I SA/Wa 2893/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant referent stażysta Jolanta Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2015 r. sprawy skargi U. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K. B., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. U. O., w dniu 7 maja 2013 r., złożyła wniosek o pomoc finansową na opłacenie rachunku za energię elektryczną za marzec i maj 2013 r., pomoc na zakup leków, środków czystości oraz dofinansowania bieżących potrzeb. Podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 17 maja 2013 r. ustalono, że wnioskodawczyni mieszka samotnie i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje stały miesięczny dochód w wysokości [...] zł na który składa się świadczenie emerytalne ZUS w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy przyznany jej decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. Wnioskodawczyni udokumentowała wysokość opłat mieszkaniowych samodzielnie uregulowanych w dniu [...] kwietnia 2013 r. w kwocie [...] zł, na które składają się: bieżący czynsz -[...] zł oraz dopłata z tytułu uregulowania zaległości za wodę – [...] zł. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Prezydent [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. odmówił U. i O. dofinansowania rachunku za energię elektryczną za marzec i maj 2013 r., zakup leków, środków czystości oraz dofinansowania bieżących potrzeb. Jako powód odmowy wskazał na przekroczenie przez wnioskodawczynię kryterium dochodowego, określonego w ustawie o pomocy społecznej, które dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi 542 zł. Prezydent [...] wskazał ponadto, że w sprawie niniejszej nie ma zastosowania przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej, gdyż nie zachodzą żadne szczególne okoliczności, uzasadniające przyznanie zasiłku na tej podstawie. Wyjaśnił również, że wnioskodawczyni od 20 lat systematycznie była wspierana finansowo przez Ośrodek Pomocy Społecznej jednak z chwilą uzyskania prawa do emerytury pomoc finansowa została jej ograniczona. Wyjaśnił ponadto, że przyznawanie zasiłków celowych uzależnione jest od możliwości Ośrodka Pomocy Społecznej, na które wpływa kwota środków pieniężnych przeznaczonych na ten cel w budżecie oraz liczba osób korzystających z pomocy. W roku 2012 r. OPS dysponował kwotą [...]zł natomiast w roku 2013 r. w budżecie przewidziano jedynie kwotę [...]zł. Od decyzji Prezydenta [...] odwołanie złożyła U. O. podnosząc, że zasoby finansowe, którymi dysponuje nie wystarczają jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy podzielając stanowisko organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ powołał się na przepis art. 39 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej przytaczając ich treść oraz wskazując na różnicę między przewidzianymi w tych regulacjach zasiłkach. Powołując się ponadto na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt OSK 1416/07 wyjaśnił, że przewidziany w art. 41 ustawy "szczególny przypadek" dotyczy niecodziennych, nadzwyczajnych zdarzeń, wykraczających poza możliwość ludzkiej zapobiegliwości. Stwierdził, że w przypadku wnioskodawczyni taka sytuacja nie występuje. Z akt sprawy wynika bowiem, że od [...] lat była ona systematycznie wspierana finansowo przez Ośrodek Pomocy Społecznej, czego sama nie neguje. Z akt wynika poza tym, że przyznano jej pomoc w miesiącach od stycznia do marca 2013 r. w wysokości [...] zł, a w 2012 r. otrzymała łączną pomoc finansową w wysokości [...] zł. W sytuacji natomiast gdy kwota posiadanych środków na ten cel jest o połowę mniejsza niż w 2012 r. nie można, zdaniem Kolegium, zarzucić organowi pierwszej instancji przekroczenia granic uznania administracyjnego. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu, U. O. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniosła, że przez ostatnich 20 lat OPS udzielał jej pomocy mimo, że przekraczała kryterium dochodowe. Wyraziła swoje niezrozumienie dla obecnego stanowiska organów, które odmówiły jej pomocy. Podniosła, że jej zdaniem, skoro płaci podatki, to należy się jej "ochrona państwa", w sytuacji, gdy sama sobie nie radzi. Wskazała również na swoją trudną sytuację materialną. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Przy czym, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r. poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2014 r. oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z prawem. Przede wszystkim wskazać należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), która stanowiła materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, prawo do tego świadczenia przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza tzw. kryterium dochodowego, które na dzień wydawania zaskarżonych decyzji wynosiło [...] zł. W sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ustawodawca, w art. 41 omawianej ustawy, przewidział przyznanie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalnego zasiłku celowego. Podsumowując przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 ustawy uzależnione jest zatem od wysokości dochodu osiąganego przez osobę zainteresowaną, natomiast przyznanie świadczeń na mocy art. 41 może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach nawet wówczas, gdy osiągany dochód przekracza kryterium dochodowe. Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dokumentacyjnego, U. O. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej miesięczny dochód wynosi [...] zł. Kwota ta niewątpliwe przekracza wysokość kryterium dochodowego określonego w powołanym wyżej art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Słusznie zatem zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji uznały, że w sprawie brak jest podstaw do zastosowania przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Odnosząc się natomiast do odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 omawianej ustawy, przede wszystkim wskazać należy, że przepis ten wymaga, dla przyznania specjalnego zasiłku celowego, wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Chodzi tu o zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, których nie sposób przewidzieć, ani im zapobiec przy dołożeniu nawet najwyższej staranności, a które są najczęściej wynikiem szeregu niefortunnych wypadków. Muszą one mieć charakter wyjątkowy. Zdaniem Sądu, brak jest podstaw do uznania za taki "szczególny przypadek" sytuacji skarżącej. Jak wynika bowiem z akt sprawy, i co potwierdza strona w swojej skardze, U. O.korzysta z pomocy Ośrodka od dwudziestu lat. Jej sytuacja materialna i życiowa od lat jest podobna i nie ulega zmianie. Ponadto jak wynika z akt sprawy, na co słusznie zwrócił uwagę organ pierwszej instancji, nie wykorzystuje ona własnych możliwości by poprawić swoją sytuację bytową. Skarżąca ma bowiem możliwość wystąpienia do Urzędu Dzielnicy [...] z wnioskiem o obniżenie czynszu. Dotychczas jednak, pomimo, iż organ informował ją o takim uprawnieniu, nie zwróciła się o taką obniżkę. Skarżąca posiada również dwoje dorosłych dzieci, do których może zwrócić się o pomoc, a które to w pierwszej kolejności obowiązane są pomóc jako osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Nie zmienia przy tym nic brak wiedzy skarżącej dotyczący ich adresu zamieszkania, gdyż jak sama wskazała utrzymuje z dziećmi kontakt telefoniczny. Ponadto zauważyć trzeba, że z konstrukcji powołanego art. 41 wynika również, że decyzja podejmowana przez organ administracji publicznej na podstawie tego przepisu zależy od tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że nie zawsze osoba wnioskująca o pomoc, nawet przy spełnieniu ustawowych kryteriów, zasiłek ten otrzyma. Organ może, ale nie musi przyznać świadczenia. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika, że udzielając stosownych świadczeń, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Zaznaczyć trzeba, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi. W sprawie niniejszej organy obu instancji wskazały, że przy rozstrzyganiu sprawy wzięto pod uwagę, zakres przyznawanej skarżącej dotychczas pomocy oraz możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej. Podkreślono, że skarżąca korzysta z pomocy Ośrodka od 20 lat. W miesiącach od stycznia do marca 2013 r. przyznano jej pomoc finansową w wysokości [...] zł. Jak wynika poza tym z treści zaskarżonych decyzji, budżet organu pomocowego w 2013 r. został o połowę zmniejszony w stosunku do lat ubiegłych. Organ miał zatem ograniczone możliwości udzielenia pomocy swoim podopiecznym. Biorąc powyższe pod uwagę pod uwagę stwierdzić trzeba, że odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia organy obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. O odmowie przyznania świadczenia decydowały bowiem nie tylko potrzeby skarżącej i fakt korzystania przez nią ze stałej pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, ale również możliwości finansowe tego Ośrodka. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji