I SA/Wa 2899/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anita Wielopolska-Fonfara Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.) Protokolant referent stażysta Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2015 r. sprawy ze skargi H. P. i K. N. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. znak [...] Minister Skarbu Państwa (dalej "Minister"), po rozpatrzeniu odwołania H. P. oraz K. N.(dalej łącznie "skarżący") od decyzji Wojewody [...] (dalej "Wojewody") z dnia [...] marca 2014 r. znak [...], odmawiającej skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, utrzymał decyzję Wojewody w mocy. II. Stan faktyczny sprawy, poprzedzający wydanie zaskarżonej obecnie decyzji Ministra, przedstawia się w sposób następujący: 1. Wnioskiem z dnia 6 listopada 1990 r. J. N. zwrócił się do Urzędu Rejonowego w B. o przyznanie ekwiwalentu z tytułu pozostawienia przez J. N., K. N. i W. N. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości W., powiat [...], województwo [...] (dalej "pozostawionej nieruchomości" albo "nieruchomości zabużańskiej"). 2. Protokołem zdawczo – odbiorczym z dnia 27 maja 2004 r. Starosta [...] przekazał wniosek J. N. z dnia 6 listopada 1990 r. Wojewodzie [...]. 3. Wnioskiem z dnia 14 marca 2007 r. H. P. zwróciła się do Wojewody o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia wskazanej wyżej nieruchomości w części przypadającej J. N.(dalej "rekompensaty zabużańskiej"). 4. Decyzją z dnia [...] marca 2014 r., wydaną na podstawie przepisów art.5 ust.3 pkt 2 w związku z art.13 ust.2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2005 r. nr 169, poz.1418), dalej "ustawy zabużańskiej", Wojewoda odmówił potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przedmiotowej nieruchomości poza granicami RP. Uzasadniając własne rozstrzygnięcie, Wojewoda wskazał w szczególności, co następuje: 4.1. Skarżący są wyłącznymi spadkobiercami współwłaściciela pozostawionej nieruchomości J. N. oraz jego pozostałej spadkobierczyni M. N.(postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] stycznia 2002 r., sygn. akt [...]); 4.2. W świetle materiału dowodowego sprawy uznać należy, że przedmiotowa nieruchomość spełnia kryteria nieruchomości pozostawionej poza granicami RP z przyczyn wskazanych w art.1 ust.1 pkt 2 i ust.2 ustawy zabużańskiej; 4.3. Skarżący nie zrealizowali dotąd uprawnień wynikających z pozostawienia nieruchomości przez jej współwłaścicieli; 4.4. W świetle pisma Starosty [...] z dnia [...] listopada 2008 r. znak [...] doszło do częściowej realizacji uprawnień tego rodzaju bezpośrednio przez współwłaścicielkę pozostawionej nieruchomości (udział w wysokości 1/3) K. N.(później B.) poprzez nabycie prawa własności nieruchomości, stanowiącej gospodarstwo rolne, położone we wsi P., gmina [...]. 4.5. Na wezwanie organu pełnomocnik skarżących złożył oświadczenie o wyborze świadczenia pieniężnego jako formy rekompensaty zabużańskiej, jak też przedłożył operaty szacunkowe, określające: 1) wartość pozostawionej nieruchomości zabużańskiej (operat z dnia 19 sierpnia 2013 r., wyceniający tę nieruchomość na kwotę 863 515 złotych), 2) wartość nieruchomości nabytej przez współwłaścicielkę (operat z dnia 9 grudnia 2013 r. z późniejszymi poprawkami, wyceniający tę nieruchomość na kwotę 445 878 złotych); 4.6. W świetle art.13 ust.2 ustawy zabużańskiej ogólna wysokość świadczenia pieniężnego, należnego z tytułu rekompensaty za pozostawienie nieruchomości poza granicami RP wynosi 20% wartości tej nieruchomości, a zatem w niniejszej sprawie 173 221,11 złotych. Wartość nieruchomości rekompensacyjnej, nabytej przez współwłaścicielkę nieruchomości pozostawionej wynosi z kolei 445 878 złotych. Wartość nieruchomości rekompensacyjnej przekracza zatem wysokość rekompensaty należnej z tytułu pozostawienia przedmiotowej nieruchomości poza granicami RP; 4.7. W świetle powyższych okoliczności uznać należy, że nabycie nieruchomości rekompensacyjnej przez współwłaścicielkę nieruchomości pozostawionej wyczerpało prawo do rekompensaty zabużańskiej. Z tej racji w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do odmówienia skarżącym potwierdzenia prawa do takiej rekompensaty. 5. Skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika wnieśli do Ministra odwołanie od decyzji Wojewody, kwestionując przyjętą przez ten organ wykładnię przepisów ustawy zabużańskiej. W ocenie skarżących przepisy te nie dają podstaw do zaliczania na poczet rekompensaty należnej danemu uprawnionemu rekompensat przyznanych innym uprawnionym. Rekompensaty te zachowują w stosunku do siebie odrębność. III. Rozpoznawszy zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. odwołanie skarżących od decyzji Wojewody z dnia [...] marca 2014 r., Minister utrzymał tę decyzję w mocy, podzielając dokonaną tam ocenę prawną stanu faktycznego sprawy. IV. Skarżący wnieśli do Sądu skargę na decyzję Ministra, zarzucając organowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art.13 ust.3 ustawy zabużańskiej poprzez błędną wykładnię tego przepisu, polegającą na przyjęciu że przyznanie rekompensaty jednemu ze współwłaścicieli pozostawionej nieruchomości, który nie działa w imieniu pozostałych wyklucza możliwość przyznania rekompensaty pozostałym uprawnionym stosownie do należnych im udziałów. V. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: VI. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie przez Sąd skargi na orzeczenie organu administracji publicznej jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia naruszeń prawa wymienionych w art. 145 § 1 p.p.s.a. W świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Naruszeń, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania w niniejszej sprawie środków, o których mowa powyżej, Sąd nie stwierdził. VII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa prowadzi do następujących wniosków: 1. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, zakończonego w drugiej instancji zaskarżoną obecnie do Sądu decyzją Ministra z dnia [...] lipca 2014 r. było wyjaśnienie, czy zachodzą przesłanki do potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty zabużańskiej, o której mowa w art.1 ustawy zabużańskiej, należnej z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami RP. 2. Kryteria podmiotowe, niezbędne do uzyskania prawa do rekompensaty zabużańskiej wskazano w art.2 i 3 ustawy zabużańskiej. Poza sporem jest, iż skarżący, żądający potwierdzenia takiej rekompensaty, kryteria te spełniają jako spadkobiercy jednego z trojga współwłaścicieli pozostawionej nieruchomości. 3. Spór pomiędzy skarżącymi a organem dotyczy natomiast wykładni art.13 ust.2 i 3 ustawy zabużańskiej, stosownie do których to przepisów: (1) Zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje się w wysokości równej 20 % wartości tych nieruchomości. Wysokość świadczenia pieniężnego stanowi 20 % wartości pozostawionych nieruchomości (art.13 ust.2 ustawy). (2) W przypadku, o którym mowa w art. 6 ust. 3, wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, o których mowa w ust. 2, pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali, przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art.3 (art.13 ust.3 ustawy). W myśl art.6 ust.3 ustawy osoba, która na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, nabyła na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa, lub nieruchomości takie nabyli jej poprzednicy prawni, dołącza do wniosku dokumenty urzędowe poświadczające nabycie. 4. W ocenie organów obu instancji cytowane wyżej przepisy należy wykładać w ten sposób, że (łącznie): - rekompensata z tytułu pozostawienia danej nieruchomości poza granicami RP nie może przewyższać kwoty stanowiącej 20% wartości tej nieruchomości, - w przypadku, gdy nieruchomość zabużańska była przedmiotem współwłasności, to wskazany wyżej limit kwotowy odnosi się łącznie do wszystkich współwłaścicieli albo ich spadkobierców (wszystkie te osoby nie mogą zatem sumarycznie otrzymać w ramach należnej im rekompensaty więcej niż 20% wartości tej nieruchomości), - w przypadku, gdy w ramach realizacji roszczeń, związanych z pozostawieniem poza granicami RP danej nieruchomości zabużańskiej, będącej przedmiotem współwłasności, doszło już, na podstawie wcześniejszych przepisów, do nabycia przez któregoś ze współwłaścicieli prawa własności nieruchomości albo prawa użytkowania wieczystego, to o wartość tak nabytych praw pomniejsza się kwota rekompensaty, dochodzonej obecnie na podstawie ustawy zabużańskiej z dnia 8 lipca 2005 r., przy czym pomniejszenie to nie wywołuje skutku wyłącznie w stosunku do udziału w tej rekompensacie, należnego wskazanemu wyżej współwłaścicielowi (albo jego spadkobiercom) ale w stosunku do wszystkich uprawnionych; - w sytuacji, w której wartość nabytych dotąd praw przewyższa udział współwłaściciela, który prawa te nabył, w rekompensacie przewidzianej obecnie (ewentualnie udział jego spadkobierców), to stosownemu pomniejszeniu ulega ta część rekompensaty, która jest należna pozostałym współwłaścicielom (ewentualnie ich następcom prawnym), - w sytuacji, w której jeden ze współwłaścicieli nabył w przeszłości, w ramach realizacji roszczeń zabużańskich, prawa do nieruchomości, których wartość przenosi wartość 20% nieruchomości zabużańskiej, a zatem kwotę całej rekompensaty, przysługującej obecnie na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej, brak jest przesłanek, z racji zaistniałego skonsumowania całości tej rekompensaty, do potwierdzania prawa do niej obecnie występującym o nią pozostałym współwłaścicielom (albo ich następcom prawnym). 5. W ocenie Sądu tak przedstawiającą się wykładnię przepisów art.13 ust.2 i 3 ustawy zabużańskiej należy w całości zaakceptować. W świetle cytowanych przepisów oczywistym jest, że czytelną intencją ustawodawcy, podejmującego działania na rzecz ostatecznego uregulowania kwestii roszczeń przeciwko Skarbowi Państwa, podnoszonych przez obywateli polskich, którzy w związku z powojennymi zmianami granic Polski zmuszeni byli pozostawić swoje mienie nieruchome poza obecnymi granicami RP, było ograniczenie tych roszczeń do kwoty równowartości 20% pozostawionych nieruchomości z jednoczesnym zaliczeniem na poczet tej kwoty wszystkich przysporzeń, które na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów właściciele pozostawionych nieruchomości (ewentualnie ich następcy prawni) otrzymali w ramach zaspokojenia ich roszczeń. Koncepcja proponowana przez skarżących prowadziłaby do rozszerzenia odpowiedzialności Skarbu Państwa ponad kwotę 20% wartości pozostawionej nieruchomości, albowiem zakłada ona traktowanie tego limitu, jako odnoszącego się - w sytuacji, w której nieruchomość zabużańska stanowiła przedmiot współwłasności - nie do całości roszczeń wszystkich współwłaścicieli z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami RP, a do roszczeń przysługujących jednemu współwłaścicielowi. Taka wykładnia przepisów ustawy zabużańskiej jest nie do pogodzenia z jej ratio legis. 6. W świetle tychże uwarunkowań zasadnie odmówiono skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty zabużańskiej, albowiem gospodarstwo rolne przyznane w przeszłości jednej ze współwłaścicielek nieruchomości zabużańskiej miało (rzecz niesporna, wynikająca z przedłożonych przez skarżących operatów szacunkowych) większą wartość niż 20% tej nieruchomości. W powyższych okolicznościach stwierdzić należy, że wniesiona skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, w efekcie czego podlega oddaleniu. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a.