. nigdy nie informował jej o konieczności zgłaszania zmian. Istotne jest przy tym, że bez znaczenia dla wyniku sprawy jest okoliczność czy w istocie przy składaniu wniosku we wrześniu 2010r. organ poinformował skarżącą o powyższym, gdyż prawo do świadczeń na przełomie 2010 i 2011r. zostało jej przyznane na podstawie jej oświadczenia, które nie zawierało istotnych dla sprawy informacji. Przyznanie świadczeń nienależnych nie wynika z braku reakcji skarżącej na rzekomy brak pouczeń ze strony organu lecz z uwagi na zaniechanie umieszczenia przez nią informacji o uzyskanym przez rodzinę dochodzie. Swoim własnoręcznym podpisem skarżąca poświadczyła, że zawarte w jej wniosku dane są prawdziwe. Tymczasem z formularza wniosku wynika, że w części I pkt 4.3 skarżąca wskazała, że rodzina nie uzyskała dochodu w 2010 r. Jednocześnie w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie z dnia [...] października 2011 r. wystawione przez M. sp. z o.o. z siedzibą w W., z którego wynika, że K. S. został zatrudniony na umowę o pracę od dnia 1 czerwca 2010 r. na czas określony oraz, iż otrzymał on wynagrodzenie w miesiącu wrześniu 2010 r. Sama skarżąca nie neguje zresztą okoliczności, że mąż wykonywał pracą i uzyskiwał za nią wynagrodzenie, w skardze informuje, że mąż nadal pracuje w ww. firmie. Zatem w istocie zasadne są zarzuty organu, iż skarżąca nie wskazała we wniosku o przyznanie świadczenia rodzinnego informacji, mogącej mieć wpływ na jego przyznanie. Bez znaczenia jest, czy skarżąca uczyniła to w celowo, czy też wynikało to z niedostatecznego zrozumienia treści formularza. Sąd przychyla się do stanowiska wyrażonego w decyzji SKO w W., iż należy domniemywać, że skarżąca miała świadomość zatrudnienia męża w chwili składania wniosku, przez co świadomie dopuściła się zaniechania wprowadzającego organ w błąd. Powyższe ma konsekwencje w zakresie ustalenia prawa do zasiłku. Z poczynionych przez GOPS w O. wyliczeń wynika, że gdyby zostały uwzględnione dochody K. S. za okres od dnia 1 czerwca 2010 r., kwota przeciętnego miesięcznego dochodu członka rodziny przekroczyłaby ustawowo określony próg 504 zł./os., a związku z tym w roku 2010/2011 skarżącej nie zostałyby przyznane zasiłki rodzinne na dzieci. Okres zasiłkowy oznacza okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. W sprawie mamy do czynienia z okresem zasiłkowym od 1 listopada 2010r. do dnia 31 października 2011r. Dochód, na podstawie którego określa się prawo do zasiłku to dochód za rok poprzedzający rok zasiłkowy czyli dochód za 2009r. Jak stanowi § 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne - w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych – do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny o ile dochód ten osoba ta otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Uzyskanie zaś dochodu to m.in. uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło (art. 3 pkt. 24 ustawy). Prawidłowo zatem organ dodał do dochodu uzyskanego przez rodzinę S. dochód uzyskany przez męża skarżącej w czerwcu 2010r., gdyż świadczenia te pobierał on także we wrześniu 2010r. W sprawie nie tyle chodzi o to, że skarżąca pobierając świadczenia rodzinne za rok 2009/2010 po marcu 2010r. nie poinformowała organu o zmianie sytuacji (choć w istocie miało to miejsce) lecz o to, że składając nowy wniosek nie zawarła w nim wszystkich koniecznych danych. Przyznane decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] świadczenie w formie zasiłku rodzinnego było wypłacane w okresie od kwietnia do października 2010 r. pomimo, iż strona przekroczyła kryterium dochodowe uprawniające do jego otrzymywania, tj. w warunkach wskazanych w art. 5 ust. 3 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. W związku z powyższym nie było podstaw do ponownego przyznania zasiłku na okres zasiłkowy 2010/2011. W tej sytuacji nie można uznać, iż organy naruszyły prawo, stosując instytucję zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się przy tym nie tylko świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części (jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania) ale też świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt. 1 i pkt. 2 ustawy). Sam brak pouczenia skarżącej przez organ o obowiązku informowania o zmianach w stanie faktycznym (na co powołuje się skarżąca) nie stanowi jedynej przesłanki uznania świadczeń za nienależnie pobrane. Przesłanką do tego rodzaju decyzji jest także zatajenie wymaganych przepisami a przewidzianych w formularzu danych. Trzeba podkreślić, że zaskarżona decyzja stwierdza jedynie fakt pobrania świadczeń nienależnych. Okoliczności podnoszone przez skarżącą, w szczególności trudna sytuacja rodzinna, mogą być natomiast przesłanką do zastosowania przez organ instytucji umorzenia bądź rozłożenia na raty ww świadczeń. Postępowanie w tym zakresie prowadzone jest jednak w osobnym postępowaniu. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w wyroku.