I SA/Wa 295/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Maria Tarnowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2011 r. sprawy ze skargi K. N. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 20110 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej K. N. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I. Stan faktyczny 1. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania K. N. z dnia 14 września 2010 r. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], potwierdzającej skarżącej oraz S. R. prawo do 1/4 części rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości Ż. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. 2. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa podał, że pismem z dnia 24 maja 1988 r. S. R. zwróciła się do Urzędu Miejskiego w S. z wnioskiem o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez S. R. Pismem z dnia 31 grudnia 2008 r. K. N. złożyła do Wojewody Z. wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytuhi pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez S. R.. Z postanowień: Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] marca 1989 r. sygn. akt [...] wynika, iż spadek po S. R. zmarłym w dniu [...] września 1983 r. ostatnio zamieszkałym w S. nabyli: [...]. Sądu Rejonowego [...], wynika, iż spadek po A. R. zmarłej w dniu [...] sierpnia 2007 r. w S. ostatnio stale tam zamieszkałej nabyły [...] po 1/4 części każde z nich. Pismem z dnia 18 maja 2009 r. J. R. i z dnia 6 sierpnia 2009 r. M. Ł. wskazali jako osobę uprawnioną do rekompensaty K. N. W dniu [...] czerwca 2010 r. Wojewoda [...] wydał postanowienie o spełnieniu wymogów warunkujących otrzymanie prawa do rekompensaty przez S. R. i K. N. w zakresie posiadanych przez nich udziałów spadkowych oraz w zakresie udziałów spadkowych przypadających M. L. i J. R., którzy dokonali wskazania swoich praw do rekompensaty na rzecz K. N.. Z operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego wynika, iż wartość pozostawionej nieruchomości wynosiła [...] zł. Pismem z dnia 3 sierpnia 2010 r. Wojewoda [...] zawiadomił S. R. i K. N. o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy stosownie do art. 10 kpa. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. potwierdził S. R. i K. N. prawo do 1/4 części rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Od decyzji tej pismem z dnia 14 września 2010 r. odwołanie złożyła K. N. w zakresie w jakim nie przyznano jej prawa do rekompensaty w udziałach spadkowych przypadających M. L. i J. R., którzy wskazali skarżącąjako osobę uprawnioną do rekompensaty. 3. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa stwierdził, że zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obcnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Zdaniem organu, istotny z punku widzenia przeniesienia praw na wskazaną osobę jest termin w jakim powyższa czynność powinna zostać dokonana. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. termin, do którego wnioski w sprawie przyznania prawa do rekompensaty mogły być składane został określony do dnia 31 grudnia 2008 r. Termin jest także wiążący dla wskazania dokonanego na podstawie art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty przez współwłaścicieli majątku pozostawionego lub spadkobierców właściciela odnosi skutek prawny jedynie w przypadku gdy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty został złożony przed dniem 31 grudnia 2008 r. W niniejszej sprawie wskazanie zostało dokonane przez J. R. w dniu 19 maja 2009 r. i M. L. w dniu 6 sierpnia 2009 r., a zatem po terminie przewidzianym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. tj. 31 grudnia 2008 r., a w związku z tym M. L. i J. R. nie nabyli żadnych uprawnień wynikających z ww. wskazania. Strony niniejszego postępowania - S. R. i K. N. mogą jedynie realizować prawo do rekompensaty w zakresie w jakim dziedziczą spadek po właścicielu pozostawionego mienia. Z wniosku K. N. nie wynika, aby zamiarem skarżącej było ubieganie się o realizację prawa do rekompensaty z udziałów spadkowych przysługujących zgodnie z prawem spadkowym innym spadkobiercom. Zdaniem organu, wskazanie M. L i J. R. byłyby skuteczne jedynie w sytuacji gdyby ww. osoby złożyły wnioski o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty do dnia 31 grudnia 2008 r. Z chwilą upływu tego terminu, zdaniem organu, M. L i J. R. utracili możliwość ubiegania się o rekompensatę z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, dlatego też nie posiadając już tego prawa nie mogą go skutecznie przekazać na rzecz innych spadkobierców. II. Zarzuty zawarte w skardze i stanowisko organu 1. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła K. N. i domagała uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżąca podniosła, że w całości podtrzymuje argumentację przedstawioną w odwołaniu, ponieważ nie została onna poddana polemice w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Oświadczenia M. L. i J. R. po dniu 31 grudnia 2008 r. zostały złożone przed organem administracji publicznej, stosownie art. 3 ust. 2 ww. ustawy oraz przez ten organ przyjęte. Tym samym uznać należało, iż wniosek został złożony w terminie, a następnie do dnia wydania decyzji zaopatrzony został we wszystkie wymagane prawem dokumenty oraz oświadczenia, w tym oświadczenia, o których mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy, złożone przez pozostałych spadkobierców. Zdaniem skarżącej, żaden przepis prawa, a w szczególności art. 3 ust. 2 ustawy, regulujący możliwość i tryb składania oświadczeń o wskazaniu przez pozostałych spadkobierców uprawnionego do rekompensaty, nie zastrzegają dla złożenia tych oświadczeń terminu wymienionego w art. 5 ust. 1 ustawy. Wbrew twierdzeniom organów obu instancji, ten ostatni przepis stanowi zaś jedynie, iż potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Nie zawiera stwierdzenia, iż w tym samym terminie winno zostać złożone oświadczenie z art. 3 ust. 2 ustawy. Tym samym przyjęta przez organy administracji, niekorzystna dla strony, interpretacja rozszerzająca ograniczenie czasowe i uznanie tym samym oświadczeń M. L. i J. R. za nieskuteczne, należy uznać, zdaniem skarżącej, za nieprawidłowe. Odnosząc się do stanowiska organu, iż z chwilą upływu terminu 31 grudnia 2008 r. M. L. i J. R. utracili możliwość ubiegania się o rekompensatę, dlatego też nie posiadając już tego prawa nie mogą go skutecznie przekazać na rzecz innych spadkobierców (s. 5 uzasadnienia decyzji) skarżąca podniosła, że celem instytucji wskazania osoby uprawnionej z art. 3 ustawy nie jest, jak to zdaje się postrzegać Minister, przekazanie formalnego prawa do ubiegania się o rekompensatę, to jest udzielenie swoistego pełnomocnictwa w tym zakresie. Uprawniony nie występuje tu w imieniu innych osób, nie można było zatem również tego faktu we wniosku wskazać. Ma tu natomiast miejsce rodzaj materialnoprawnego przelewu prawa majątkowego - prawa do rekompensaty. Skarżąca podkreśliła również, iż to przepis art. 2 ustawy reguluje, którym osobom przysługuje prawo do rekompensaty. Prawo to bezspornie przysługuje M. L. i J. R. i jego istnienie nie jest ograniczone datą 31 grudnia 2008 r. Brak jest bowiem w ustawie ograniczenia, iż po upływie określonego terminu, materialne prawo do rekompensaty wygasa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, uprawnieni nie mogą jedynie wystąpić formalnie z wnioskiem o potwierdzenie tego prawa. M. L. i J. R. nie występują o potwierdzenie prawa do rekompensaty zatem przepis art. 5 ust. 1 ustawy nie znajduje zastosowania do ich sytuacji prawnej, a tym samym skoro prawo przysługuje tym osobom, mogą one skutecznie przelać je na ubiegającego się o rekompensatę w każdej chwili, także po złożeniu wniosku. Skoro zaś wskazanie nastąpiło przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji, obligowało to organy administracji do uwzględnienia tej okoliczności przy orzekaniu. Zdaniem skarżącej organ dokonał błędnej wykładni przepisów ustawy, mieszając ze sobą instytucje prawa materialnego, tj. prawo do rekompensaty, wskazanie osoby uprawnionej (art. 2 i 3 ustawy) z regulacjami stricte proceduralnymi (art. 5 ustawy), co doprowadziło do pozbawienia skarżącej części rekompensaty, która i tak już stanowi jedynie ułamek wartości dorobku życia, który ojciec skarżącej był zmuszony pozostawić w Ż. 2. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. III. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 2. Zaskarżoną decyzją Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. potwierdzającą skarżącej K. N. oraz S. R. prawo do 1/4 części rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości Ż. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona jak również poprzedzająca decyzja naruszają prawo. 3. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.), prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz posiadał obywatelstwo polskie. Z akt sprawy wnika, że S. R. w dniu 1 września 1939 r. był właścicielem nieruchomości pozostawionej w miejscowości Ż., i przysługiwało mu prawo do rekompensaty, ponieważ spełniał wymogi z art 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.: w dniu 1 września 1939 r. był obywatelem polskim, zamieszkiwał na byłym terytorium RP oraz opuścił je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., z przyczyn wskazanych w art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy. S. R. zmarł w dniu [...] września 1983 r., jego żona A. R. w dniu [...] sierpnia 2007 r., tak więc obecnie spadkobiercami S. R. - właściciela mienia zabużańskiego są obecnie jego dzieci - po 1/4 części każde z nich. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy. 4. Minister Skarbu Państwa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do potwierdzenia K. N. prawa do rekompensaty w części wynikającej ze wskazania dokonanego przez M. L. i J. R., ponieważ oni nie złożyli wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty, natomiast dokonane przez nich wskazania jako uprawnionej do rekompensaty K. N. nastąpiły po dniu 31 grudnia 2008 r. 5. Wskazać należy, że zgodnie z art. 7 kpa oraz art. 77 § 1 kpa organy administracji publicznej są zobowiązane do podejmowania wszelkich niezbędnych kroków w celu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. W szczególności, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne jest zobowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a swoje stanowisko winien uzasadnić w sposób przewidziany w przepisach kpa. W aktach administracyjnych znajduje się wniosek S. R. z dnia 24 maja 1988 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty, uzupełniony kolejnymi pismami z dnia 21 grudnia 1988 r., 3 lutego 1989 r. i z dnia 29 maja 1989 r. - w którym to piśmie wnioskodawczyni wskazała również wszystkie osoby uprawnione do dziedziczenia po właścicielu mienia zabużańskiego – czyli spadkobierców jej ojca – S. R., który był właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP: matkę A. R. oraz rodzeństwo, wraz z adresami, i wskazując równocześnie ich udziały w spadku po S. R. – zgodnie z dołączonym odpisem postanowienia Sądu Rejonowego w S. Zauważyć należy, iż w tym czasie, z art. 88 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, wynikało, że zaliczenie wartości mienia nieruchomego następowało na rzecz właściciela tego mienia lub wskazanej przez niego jednej osoby uprawnionej, a w razie śmierci właściciela tego mienia, uprawnienia te przysługiwały łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich – wskazanemu przez osoby uprawnione. Organ, w piśmie z dnia 3 sierpnia 1989 r. skierowanym do wnioskodawczyni S. R., w którym wyjaśniał przesłanki konieczne do zaliczenia wartości mienia postawionego za granicą, nie wyjaśnił jednakże zasadniczych w niniejszej sprawie przesłanek określonych w art. 88 ust. 4 tej ustawy – komu przysługują uprawnienia, w przypadku śmierci właściciela mienia nieruchomego, na co wnioskodawczyni wskazywała, i dołączyła odpis postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po jej ojcu S. R., lecz przyjął dowolnie, że S. R. złożyła ten wniosek tylko we własnym imieniu. Zdaniem Sądu organ nie wyjaśnił tej zasadniczej w sprawie okoliczności - w czyim imieniu S. R. wniosek ten złożyła, i komu miały przysługiwać uprawnienia wynikające z art. 88 ust. 1 tej ustawy – czy wszystkim wskazanym przez wnioskodawczynię spadkobiercom, czy jednemu z nich, wskazanemu prze pozostałych, a zatem nie wyjaśnił należycie stanu sprawy. 6. Podnieść również należy, iż art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi, iż "w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców", jeżeli posiadają obywatelstwo polskie. Art. 5 ust. 2 tej ustawy stanowi natomiast, że "Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty." Z zestawienia tych przepisów wynika, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty składa wskazana osoba uprawniona do rekompensaty, a jeżeli wniosek nie spełnia wymogów określonych w art. 6 ust. 1-3, stosownie do art. 6 ust. 6 - wojewoda wzywa wnioskodawcę do usunięcia braków wniosku w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania – a usunięcie braków wniosku obejmuje również oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy. Rozpoznając ponownie sprawę, organ weźmie pod uwagę powyższe. 7. W świetle podniesionych okoliczności faktycznych i prawnych należy uznać, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja poprzedzająca, zostały wydane z naruszeniem art. 7, 8, 9, 77 § 1 i 80 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując sprawę ponownie, organ wyda stosowne rozstrzygnięcie, mając na względzie przedstawione wyżej uwagi. 8. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.