I SA/Wa 2945/21
WyrokWSA w Warszawie2022-06-23
Skład orzekający: Łukasz Trochym, Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Iwona Ścieszka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy prawidłowo rozpoznał odwołanie strony w sprawie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza granicami RP, czy też naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego?Ratio decidendi
Organ odwoławczy nie sprostał wymogom zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, ponieważ nie odniósł się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, w szczególności do nowej okoliczności dotyczącej ponownego opuszczenia przez A. J. byłego terytorium RP przed 1945 r. jako właścicielki nieruchomości. Brak zbadania tej kwestii mógł mieć wpływ na wynik sprawy, co stanowi naruszenie przepisów postępowania.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku A. W. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza granicami RP przez jej przodków. Organ I instancji odmówił potwierdzenia prawa, uznając, że B. S. (pierwotny właściciel) nigdy nie powrócił na terytorium Polski w jej powojennych granicach. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał tę decyzję w mocy, powołując się na orzecznictwo NSA. Skarżąca zarzuciła m.in. naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym zignorowanie wiążącej mocy postanowienia sądu o dziedziczeniu. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, uznając naruszenie zasady dwuinstancyjności.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) asesor WSA Iwona Ścieszka, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty uchyla zaskarżoną decyzję.
Zaskarżoną decyzją z 29 września 2021 r., nr DAP-WOSRFR-7280-43/2021/JL Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania A. W. od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 16 kwietnia 2021 r., nr 1239/2021 odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Minister wskazał, że A. W. złożyła wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione w powiecie [...] oraz [...] w powiecie [...] przez A. J. ze S. Strona dołączyła:
- odpis postanowienia Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy z 20 grudnia 1960 r., sygn. akt [...] stwierdzającego, że prawa do spadku po A. J. z domu S. zmarłej [...] lutego 1945 r. nabyli: mąż K. J. w 1/3 części spadku oraz córka A. J. w 2/3 częściach spadku,
- oświadczenie z 25 listopada 2008 r. o stanie realizacji prawa do rekompensaty,
- niepodpisane oświadczenie A. W. z którego wynika, że A. J. ze S., spadkobierczyni właściciela nieruchomości była obywatelem polskim i 1 września 1939 r. mieszkała w W., przybyła na obecne tereny państwa polskiego w 1939 r., jej pierwszym miejscem zamieszkania była W. ul. [...], gdzie mieszkała w okresie od 1939 do 1945 r.
Następstwo prawne wnioskodawczyni po B. S. ustalono na podstawie:
- postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z 13 listopada 2019 r., sygn. [...] stwierdzającego, że spadek po B. S. zmarłym [...] września 1944 r. nabyła w całości córka A. J.,
- postanowienia Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy z 20 grudnia 1960 r., sygn. akt [...], stwierdzającego, że prawa do spadku po A. J. z domu S. zmarłej [...] lutego 1945 r. nabyli: mąż K. J. w 1/3 części spadku oraz córka A. J. w 2/3 częściach spadku,
- potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie z 11 października 2011 r., sygn. akt [...] stwierdzającego, że spadek po K. J. zmarłym [...] lutego 1968 r. w całości nabyła córka A. W.
Minister przedstawił zebrany w sprawie materiał dowodowy.
Wskazał, że pismem z 2 sierpnia 2017 r. Wojewoda Mazowiecki wezwał A. W. do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez jego sprecyzowanie i wskazanie w powiecie [...] konkretnych nieruchomości, za pozostawienie których wystąpiono o ustalenie rekompensaty (nazwa majątku, jego skład i powierzchnia, miejsce położenia).
W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik wnioskodawczyni w piśmie z 18 sierpnia 2017 r. wskazał: "W związku z pismem wojewody z dnia 02.08.2017 chciałbym doprecyzować wniosek. Pani A. J. pozostawiła na kresach majątek ziemski [...], gmina [...], pow. [...] oraz majątek [...] z folwarkami [...] i [...] położone w powiecie [...], woj. [...]. Majątek [...] odziedziczyła po ojcu B. S., a majątek [...] po macosze H. S.".
Dodatkowo, w piśmie z 1 października 2020 r., pełnomocnik wyjaśnił: "Jak wynika z oświadczenia o miejscach zamieszkania, B. S. wraz z żona H. i córką A. mieszkali do września 1939 roku na kresach w majątku [...]. Po agresji sowieckiej na Polskę cała rodzina uciekła na tereny zajęte przez III Rzeszę do L. Od września 1939 roku do 1941 roku cała rodzina mieszkała w L. przy ulicy [...]. Po rozpoczęciu wojny hitlerowskich Niemiec ze Związkiem Radzieckim B. wraz z żoną pojechał do swojego majątku, prawdopodobnie licząc, iż pod zarządem niemieckim, będzie mógł chociaż w nim pracować. Niestety wraz z żoną zostali zamordowani. Córka B. i H. – A. w 1946 roku zachorowała i umarła w W. W związku z tym oświadczeniem i informacjami w nim zawartymi wnoszę do wojewody o przekazanie tej sprawy wedle właściwości do Wojewody Łódzkiego. Uzasadniając ten wniosek należy odwołać się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 1996 roku sygn. III CZP 52/96, z której wynika, iż "wedle utrwalonych w orzecznictwie zasad interpretacji przepisów prawa podstawowe znaczenie ma wykładnia językowa". Biorąc zatem pod uwagę ww. wykładnię, należy wskazać, że przez "ostatnie miejsce zamieszkania", o którym jest mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy zabużańskiej, należy rozumieć miejsce zamieszkania położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, bowiem tylko taki obszar podlega właściwości organów wojewódzkich."
Do ww. wystąpienia dołączone zostało oświadczenie A. W. z 15 lipca 2020 r.
Pismem z 9 listopada 2020 r. Wojewoda Mazowiecki poinformował stronę, że postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP w postaci majątku [...] przez B. S. oraz majątku [...] przez H. S. zostało podzielone ze względu na odmienny zakres przedmiotowy sprawy i wydzielono sprawę dotyczącą majątku [...] należącego do H. S. z niniejszego postępowania.
Wojewoda Mazowiecki decyzją z 16 kwietnia 2021 r., działając na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 2, art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2097), odmówił potwierdzenia A. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w postaci majątku [...]. Organ I instancji uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie potwierdza okoliczności, że B. S. powrócił na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła A. W. reprezentowana przez pełnomocnika M. R.
Decyzji Wojewody zarzuciła naruszenie prawa materialnego:
1. art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez wydanie decyzji w warunkach uzasadniających stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 kpa, jako wydanej przez organ niewłaściwy,
2. błędną wykładnię, tj. naruszenie art. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy, poprzez przyjęcie, że prawo wymaga by właściciel legitymował się tytułem własności do nieruchomości pozostawionej przed wybuchem wojny, podczas gdy ustawa wymogu takiego nie wprowadza,
3. art. 365 § 1 k.p.c. poprzez zignorowanie wiążącej mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z 13 listopada 2019 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po B. S. nabyła A. J. i nieprzyjęcia stanu wynikającego z dziedziczenia dla określenia osoby właściciela nieruchomości pozostawionej,
4. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 kpa, poprzez pominięcie faktu, że właściciele nieruchomości pozostawionej B. S. i A. J. opuścili byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po zajęciu przez Sowietów Kresów Wschodnich, zaś A. J. opuściła je ponownie przed 1945 r. oraz poprzez pominięcie faktu, że od 1944 r. to A. J. była właścicielką nieruchomości i pozostawiła ją w związku z wojną.
W toku postępowania odwoławczego, pełnomocnik strony, przy piśmie z 30 czerwca 2021 r., nadesłał oświadczenie J. W. z 22 kwietnia 2021 r.
Rozpoznając sprawę Minister wyjaśnił, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje ustawa z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ przytoczył treść art. 1 i art. 2 ustawy.
Wskazał, że B. S. (który 1 września 1939 r. był właścicielem majątku [...]) nigdy nie powrócił na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w jej powojennych granicach. Powyższe wynika z:
- postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z 13 listopada 2019 r., sygn. [...], stwierdzającego spadek po B. S.,
- odpisu doręczenia prośby Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z 5 września 2017 r., sygn. [...], skierowanej do Gazety Wyborczej Biuro Ogłoszeń o opublikowanie ogłoszenia o treści: "W Sądzie Rejonowym dla miasta stołecznego Warszawy w Warszawie pod sygnaturą [...] toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po H. S., urodzonej w 1870 roku, córce A. T. z d. L. zmarłej w dniu [...] grudnia 1943 roku oraz po B. S. urodzonym [...] lutego 1870 roku, syna K. i Z. z d. O., zmarłym w dniu [...] września 1944 r., ostatnio stale zamieszkałym poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej w P. ([...]). Sąd wzywa, aby spadkobiercy w ciągu trzech miesięcy od dnia ogłoszenia zgłosili i udowodnili nabycie spadku, gdyż w przeciwnym razie mogą być pominięci w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku" oraz wydruk opublikowanego ogłoszenia,
- potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, wniesionego do Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy przez A. W. zgodnie z treścią, którego wniosła: "o stwierdzenie, że spadek po H. S. ur. w 1870 r., c. A. i T. z d. L., zmarłej w dniu [...].12.1943 r., ostatnio stale zamieszkałej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w P. nabył na podstawie ustawy mąż B. S. w całości, spadek po B. S. ur. [...].02.1870 r., s. K. i Z. z d. O., zmarłym w dniu [...].09.1944 r., ostatnio zamieszkałym poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w P. nabyła na podstawie ustawy córka A. J. z d. S.",
- wydruku z rejestrów notarialnych Krajowej Rady Notarialnej, gdzie w rubryce spadkodawca są wskazane następujące dane: nazwisko i imię: S. B., imię ojca, matki: K., Z., data, miejsce urodzenia: 1870-02-[...], Polska, numer PESEL: —, ost. miejsce zam./pobytu: P. [...], data, miejsce zgonu: 1944-09-[...], B.
W ocenie Ministra okoliczność ta powoduje, że niespełnione zostały przesłanki warunkujące potwierdzenie prawa do rekompensaty wymienione w art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy.
Powyższego stwierdzenia nie jest w stanie podważyć załączone, w toku postępowania odwoławczego, oświadczenie J. W. z 22 kwietnia 2021 r., której zeznania nie wpływają na całościowy osąd sprawy. Pomijając niską wartość dowodową tego dokumentu (z uwagi na znaczny upływ czasu, od momentu wydarzeń w nim opisanych oraz niedostatki z punktu widzenia formalnego) organ stwierdził, że okoliczności w nim przedstawione, nie zmieniają faktu, że B. S. nigdy nie powrócił do RP w jej powojennych granicach.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że dla zastosowania ustawy z 8 lipca 2005 r. konieczne jest spełnienie przez osobę opuszczającą w związku z wybuchem II wojny dawnych terenów RP warunku przesiedlenia się na terytorium Polski w granicach powojennych. Na powyższe Minister powołał orzecznictwo NSA, obszernie cytując fragmenty orzeczeń. Wynika z nich m.in., że nabycie prawa do rekompensaty przez spadkobierców ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Rezultat metod wykładni językowej, celowościowej i historycznej prowadzi do wniosku, że warunek powrotu na terytorium Polski, w jej obecnych granicach, właściciela nieruchomości pozostawionej na Kresach jest konieczny dla przyznania uprawnienia przewidzianego ustawą.
Minister wskazał, że przepisy ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2). W myśl art. 2 tej ustawy (przy uwzględnieniu treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12) prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był 1 września 1939 r. obywatelem polskim oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1. Artykuł 3 ust. 2 zd. 1 stanowi zaś, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, albo niektórym wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie).
Minister wskazał, że celem tych regulacji było z jednej strony udzielenie pomocy socjalnej osobom, które w wyniku wypędzenia oraz innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić dawne terytorium RP, z drugiej wypełnienie zobowiązań publicznoprawnych (zawartych w tzw. umowach republikańskich z 1944 r. wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-3 ustawy), dotyczących przyznania obywatelom polskim kompensacji w związku z utratą mienia nieruchomego pozostawionego na tych terenach. Koniecznymi przesłankami zaś, od których umowy republikańskie uzależniały przyznanie w prawie wewnętrznym kompensacji było posiadanie we wrześniu 1939 r. obywatelstwa polskiego oraz wymóg przemieszczenia się tychże obywateli polskich na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w obecnych powojennych granicach z zamiarem stałego zamieszkania. Natomiast prawo spadkobiercy właściciela mienia pozostawionego poza obecnymi granicami RP do realizacji uprawnień przewidzianych ustawą nie jest odrębną kategorią prawną i ma swoje źródło w prawach przysługujących dawnemu właścicielowi nieruchomości.
Wobec przedstawionego stanowiska orzecznictwa organ uznał za bezzasadne zarzuty strony przedstawione w odwołaniu.
Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 29 września 2021 r. złożyła A. W.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. prawa materialnego - art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy poprzez wydanie decyzji w warunkach uzasadniających stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 §1 pkt 1 kpa, jako wydanej przez organ niewłaściwy,
2. prawa materialnego przez błędną wykładnię, tj. naruszenie art. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy, poprzez przyjęcie, że przepisy prawa wymagają od właściciela legitymowania się tytułem własności do nieruchomości pozostawionej przed wybuchem wojny, podczas gdy wymogu takiego nie ma,
3. prawa materialnego, tj. art. 365 §1 k.p.c, poprzez zignorowanie wiążącej mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z 13 listopada 2019 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po B. S. zmarłym [...] września 1944 r. nabyła A. J., na skutek nieprzyjęcia stanu wynikającego z dziedziczenia dla określenia osoby właściciela nieruchomości pozostawionej,
4. przepisów postępowania, tj. art.7 kpa, art. 77 §1 kpa, art. 80 kpa, art. 107 §3 kpa poprzez pominięcie faktu, że właściciele nieruchomości pozostawionej B. S. i A. J. opuścili byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po zajęciu przez Sowietów Kresów Wschodnich, zaś A. J. opuściła je ponownie przed 1945 r. oraz poprzez pominięcie faktu, że od 1944 r. to A. J. była właścicielką nieruchomości i pozostawiła ją w związku z wojną.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Zarzuty rozwinęła w uzasadnieniu skargi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 13 czerwca 2022 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że nie popiera pkt 1 zarzutów skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna aczkolwiek częściowo także z innych przyczyn, niż w niej wskazano.
Przede wszystkim należy podnieść, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 kpa, organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji. Istota administracyjnego toku instancji polega bowiem na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś tylko na kontroli zasadności argumentów wskazanych przez organ I instancji. W związku z tym organ odwoławczy nie tylko zobowiązany jest do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, w tym poczynienia własnych ustaleń faktycznych - o ile jest to konieczne - ale też do samodzielnego dokonania mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa i odniesienia się do zarzutów powołanych przez stronę w odwołaniu. Zadośćuczynienie powyższym wymogom stanowi gwarancję realizacji celu zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
Organ odwoławczy powyższym wymogom w całości nie sprostał.
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji sprowadza się do przedstawienia wniosku skarżącej, powołania zebranych dowodów i pism pełnomocnika skarżącej, przytoczenia zarzutów odwołania i załączonego do niego oświadczenia J. W. oraz stwierdzenia, że nie ma ono wpływu ma całościowy osąd sprawy, stwierdzenia, że B. S. nigdy nie powrócił do Polski w jej powojennych granicach. Następnie organ przytoczył obszerne fragmenty uzasadnień wyroków NSA w spawach dotyczących potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Organ poza odniesieniem się do zarzutu naruszenia przepisów ustawy i załączonego do odwołania oświadczenia J. W. nie odniósł się do pozostałych zarzutów odwołania.
Skarżąca w pkt 4 odwołania wskazała, że A. J. opuściła byłe terytorium RP ponownie przed 1945 r. Była to nowa okoliczność, nie podnoszona przez skarżącą wcześniej, do której organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się. Organ nie wezwał skarżącej do wskazania kiedy i w jakich okolicznościach A. J. powróciła na Kresy, czym powrót ten był spowodowany, a następnie kiedy je opuściła ponownie oraz do przedstawienia dowodów na powyższe twierdzenia. Nie zbadał, czy przemieszczenie się A. J. do Polski w powojennych granicach miało miejsce już po śmierci jej ojca B. S., czy, kiedy i w jakich okolicznościach opuściła ona ponownie byłe terytorium PR. Jest to istotna okoliczność, gdyż w razie ewentualnego potwierdzenia, że A. J. ponownie opuściła Kresy ważne jest czy była wówczas właścicielką pozostawionego majątku, czy też właścicielem był nadal jej ojciec B. S. Jak wynika z akt sprawy zmarł on [...] wrzenia 1944 r. Po śmierci ojca A. J. stała się jedyną jego spadkobierczynią. Z kolei A. J. zmarła [...] lutego 1945 r.
Zważyć należy, że zgodnie z art. 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów wskazanych oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; 2) posiada obywatelstwo polskie. Z treści powołanego przepisu wynika, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionej poza granicami kraju, czyli podstawowa przesłanka, to bycie właścicielem nieruchomości w chwili opuszczenia byłego terytorium, a ponadto bycie 1 września 1939 r. obywatelem polskim i posiadanie w tym dniu miejsca zamieszkania na byłym terytorium Polski.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 860/21, powołując się także na uchwałę tego Sądu z 16 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 11/13 pod pojęciem "właściciela nieruchomości pozostawionych" należy rozumieć osobę, która była właścicielem nieruchomości na Kresach przed wojną rozpoczętą w 1939 r. i zachowała to prawo w momencie jej wybuchu oraz w chwili repatriacji, ale także pojęciem właściciela należy objąć takie osoby, które w chwili wybuchu wojny nie były właścicielami, ale stały się nimi w wyniku spadkobrania w czasie wojny i były właścicielami w czasie repatriacji. Oznacza to, że osoba, która stała się właścicielem w czasie wojny, na skutek spadkobrania, musi przemieścić się do Polski w jej powojennych granicach.
Jak wyżej wskazano jest to istotna okoliczność dla przedmiotowej sprawy.
Zważyć także należy, że skarżąca składając wniosek z 25 listopada 2008 r. podała, że dotyczy on prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez A. J. ze S. Z kolei w pismach dotyczących podjęcia lub zawieszenia postępowania (z 11 marca 2009 r., z 16 kwietnia 2012 r., 13 kwietnia 2015 r.) wskazywała, że majątek został pozostawiony przez matkę oraz dziadka B. S. Natomiast w pismach z 18 sierpnia 2017 r. i 5 maja 2020 r. podawała, że majątek pozostawiła A. J., która odziedziczyła go po swoim ojcu B. S.
O ile należy zgodzić się z organami, że prawo spadkobiercy pozostawionego mienia nie jest odrębną kategorią prawną i ma swoje źródło w prawach przysługujących dawnemu właścicielowi, wobec czego wymóg przemieszczenia się byłego właściciela na obecne terytorium Polski ma zasadnicze znaczenie dla prawa do rekompensaty dla jego spadkobiercy, to jak wyżej wskazano, wobec przedstawienia w odwołaniu nowej okoliczności mogącej mieć wpływ na ustalenie, czy A. J. przed 1945 r. ponownie i jako właścicielka opuściła Kresy, konieczne było odniesienie się przez organ odwoławczy do tych kwestii.
Wobec powyższego zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, 8, 15, 77 § 1, 80, 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, z przyczyn wyżej omówionych.
Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.
Powołane przepisy
art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawyart. 5 ust. 3 pkt 2art. 7 ust. 2 ustawyart. 156 § 1 pkt 1 kpart. 2 pkt 1art. 365 § 1 k.p.art. 7art. 1art. 2 ustawyart. 1 ust. 1art. 1 ust. 2art. 2
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło