I SA/Wa 29/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędziowie: WSA Magdalena Durzyńska WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2015 r. sprawy ze skargi G. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2014 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. G. W. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2014r., utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...] października 2014r. nr [...] odmawiającą skarżącej przyznania zasiłku dla opiekuna. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] października 2014r. nr [...] Wójt Gminy Z. odmówił G. W. przyznania zasiłku dla opiekuna za okres 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 roku oraz od 15 maja 2014 roku bezterminowo. Jak organ wskazał w uzasadnieniu, z dniem 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stanowi ona, że powyższy zasiłek przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z dniem 1 lipca 2013 r. Wnioskodawczyni miała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem S. T. (decyzja z dnia [...] lutego 2011 roku, nr [...]), która wygasła z dniem 30 czerwca 2013 r. Przywołując obowiązuje regulacje prawne organ wskazał, iż w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, świadczenie to przysługuje w przypadku zaprzestania prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Dnia 15 września 2014 roku G. W. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna. Organ ustalił, iż sprawuje ona opiekę nad ojcem S. T., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 6 grudnia 2010 roku. Jednakże organ przyjął, że nie zaprzestała ona prowadzenia gospodarstwa rolnego, bowiem jest właścicielką gospodarstwa rolnego i podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS. Odwołanie od powyższej decyzji, w ustawowym terminie do dokonania tej czynności, złożyła G. W.. skarżąca wskazywała, że bycie współwłaścicielką gospodarstwa rolnego wraz z mężem nie przesądza jeszcze, że w tym gospodarstwie rolnym pracuje. Wszelkie prace bowiem wykonuje jej mąż, natomiast skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem i wykonuje jedynie prace domowe. Mając na uwadze powyższe skarżąca wnosiła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2014r., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...] października 2014r. Organ odwoławczy wskazał, że nowowprowadzone świadczenie w postaci zasiłku dla opiekuna kierowane jest do osób, które prawomocną decyzją miały przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a mimo to prawo do niego utraciły w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., która z dniem 1 lipca 2013 r. te nabyte uprzednio i nadal przysługujące im prawo odbierała (z tym dniem z mocy prawa wygasały uprzednio wydane, a obowiązujące decyzje przyznające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego). Taka sytuacja zachodzi w przypadku skarżącej. Organ odwoławczy podkreślił jednocześnie, że istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy, które zastąpiło dodatek stały regulowany art. 27 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), polega na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów. W przypadku rolnika (małżonki rolnika lub domownika) zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (vide: art. 3 ust. 2 tej ustawy). Organ wskazał, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż skarżąca posiada gospodarstwo rolne (współwłasność gospodarstwa rolnego o pow. 35.771 ha w tym przeliczeniowych 31.9755 ha) i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik (małżonka). Organ przyjął więc, że nie sposób zgodzić się, że skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. W ocenie organu skarżąca jako rolnik (małżonka), prowadząca osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą i z tego tytułu podlegający ubezpieczeniu w KRUS, prowadząca gospodarstwo rolne nie spełnia przesłanek niezbędnych do uzyskania prawa do zasiłku dla opiekuna: art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów w związku z art. 3 pkt 22 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., jak i art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. G. W. zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2014r. Zaskarżonej decyzji zarzucała naruszenie przepisów prawa tj. ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż fakt podlegania ubezpieczeniu w KRUS pozbawia taką osobę możliwości otrzymywania zasiłku dla opiekuna mimo, iż faktycznie taką opiekę ta osoba sprawuje. Nadto zarzucała, iż podjęte decyzje są sprzeczne ze stanowiskiem prezentowanym przez [...] Urząd Wojewódzki w W. Wydział Polityki Społecznej w piśmie wyjaśniającym stosowanie w/w ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów z dnia [...] czerwca 2014r. nr [...]. Skarżąca podnosiła, że [...] Urząd Wojewódzki w W. Wydział Polityki Społecznej pismem z dnia 4 czerwca 2014r. wyjaśnił niektóre z tych wątpliwości, stwierdzając m.in., iż: "w przypadku rolników, przyjmowane są jedynie pisemne oświadczenia złożone pod odpowiedzialnością karną o zaprzestaniu prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego, a w przypadku małżonków rolników lub domowników o zaprzestaniu prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym". Ponadto, stwierdzono że: "jeżeli rolnik podlega obowiązkowi ubezpieczenia emerytalnego i rentowego w KRUS, to realizator ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów nie opłaca składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Jeżeli ubezpieczenie w KRUS jest dobrowolne, to realizator zobligowany jest do opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe". Skarżąca podnosiła, że ww. oświadczenie złożyła i zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym ograniczając się do opieki nad chorym ojcem. Zdaniem skarżącej, przy spełnieniu tych przewidzianych ustawą warunków, fakt bycia współwłaścicielką gospodarstwa rolnego oraz ubezpieczenie w KRUS nie mogą być przesłanką negatywna do przyznania świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Oceniając skargę zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami należało przyjąć, że jest ona zasadna. Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014r., poz.567) określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Niespornym w sprawie jest, że wnioskodawczyni spełnia powyższe wymogi. Problematyczna jest kwestia tego, czy można przyznać ww. świadczenie w sytuacji gdy wnioskodawczyni ubiega się o nie jako rolnik (małżonka rolnika). Zgodnie z treścią art. 3 ust 1 ustawy: W przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013r. poz. 1403, 1623 i 1650) świadczenie to przysługuje odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. 2. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Ustawodawca nie wykluczył więc automatycznie rolników, małżonków rolników czy domowników (w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników) z kręgu osób które mogą skutecznie ubiegać się o przyznanie zasiłków dla opiekunów. Logiczną konsekwencją jest przyjęcie tezy, że jeśli o przyznanie świadczenia wnioskuje np. rolnik, to jest on, co do zasady właścicielem gospodarstwa rolnego i jako rolnik ubezpieczony jest w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Inaczej mówiąc, samo bycie rolnikiem (małżonkiem rolnika, domownikiem), bycie właścicielem gospodarstwa rolnego, bycie ubezpieczonym w KRUS, nie może być przesłanką negatywną do ustalenia zasiłku dla opiekuna, w sytuacji gdy wnioskodawca zaprzestaje prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestaje wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1 ustawy, a powyższe potwierdza stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Skarżąca właśnie takie oświadczenie złożyła przed organem I instancji. W przedmiotowej sprawie organy dokonały zatem błędnej wykładni art. 3 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów. Skarżąca złożyła bowiem wskazane w art. 3 ust. 2 ustawy oświadczenie, co winno przy spełnieniu pozostałych przesłanek warunkować ustalenia zasiłku dla opiekuna. Należy przy tym nadmienić, że wobec nowej regulacji prawnej, wprowadzonej przez ustawę z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, traci aktualność orzecznictwo sądowoadministracyjne cytowane przez organ odwoławczy, dotyczy ono bowiem odmiennego stanu prawnego. Warto przy tym wskazać na treść pisma z dnia 2 lipca 2014 r. Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego "Komunikat w sprawie prawa do ubezpieczenia w KRUS osób biegających się o przyznanie zasiłku dla opiekuna, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego". Organ ten przyjął, że złożenie przez rolnika, jego małżonka lub domownika, ubiegającego się o przyznanie zasiłku dla opiekuna, specjalnego zasiłku opiekuńczego albo świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym wskazuje na niespełnianie przez te osoby warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Natomiast, niespełnianie warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników oznacza wyłączenie z tego ubezpieczenia, w tym również w okresie wstecznym, a także z ubezpieczenia zdrowotnego w KRUS. Wyłączenie z ubezpieczenia z okresem wstecznym może oznaczać również konieczność zwrotu przyznanych w tym czasie świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników. Ponadto, w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna, specjalny zasiłek opiekuńczy albo świadczenie pielęgnacyjne ubiegałby się rolnik, jedyny właściciel gospodarstwa, zaprzestanie prowadzenia przez taką osobę działalności rolniczej oznaczałoby również ustanie ubezpieczenia społecznego rolników i ubezpieczenia zdrowotnego dla domowników pracujących w jego gospodarstwie rolnym. Konsekwencją ustania ubezpieczenia społecznego rolników i objęcia ubezpieczeniem w ZUS z tytułu pobierania zasiłku dla opiekuna, specjalnego zasiłku opiekuńczego albo świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku osób urodzonych po 1948 r., może być nieuzbieranie przez takie osoby okresu 25 lat podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, niezbędnego dla ustalenia prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników. Tak więc zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1 (potwierdzone właściwym oświadczeniem) może powodować oprócz ustalenia i wypłacenia zasiłku dla opiekuna również konsekwencje w zakresie ubezpieczenia, chociaż sam fakt podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników nie jest przesłanką negatywną w staraniu się o przedmiotowe świadczenie. Wracając do meritum sprawy, wobec błędnej wykładni cytowanych przepisów organ będzie w obowiązku ponownie rozpoznać sprawę. Jednocześnie organ będzie związany wykładnia art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przedstawioną przez Sąd. Ponadto, organ winien ustalić w sposób jednoznaczny czy o sporne świadczenie wnioskodawczyni ubiegała się jako rolnik, małżonka rolnika czy może jako domownik (w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników). Przedmiotową kwestię można bowiem jedynie domniemywać na podstawie akt administracyjnych. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a orzekł jak w pkt 1 sentencji. Na mocy art. 152 p.p.s.a. orzeczono, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku jak w pkt 2 wyroku.