I SA/Wa 288/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Joanna Skiba Protokolant referent stażysta Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2012 r. sprawy ze skargi M.K., A.K., M.K. i A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] września 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] grudnia 2011 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję Zarządu [...] W. z [...] września 2011 r. nr [...], którą odmówiono przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej położonej w W. przy ulicy [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...] w prawo własności nieruchomości. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że z wnioskiem o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej nieruchomości, w dniu 28 grudnia 2000 r., wystąpili M.K., M.K., A.K. i A.K.. W dniu 20 grudnia 2005 r. M.K. złożył wniosek o nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w trybie art. 5 ustawy z 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. Nr 50, poz. 279, ze zm.). Wnioskodawcy są spadkobiercami T.K., który z kolei był spadkobiercą T.K.. T.K. wraz z bratem L.C. byli właścicielami nieruchomości [...] przy ulicy [...] objętej działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Na nieruchomości położonej przy ulicy [...] L.C. i T.K. prowadzili gospodarstwo ogrodnicze. W związku z projektowaną budową osiedla na przedmiotowej nieruchomości gospodarstwa te musiały ulec likwidacji, dlatego wnioskami z 3 września 1963 r. oraz 14 lutego 1964 r. L.C. i T.K. zwrócili się o przyznanie nieruchomości zamiennej. Potwierdzają to również inne dokumenty, jak pismo Dyrekcji Rozbudowy Miasta [...] z 11 stycznia 1964 r., pismo Zarządu Kółka Rolniczego [...]. z 3 lutego 1964 r., protokół wprowadzenia w posiadanie z 21 września 1964 r. Decyzją z dnia [...] maja 1969 r. T.K. otrzymała kwotę odpowiadającą kosztom przeniesienia zabudowań i urządzeń gospodarczych z terenu gospodarstwa rolnego przy ulicy [...] na teren zamienny na [...] w obrębie ulic [...], [...] i [...]. Stosownie do art. 53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1975 r. nr 10, poz. 64 ze zm.) przepisy ustawy dotyczące odszkodowania z wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do odszkodowania za gospodarstwa rolne, sadownicze i warzywnicze na gruntach, które na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy przeszły na własność Państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych osób, prowadzący wymienione gospodarstwa, pozbawieni zostaną użytkowania wspomnianych gruntów po wejściu w życie niniejszej ustawy. Z kolei przepis art. 10 ust. 1 ustawy stanowił, iż za wywłaszczoną nieruchomość stanowiącą gospodarstwo rolne, hodowlane lub ogrodnicze ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest na żądanie właściciela dostarczyć mu zamiast odszkodowania pieniężnego nieruchomość zamienną odpowiednią ze względu na jej charakter, wyposażenie i położenie oraz ponieść koszty przeniesienia budynków oraz urządzeń produkcyjnych z nieruchomości wywłaszczonej na nieruchomość zamienną lub na inną nieruchomość nie podlegającą wywłaszczeniu, jeżeli to przeniesienie jest niezbędne i gospodarczo uzasadnione, albo ponieść koszty wybudowania nowych zabudowań oraz urządzeń produkcyjnych znajdujących się na wywłaszczonej nieruchomości lub gdy według przepisów prawa budowlanego wzniesienie zabudowań oraz urządzeń produkcyjnych w ich dotychczasowej postaci nie jest dopuszczalne. Zatem sam fakt, że ostatecznie prawa do nieruchomości zamiennej zostały uregulowane dopiero decyzją z 1976 r., w której całkowicie pominięto ww. uwarunkowania, nie może zdaniem organu być decydujący dla oceny, czy nieruchomość została przyznana w zamian za wywłaszczenie. Przyczyną, dla której ustanowiono prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości, było wcześniejsze pozbawienie własności nieruchomości przy ulicy [...] oraz zmuszenie jej właścicieli do likwidacji prowadzonych tam gospodarstw. Gdyby nie te okoliczności T.K. i T.K. nie otrzymaliby nieruchomości przy ulicy [...] i [...]. Niezależnie jednak od powyższego, w ocenie Kolegium, wnioskodawcy nie są uprawnieni do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej nieruchomości. Co do zasady przekształcenie jest odpłatne. Wynika to jednoznacznie z treści art. 4 ust. 1 ustawy, który stanowi, że osoba, na rzecz której zostało przekształcone prawo użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, jest obowiązana do uiszczenia dotychczasowemu właścicielowi opłaty z tytułu tego przekształcenia, z zastrzeżeniem art. 5. W konsekwencji przepis art. 5 nie może być interpretowany rozszerzająco. Przewiduje on dwa przypadki nieodpłatnego przekształcenia- uzyskanie użytkowania wieczystego w trybie dekretu [...] bądź w zamian za wywłaszczenie. W niniejszej sprawie przejęcie prawa własności nieruchomości nastąpiło na podstawie przepisów dekretu [...]. Jak wynika z zaświadczenia z dnia [...] września 1965 r. wniosek o przyznanie prawa własności czasowej został złożony w terminie ustawowym. Wniosek ten nie został rozpatrzony do chwili obecnej, a zatem następcy prawni byłych właścicieli nieruchomości mogą ubiegać się o przyznanie prawa użytkowania wieczystego, ale do nieruchomości ozn. nr hip. [...], nie zaś do nieruchomości położonej przy ulicy [...]. Już ten fakt, w ocenie organu odwoławczego poddaje w wątpliwość uprawnienia do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości "zamiennej", skoro nadal potencjalnie istnieje możliwość odzyskania nieruchomości wywłaszczonej. W przypadku ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości dekretowej następcy prawni byłych właścicieli mogliby być uprawnieni do nieodpłatnego przekształcenia tak uzyskanego prawa w prawo własności. Wnioskodawcy nabyli udziały w prawie użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości w wyniku dziedziczenia po T.K. oraz na skutek przyjęcia darowizny od M.K. i A.K.. Natomiast T.K. uzyskał prawo użytkowania wieczystego ze względu na uczyniony na jego rzecz zapis testamentowy przez L.C. w dniu [...] sierpnia 1964 r. Z treści tego testamentu, który został sporządzony w formie aktu notarialnego, wynika jednoznacznie, że T.K. nie został ustanowiony spadkobiercą L.C. lecz zapisobiercą. W doktrynie przyjmuje się jednolicie, że zapisobierca nie jest następcą prawnym po spadkodawcy pod tytułem ogólnym. Potwierdza to treść prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego dla W. z [...] listopada 1969 r. sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po L.C. nabyła w całości M.C. żona. Wobec powyższego nawet jeżeli L.C. posiadał uprawnienie do ustanowienia na jego rzecz prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości jako zamiennej w stosunku do nieruchomości przejętej w trybie dekretu to T.K. nie jest jego następcą prawnym, bowiem L.C. nie ustanowił go swoim spadkobiercą. Uprawnienie do uzyskania nieruchomości zamiennej zostało nabyte przez T.K. na skutek zapisu testamentowego, a więc w formie zbliżonej do umowy darowizny. Jedynym zaś następcą prawnym L.C., zgodnie z postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, była jego żona M.C.. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji, mimo częściowo błędnego uzasadnienia nie narusza przepisów ustawy o przekształceniu. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M.K., M.K., A.K. i A.K. zarzucili decyzjom organów obu instancji: - naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: - naruszenie art. 968 §1 w zw. z art. 1067 kodeksu cywilnego przez błędną wykładnię tych przepisów i niewłaściwie ich stosowanie dl mającego miejsce w niniejszej sprawie stanu faktycznego; - naruszenie art. 961 kodeksu cywilnego / zdanie drugie/ przez nieuwzględnienie, że treść tego przepisu w odniesieniu do aktu notarialnego rep. [...] (testament L.C.) jednoznacznie rozporządzenie określa nie jako zapis, a powołanie do spadku w zakresie prawa do otrzymania gruntu zamiennego; - naruszenie art. 947 i 948 KC przez wskazanie, że L.C. zmarł przed wejściem w życie kodeksu cywilnego, co oznacza, że organy I i II instancji nie uwzględniają przepisów wprowadzających kodeks cywilny (art. LV i art. LVI p.w.k.c.), które ustalają w kwestii dziedziczenia gospodarstw rolnych stosowanie kodeksu cywilnego od daty 5 lipca 1963 r.; - naruszenie art. 2 i 64 Konstytucji RP (ochrona praw nabytych), a w konsekwencji rażące naruszenie art. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania w prawo własności przez bezpodstawne uznanie, iż grunt zamienny T.K. otrzymał drogą tylko zapisu dokonanego przez L.C., skoro grunt ten otrzymał własnym prawem jak i prawem odziedziczonym po swoich rodzicach tj. D.K. i T.K., a z kolei po T.K. spadek odziedziczyli M.K., M.K., A.K. i A.K.; 2) naruszenie art. 7, 8, 9, 10 oraz art. 77 i 80 Kodeksu Postępowania Administracyjnego na skutek całkowitego pominięcia faktów i dowodów, jakie zostały szczegółowo wskazane, wykazane i omówione w uzasadnieniach decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2007 r. [...] i z dnia [...] marca 2009 r. [...]. Stawiając powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, gdyż decyzje organów obu instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy wystąpili o nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej nieruchomości. Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (Dz. U. nr 175, poz. 1459, ze zm.) przekształcenie tego prawa następuje nieodpłatnie na rzecz osób fizycznych, o których mowa w art. 1 ust. 1 a, lub ich następców prawnych (art. 5 pkt 1). Natomiast stosownie do treści art. 1 ust. 1 a powołanej ustawy z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą wystąpić osoby będące w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi nieruchomości, jeżeli użytkowanie wieczyste uzyskały: 1) w zamian za wywłaszczenie lub przejście nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem 5 grudnia 1990 r. 2) na podstawie art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Wniosek o przekształcenie dotyczy użytkowania wieczystego do działki gruntu położonej w W. przy ulicy [...], ustanowionego decyzją z [...] kwietnia 1976 r. nr [...] Naczelnika Dzielnicy [...] na rzecz T. i M. małz. K.. Wnioskodawcy utrzymują, że ustanowienie użytkowania wieczystego nastąpiło do działki zamiennej za działkę przy ulicy [...] objętej działaniem przepisów dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. T.K. to syn T.K. która wraz z bratem L.C. byli właścicielami nieruchomości dekretowej przy ulicy [...], na której prowadzili gospodarstwo ogrodnicze. Dla oceny czy obecne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości przy ulicy [...] w prawo własności ma nastąpić nieodpłatnie konieczne jest ustalenie, czy ustanowienie prawa użytkowania wieczystego decyzją z [...] kwietnia 1976 r. nastąpiło w warunkach o jakich stanowi art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. z tym, że do działki zastępczej za działkę dekretową przy ulicy [...], a przypadku pozytywnego ustalenia tej okoliczności konieczne jest dokonanie oceny czy wnioskodawcy są następcami prawnymi T.K. i L.C.. Organ I instancji stanął na stanowisku, że skoro decyzja nr [...] z [...] kwietnia 1976 r. oraz zawarta w jej wykonaniu umowa z [...] listopada 1979 r. w formie aktu notarialnego rep. Nr [...] nie zawierają zapisów, że nieruchomość ta została oddana w użytkowanie wieczyste w zamian za nieruchomość przy ulicy [...] to brak jest podstaw do przyjęcia, że nieruchomość przy ulicy [...], była nieruchomością zamienną za grunt przy ulicy [...] należącą poprzednio do T.K. i L.C.. Organ odwoławczy nie zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, że sam fakt iż uregulowanie prawa do nieruchomości zamiennej, dopiero decyzją z 1976 r., w której całkowicie pominięto uwarunkowanie ustawy z 19 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości dotyczące odszkodowania, a szczególnie art. 53 i art. 10 tej ustawy, nie może być decydujące dla oceny, czy nieruchomość została przyznana w zamian za wywłaszczenie. Organ odwoławcze stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że przyczyną dla której ustanowiono prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości było wcześniejsze pozbawienie własności nieruchomości przy ulicy [...] oraz zmuszenie jej właścicieli do likwidacji prowadzonych tam gospodarstw. Jednocześnie organ odwoławczy stwierdza, że dawni właściciele nieruchomości przy ulicy [...] złożyli wniosek o przyznanie prawa własności czasowej, który nie został rozpatrzony do chwili obecnej to ten fakt "(...) może poddawać w wątpliwość uprawnienie do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości zamiennej, skoro nadal istnieje potencjalnie możliwość do zyskania prawa do nieruchomości wywłaszczonej (...)". Dalej organ odwoławczy stwierdza, że gdyby przyjąć, że istnieje możliwość zastosowania art. 5 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania (...) to prawo do nieodpłatnego przekształcenia przysługuje wyłącznie osobom fizycznym, które uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub ich następcom prawnym. Zaś w ocenie organu T.K. nie jest następcą prawnym L.C. co uzasadnia odmowę nieodpłatnego przekształcenia. Powyższe wskazuje, że organy nie ustaliły podstawowej kwestii z punktu widzenia żądania zgłoszonego we wniosku, a mianowicie czy ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości przy ulicy [...] stanowiło realizację roszczeń dawnych właścicieli nieruchomości [...] przy ulicy [...] objętej działaniem przepisów dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Słusznie więc skarżący zarzucają naruszenie art.7, 77 i 80 Kpa, a naruszenie tych przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie zostało także wyjaśnione czy objęty decyzją z 1976 r. o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego T.K. jest następcą prawnym dawnych właścicieli T.K. i L.C.. W ogóle poza zainteresowaniem organów pozostała kwestia następstwa prawnego T.K. po matce T.K.. Istotne jest czy w dacie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego T.K. był następcą prawnym T.K., gdyż w skardze skarżący powołuje, że skarżący T.K. grunt ten otrzymał również "prawem odziedziczonym" po swoich rodzicach tj. D.K. i T.K.. Skarżący wskazują także, że T.K. jest spadkobiercą drugiego ze współwłaścicieli nieruchomości dekretowej – L.C., a prawa te wywodzą z testamentu L.C. sporządzonego w formie aktu notarialnego z [...] sierpnia 1964 r. rep. [...]. Organ odwoławczy uznał, że testamentem tym L.C. ustanowił siostrzeńca T.K. zapisobiercą, a nie spadkobiercą o czym, w ocenie organu, ma świadczyć użycie w testamencie sformułowania o ustanowieniu na jego rzecz zapisu oraz postanowienie Sądu Powiatowego W. z [...] listopada 1969 r. sygn. akt [...], którym stwierdzono, że spadek po L.C. nabyła w całości żona M.C.. Rozstrzygnięcie czy powołanie w testamencie dotyczy tylko zapisu czy też stanowi o powołaniu do spadku należy wyłącznie do sądu spadku. Orzekanie w tym przedmiocie przez organ administracji publicznej jest niedopuszczalne i nastąpiło z przekroczeniem uprawnień organu. Z tym, że wykazanie prawomocnym postanowieniem sądu spadku iż T.K. jest spadkobiercą L.C. obciąża wnioskodawców z tym, że organ winien wyznaczyć im termin na wykazanie tej okoliczności. Brak prawomocnego orzeczenia Sąd stwierdzającego, że T.K. jest wyłącznym spadkobiercą lub współspadkobiercą L.C. może tylko świadczyć, że spadkobiercą nie jest. Samodzielnie organ nie może rozstrzygać w kwestii spadkobrania. ‘ Wyjaśnienie więc wyżej wskazanych wątpliwości pozwoli dopiero na wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z prawem. Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.