I SA/Wa 2901/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędziowie: WSA Joanna Skiba WSA Iwona Maciejuk (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi J. H. na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargę. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] (Kierownik Wydziału Gospodarki Komunalnej) zaświadczeniem opatrzonym datą [...] grudnia 1946 r. nr [...] zaświadczyło, że nieruchomość położona w G. przy ul. [...] nr [...] zapisana w księgach wieczystych Sądu Powiatowego w [...] pod nr KW [...] jako poniemiecka przeszła na własność Skarbu Państwa z mocy art. 2 dekretu z dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13 poz. 87). Pismem z dnia 18 lipca 2013 r. J. H. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji - zaświadczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1946 r. nr [...]. Podał, że na podstawie kwestionowanego zaświadczenia i wniosku z dnia [...] grudnia 1964 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. założono dla wymienionej nieruchomości nową księgę wieczystą nr KW [...]. Wskazał też, odwołując się do numeru zaświadczenia, że na treści zaświadczenia omyłkowo wpisano datę [...] grudnia 1946 r., albowiem powinno być [...] grudnia 1964 r. Wnioskodawca podniósł, że wydane zaświadczenie, a za nim wniosek Prezydium MRN w G. wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa. Podkreślił, że skoro majątek jego matki M.H. nie był opuszczony, nie mógł być traktowany jako poniemiecki. Wskazał też, że wpis w KW został zmieniony w 1978 r., na podstawie wniosku z dnia 6 grudnia 1978 r. Rejonowego Zarządu terenami przy UMiG w O., gdzie wskazano, że pomyłkowo wpisano Skarb Państwa jako właściciela całości nieruchomości, gdy jako właściciel w ½ części powinna być wpisana M. H. Wnioskodawca wskazał, że budynek przy Pl. [...] nr [...] stał się nieruchomością [...] Spółdzielni [...] w G. po przekazaniu ½ części przez Skarb Państwa. Wnioskodawca podał, że ½ części nieruchomości sprzedał [...] Spółdzielni, aby otrzymać mieszkanie. Wskazał, że żądanie stwierdzenia nieważności zaświadczenia umożliwi uzyskanie odszkodowania za niesłusznie zabraną ½ części nieruchomości. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], na podstawie art. 61a k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności zaświadczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1946r. [...] stwierdzającego, że nieruchomość położona w G. przy ul. [...] jak poniemiecka przeszła na własność Skarbu państwa na podstawie art. 2 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. nr 13 poz. 87). Organ wskazał, że zaświadczenie to nie posiada waloru decyzji administracyjnej. Przedmiotowy akt nie rozstrzygał bowiem żadnej sprawy administracyjnej, a stanowił jedynie oświadczenie organu, że nieruchomość położona w G. przy ulicy [...] została przejęta w trybie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Przejście mienia na własność Skarbu Państwa zgodnie z powyższym następowało z mocy samego prawa (art. 2 ust. 1) i żaden przepis nie przewidywał stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa danego mienia w drodze deklaratywnej decyzji administracyjnej. Tryb dekretu przewidywał natomiast sądową kontrolę wniosków okręgowych urzędów likwidacyjnych. Przejęcie podlegało zatem jedynie ocenie sądu dokonującego wpisu w księdze wieczystej. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 6 ww. dekretu "przejście na własność Skarbu Państwa lub osób prawnych prawa publicznego nieruchomości i wszelkich praw hipotekowanych z mocy przepisów niniejszego dekretu podlega ujawnieniu w księgach hipotecznych (gruntowych) na wniosek właściwego okręgowego urzędu likwidacyjnego". Organ przywołał postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 1973 r. sygn. akt I CR 59/73, wskazując, że Sąd stwierdził, iż strona kwestionująca fakt przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa na mocy przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r. winna dochodzić swoich racji w postępowaniu przed sądem powszechnym. Tak więc jedyną możliwą drogą postępowania mającą na celu wyeliminowanie, jak twierdzi wnioskodawca, stanu niezgodnego z prawem jest droga postępowania cywilnego, a nie administracyjny tryb nadzoru. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia [...] września 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że decyzja jest aktem stosowania prawa, aktem woli, czynnością prawną, która zmierza bezpośrednio do wywołania skutków prawnych Zaświadczenie jest natomiast tylko czynnością faktyczną, aktem wiedzy, który może wywoływać skutki prawne, ale nie jest to jego główny cel. Minister wskazał, że przejęcie mienia na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich następowało z mocy prawa - wynikało z art. 2 dekretu. Żaden z przepisów dekretu nie przewidywał stwierdzenia nabycia mienia w drodze deklaratoryjnej decyzji administracyjnej. Twierdzenia strony, iż zaświadczenie to jest decyzją organ uznał za niesłuszne. Wskazał, że art. 2 pkt 6 dekretu przewidywał konieczność ujawnienia przejścia w księgach wieczystych. Organ stwierdził, że przepisy dekretu przewidywały sądową kontrolę wniosków urzędów likwidacyjnych. Kontroli tej dokonywał sąd dokonujący wpisu w księdze wieczystej. Strona kwestionująca fakt przejścia mienia z mocy prawa na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich powinna dochodzić swoich racji w postępowaniu przed sądem powszechnym. Tym samym właściwą drogą wyeliminowania stanu niezgodnego z prawem w takiej sytuacji faktycznej jest droga postępowania cywilnego nie zaś nadzorcze postępowanie administracyjne. Postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] września 2013 r. nr [...] stało się przedmiotem skargi J. H. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu I instancji podniósł, że kwestionowane zaświadczenie powinno być potraktowane jako decyzja. W uzasadnieniu podkreślił, iż w sposób bezprawny w 1964 r. dokonano założenia księgi wieczystej i wpisu prawa własności, w sytuacji, gdy istniała niemiecka księga na przedmiotową nieruchomość. Wskazał, iż bezprawnie, powołując się na dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich, założono nową księgę wieczystą. Skarżący podniósł, że niezrozumiałe jest w jakim celu wydano zaświadczenie, skoro wystarczył wniosek, który istotnie był złożony wraz z zaświadczeniem i zawierał stwierdzenia co do stanu prawnego i powoływał się na istnienie księgi niemieckiej. W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu, zarówno zaskarżone postanowienie jak i postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. odpowiadają prawu. Organ prawidłowo zastosował przepis art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej k.p.a. i zasadnie odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności zaświadczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] opatrzonego datą [...] grudnia 1946 r. nr [...], a Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej trafnie zastosował przepis art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. i utrzymał to postanowienie w mocy. Trafnie organy stwierdziły, iż przedmiotowe zaświadczenie, wskazujące, że nieruchomość, jako poniemiecka, przeszła na własność Skarbu Państwa z mocy art. 2 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87), nie stanowi decyzji administracyjnej i nie rozstrzyga w formie władczej żadnej indywidualnej sprawy administracyjnej. Zgodnie z przepisem art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W sytuacji, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji ustali wystąpienie przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym, powinien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na gruncie przepisów dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, przejście własności na Skarb Państwa, gdy chodzi o nieruchomości wymienione w art. 2 tego dekretu (mienie poniemieckie), a ten przepis przywołano w kwestionowanym zaświadczeniu, następowało wprost z mocy prawa. Przepis art. 2 ust. 1 powołanego dekretu stanowił bowiem, że wszelki majątek wskazany w punktach a-e z mocy samego prawa przechodzi na własność Skarbu Państwa. Przepis art. 2 ust. 6 dekretu stanowił, że przejście na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego nieruchomości i wszelkich praw hipotekowanych z mocy przepisów niniejszego dekretu podlega ujawnieniu w księgach hipotecznych (gruntowych) na wniosek właściwego okręgowego urzędu likwidacyjnego. Żaden przepis powołanego dekretu nie przewidywał konieczności wydania choćby deklaratoryjnej decyzji w tym zakresie. Skoro przejście własności następowało z mocy prawa, to kwestionowane zaświadczenie – powołujące się na art. 2 dekretu – nie stanowi aktu rozstrzygającego o uprawnieniu lub obowiązku. Zaświadczenie to, jak wskazano już wyżej, nie stanowiło też podstawy do ujawnienia przejścia prawa własności w księdze wieczystej. To następowało bowiem na wniosek właściwego okręgowego urzędu likwidacyjnego. Także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 maja 2004 r. sygn. akt IV CK 584/03 (Lex nr 585870) stwierdził, że skoro zgodnie z art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r., wszelki wymieniony w tym przepisie majątek przeszedł na własność Skarbu Państwa z mocy prawa, to w tej sytuacji wpis w księdze wieczystej – przewidziany w art. 2 ust. 6 dekretu – nie miał charakteru konstytutywnego. Tym bardziej skutków takich nie mogło wywołać zaświadczenie, którego stwierdzenia nieważności w postępowaniu administracyjnym domaga się strona. Podkreślenia wymaga nadto, że przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. regulowały kwestie prawne dotyczące dwóch kategorii mienia i definiowały to mienie w dwóch odrębnych przepisach. W art. 2 dekretu, który to przepis przywołano w kwestionowanym zaświadczeniu, zdefiniowano majątek poniemiecki. Majątek opuszczony zdefiniowany został zaś w art. 1 dekretu i w odniesieniu do tego majątku dekret przewidywał specjalny tryb jego przywracania (v. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2001 r. sygn. akt IV CKN 280/00, Lex nr 52510). W sprawie niniejszej organy prawidłowo stwierdziły, iż z uwagi na przeszkodę przedmiotową, nie ma podstaw, aby w zakresie kwestionowanego przez stronę zaświadczenia prowadzić postępowanie nieważnościowe (art. 156 – 159 k.p.a.). Nadto, jak już w postanowieniu z dnia 24 stycznia 1973 r. sygn. akt I CR 59/73 wskazał Sąd Najwyższy, zaświadczenie wydziału gospodarki komunalnej i mieszkaniowej prezydium miejskiej rady narodowej stwierdzające, że Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit.b dekretu nie stanowi wystarczającej przesłanki do wpisu w księdze wieczystej prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa (Lex nr 7208). W świetle powyższego, nieuprawnione jest wywodzenie przez stronę skutków materialnoprawnych z kwestionowanego zaświadczenia. Tym samym, za prawidłową uznać należało ocenę organu, co do niedopuszczalności wszczęcia postępowania nieważnościowego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak w wyroku.