I SA/Wa 294/08

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku E. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi E. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. E. P. pismem z dnia 29 stycznia 2008 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Powyższy wniosek rozpoznany został wydanym przez referendarza sądowego - postanowieniem z dnia 31 marca 2008 r. W dniu 16 kwietnia 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw E. P. od postanowienia z dnia z dnia 31 marca 2008 r, wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie praw pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych do sprawy dokumentów wynika, że wnioskodawczyni jest siostrą zakonną i na mocy ślubu ubóstwa nie posiada majątku i nie ma prawa dysponowania jakimikolwiek środkami materialnymi m.in. pieniędzmi, ani jakimkolwiek majątkiem. Nie ma też możliwości odkładania oszczędności na pokrycie kosztów sądowych. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że Wspólnota zakonna, której jest członkiem, prowadzi działalność wychowawczo-nauczającą, nie prowadzi natomiast żadnej działalności gospodarczej. Wspólnota utrzymuje się z pensji członkiń i rent, które tworzą tzw. wspólną kasę. Skarżąca wskazała, że z kasy tej Wspólnota usiłuje pokrywać bieżące, konieczne wydatki związane z utrzymaniem oraz zaspokajać podstawowe potrzeby takie jak podatki, remonty, ubezpieczenia wspólnotowe i indywidualne. W miarę możliwości zaspokajane są ponadto potrzeby zdrowotne każdej z członkiń, w tym również tych, które nie są w stanie wnosić do kasy jakichkolwiek dochodów, a także pokrywane są koszty dokształcania sióstr jako kadry nauczycielskiej, itp. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że w tej sytuacji nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez poważnego uszczerbku na rzecz koniecznego wydatku na utrzymanie Wspólnoty, w tym również i jej. Skarżąca wskazała ponadto, że uzyskuje świadczenia rentowe w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Podniosła również, że z powodu ciężkich urazów powypadkowych ([...]) wymaga stałego leczenia niekonwencjonalnego, którego ceny są bardzo wysokie. Oświadczyła ponadto, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Mając na uwadze wykazane we wniosku okoliczności, pismem z dnia 6 marca 2008 r. zwrócono się do E. P. o nadesłanie statutu Wspólnoty zakonnej, której wnioskodawczyni jest członkiem oraz o przedstawienie dokumentów wskazujących i potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych w związku z leczeniem. W odpowiedzi na powyższe wezwanie E. P. nadesłała pismo, w którym podniosła, że zakup leków dla poszczególnych sióstr zakonnych dokonywany jest przez Siostrę infirmerkę, na wspólny rachunek, wystawiany na klasztor lub niekiedy na paragon i w związku z tym nie jest ona w stanie przedstawić dokumentów wskazujących wysokość wydatków ponoszonych na leczenie. Skarżąca zaznaczyła ponadto, że starania o ekwiwalent za mienie zabużańskie dotyczą bezpośrednio jej osoby i jej dokumentów, które w miarę możliwości usiłuje przedstawić, a nie dokumentów jej zakonu, który jest osobą prawną. Do pisma załączona została kserokopia wypisu z orzeczenia Komisji Lekarskiej dotyczącego inwalidztwa skarżącej oraz zaświadczenie Kurii Metropolitalnej w [...], z którego wynika, że Zakon [...] nie prowadzi działalności gospodarczej. W piśmie z dnia 14 kwietnia 2008 r. (sprzeciw) skarżąca wskazała, że nie jest prawdą, iż w związku ze złożeniem ślubu ubóstwa w razie pozytywnego załatwienia sprawy nastąpi przysporzenie majątkowe na rzecz Wspólnoty zakonnej, której jest członkiem. Skarżąca podniosła, że Zakon nie jest tym zupełnie zainteresowany, w sprawie działa jako osoba prywatna, a ponadto żyją jeszcze inni spadkobiercy zmarłego właściciela, którym także należy się spadek. Skarżąca podkreśliła również, że pieniądze, które przekazuje z renty na Zgromadzenie są przeznaczane są nie tylko na jej leczenie, ale są także formą satysfakcji dla Sióstr, którym z racji wykonywanych usług na rzecz skarżącej (pranie, sprzątanie, gotowanie) winna jest wynagrodzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: w myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2). Instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Każdy wnoszący sprawę do sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów wnioskodawca musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. W niniejszej sprawie E. P. nie wykazała należycie, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania i brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z danych zawartych we wniosku wynika co prawda, że wnioskodawczyni jest siostrą zakonną oraz że złożone śluby ubóstwa nie pozwalają jej na dysponowanie jakimkolwiek majątkiem, czy też na gromadzenie jakichkolwiek środków pieniężnych. Zauważyć jednakże należy, że skarżąca pobiera wysokie świadczenie rentowe w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie, które przekazuje na rzecz Wspólnoty zakonnej, której jest członkiem. W ocenie sądu skarżąca ma możliwość wygospodarowania z przeznaczanej co miesiąc renty środków potrzebnych na przeprowadzenie postępowania sądowego. Tym bardziej, że jak wynika z nadesłanych przez organ akt administracyjnych sprawy, skarżąca była w stanie wygospodarować środki na prowadzenie postępowania administracyjnego m. in. na pokrycie kosztów korespondencji czy zatrudnienie rzeczoznawcy majątkowego inż. A. K., któremu zleciła opracowanie operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości stanowiącej mienie znajdujące się poza granicami kraju. Zdaniem sądu skarżąca przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego i poczynić w tym kierunku odpowiednie starania, tym bardziej, że jak sama wskazała w sprawie działa jako osoba prywatna, a nie reprezentant Wspólnoty zakonnej, do której należy. Skarżąca nie wskazała również rodzaju schorzenia, na które choruje i (mimo stosownego wezwania) nie przedstawiła dokumentów wskazujących wysokość koniecznych wydatków ponoszonych w związku z leczeniem (rachunków za leki czy informacji lekarskich obrazujących stan zdrowia skarżącej). Wskazała jedynie, że z powodu ciężkich urazów powypadkowych wymaga stałego leczenia niekonwencjonalnego, którego ceny są bardzo wysokie. W tej sytuacji nie można ocenić jak wysokie środki z kwoty [...] zł, przekazywanej miesięcznie przez skarżącą na rzecz Wspólnoty, przeznaczane są na zaspokojenie potrzeb zdrowotnych wnioskodawczyni oraz opiekę nad nią. W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, iż w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji postanowienia.